IOBE: Βελτίωση της ελληνικής οικονομίας, απαιτούνται ωστόσο περισσότερες επενδύσεις και αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης

Η μελέτη δείχνει ξεκάθαρα ότι, αν και η οικονομία κινείται θετικά, με ρυθμούς υψηλότερους από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, χρειάζεται αύξηση των επενδύσεων και δημοσιονομική πειθαρχία, λόγω δομικών αδυναμιών. Το περιβάλλον είναι ταχέως μεταβαλλόμενο, συνεπώς ο κίνδυνος κάποιας οικονομική εκτροπής δεν είναι καθόλου αμελητέος.

Προτεραιότητες πολιτικής θα πρέπει να έχουν στόχο την εξωστρέφεια και τις καινοτόμες επενδύσεις για την σύγκλιση των εισοδημάτων με την υπόλοιπη ευρωζώνη. Σκοπός πρέπει να είναι η επαναφορά συνολικά των επενδύσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ τουλάχιστον στον ευρωπαϊκό μέσο όρο, όπως και η ποιοτική στροφή τους προς μεσοπρόθεσμες επενδύσεις που θα ενισχύουν περισσότερο την παραγωγικότητα.

Θα συνεχιστεί και το 2026 η καλή πορεία της ελληνικής οικονομίας 

Η ελληνική οικονομία συνεχίζει να καταγράφει θετική πορεία, με ρυθμούς μεγέθυνσης υψηλότερους από τους μέσους όρους της ευρωζώνης, συνοδευόμενους από μείωση της ανεργίας και από ρυθμό αύξησης παγίων επενδύσεων που επίσης υπερβαίνει αυτόν των περισσοτέρων άλλων ευρωπαϊκών οικονομιών. Ως κεντρική εκτίμηση, αυτή η τάση αναμένεται να συνεχιστεί και κατά τη νέα χρονιά. Τα ουσιώδη ερωτήματα είναι δύο. Πρώτον, αν η ιδιαίτερα αυξημένη αβεβαιότητα που υπάρχει στο παγκόσμιο πλαίσιο μπορεί να οδηγήσει κατά τους επόμενους μήνες σε έντονες κρίσεις, που αναπόφευκτα θα επηρεάσουν μια οικονομία που έχει ακόμη μακρύ δρόμο μέχρι το επιθυμητό επίπεδο. Δεύτερον, ακόμη και εάν δεν προκληθούν έντονες κρίσεις, οι αβεβαιότητες μπορεί να δυσχεράνουν επενδυτικά σχέδια και προσέλκυση κεφαλαίων, ιδίως καθώς η οικονομία μας έχει ακόμη δομικές αδυναμίες, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές.

Μείωση ανεργίας και αύξηση αμοιβών 

Αναλυτικότερα, η ελληνική οικονομία διανύει μια περίοδο σταθερότητας, με αξιοπιστία του δημοσιονομικού ισοζυγίου και συστηματική εξομάλυνση του κόστους χρηματοδότησης. Επίσης, με βελτίωση των όρων απασχόλησης, σταδιακή μείωση της ανεργίας στα επίπεδα πριν από την κρίση χρέους και αύξηση των αμοιβών των περισσότερων εργαζόμενων. Την ίδια ώρα, όμως, οι επιδόσεις της οικονομίας μας ακόμη απέχουν από τις επιθυμητές. Με δεδομένη την ανάγκη προσέλκυσης επενδύσεων και ενίσχυσης των εξαγωγών, θα είναι κρίσιμης σημασίας οι εξελίξεις στο ευρωπαϊκό και το παγκόσμιο πλαίσιο.

Σταθερά θετικές εγχώριες επιδόσεις, αναγκαία η επιτάχυνση επενδύσεων και εξαγωγών 

Σε πολλές πλευρές της, η πορεία της παγκόσμιας οικονομίας έχει υπάρξει ομαλότερη από ό,τι αναμενόταν μετά την ανακοίνωση πρόθεσης έντονων παρεμβάσεων στο διεθνές εμπόριο από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ πριν περίπου ένα έτος. Όμως, πλέον συσσωρεύονται μεγάλες ανισορροπίες και δημιουργούνται νέα ερωτήματα για τις προοπτικές μεγέθυνσης των μεγάλων οικονομιών μέσα σε ένα σταθερό διεθνές πλαίσιο. Η γεωπολιτική σκακιέρα ίσως γίνει ακόμη πιο δύσκολη στη νέα χρονιά.

Το στενότερο περίβλημα της δικής μας οικονομίας είναι βέβαια η ευρωπαϊκή. Οι εξελίξεις σε αυτήν την επηρεάζουν στη χρηματοδότηση, τις εξαγωγές, τις επενδύσεις και τελικά στο πλαίσιο ανάπτυξής της. Ακόμη και αν έχουν διατυπωθεί προθέσεις για αύξηση της ανταγωνιστικότητας και του δυναμισμού της ευρωπαϊκής οικονομίας, η απόσταση έως τις
πράξεις είναι μεγάλη.

Η Ευρώπη συνεχίζει να χάνει  μερίδιο στην παγκόσμια παραγωγή και ειδικό βάρος στον καμβά της τεχνολογίας. Η αντιστροφή αυτών των τάσεων είναι εφικτή, αλλά δεν θα γίνει χωρίς τόλμη και προγραμματισμό αλλαγών. Η κατάληξη του πολέμου στην Ουκρανία θα μπορούσε να συμβάλει θετικά, αφαιρώντας μια πληγή, όμως φαίνεται πως οι τελικές εξελίξεις μπορεί να επιβαρύνουν την Ευρώπη σε διάφορα επίπεδα.

Οι αμυντικές δαπάνες 

Ίσως η πιο κρίσιμη ευρωπαϊκή επιλογή είναι η συστηματική στροφή προς υψηλότερες αμυντικές δαπάνες. Αυτό μπορεί να γίνει με τρόπο που θα ενισχύσει την Ευρώπη, γεωπολιτικά, τεχνολογικά και τελικά οικονομικά.

Χωρίς κατάλληλο σχεδιασμό, όμως, και συνέπεια ανάμεσα στις αμυντικές επιλογές, την εξωτερική πολιτική και την τεχνολογική και βιομηχανική πολιτική, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι εξασθένηση στην ήπειρό μας, ακριβώς σε μια περίοδο με πολιτική και κοινωνική αμφισβήτηση. Για την Ευρώπη, τέτοιες επιλογές θα είναι σχεδόν υπαρξιακής φύσης, με σκοπό να καταστεί ένας πόλος ισχυρής οικονομίας, διάφανων θεσμών και κοινωνικής ευημερίας. Για τη χώρα μας, οι εξελίξεις στην ευρωπαϊκή άμυνα θα είναι κρίσιμες οικονομικά αλλά και για τις ισορροπίες ισχύος στην περιοχή μας.

Ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας μετά την κρίση - Νέα ισορροπία και για το Ταμείο Ανάκαμψης (Τ.Α.Α) 

Στα θετικά, η οικονομία μας επέδειξε ανθεκτικότητα και, μετά τη βαθιά κρίση χρέους, έχει βρει μια νέα ισορροπία. Στις περισσότερες επιμέρους αγορές και λειτουργίες της, η ελληνική οικονομία είναι σήμερα σταθερότερη και ασφαλέστερη από ό,τι ήταν πριν από λίγα χρόνια. Σε ορισμένες πλευρές της, όπως στην εξωστρέφεια, η βελτίωση μπορει να προέλθει από την τελική ενίσχυση από το ταμείο ανάκαμψης, ώστε αυτή η τροχιά να διατηρηθεί και στη νέα χρονιά.

Να διορθωθούν οι αδυναμίες - Ανάγκη αύξηση παραγωγικοτητας και επενδύσεων 

Με δεδομένη τη σταθεροποίηση της εγχώριας οικονομίας, αλλά και τις έντονες νέες προκλήσεις, η προσοχή στρέφεται στις αδυναμίες που πρέπει να διορθωθούν ώστε να υπάρχει μελλοντικά θετική πορεία. Η εστίαση μπορεί να γίνει σε δύο επίπεδα. Η μακροοικονομική έκφραση του προβλήματος είναι το μεγάλο έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, που επιμένει, μαζί με το επίπεδο και τη σύνθεση των επενδύσεων, που είναι χαμηλότερο αυτού των οικονομιών που θα θέλαμε να πλησιάσουμε. Αυτή είναι έκφραση της παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, που παραμένουν ασθενείς. 

Νοικοκυριά: Χαμηλά πραγματικά εισοδήματα και αποταμίευση, δεν διασφαλίζουν ευημερία

Το δεύτερο επίπεδο, είναι αυτό των νοικοκυριών. Παρά την αύξηση των αμοιβών, τη δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας, καθώς και τη μεγάλη άνοδο της αξίας των κατοικιών, της κύριας περιουσίας των ιδιωτών στη χώρα, πολλά νοικοκυριά έχουν πραγματικά εισοδήματα και αποταμίευση που δεν διασφαλίζουν ευημερία.

Τα πραγματικά εισοδήματα δεν έχουν φτάσει ακόμη στα επίπεδα προ του 2010

Συνθέτοντας τα θετικά και τις αδυναμίες, έχει πλέον κλείσει ένας 15ετής κύκλος, με τις κεντρικές μετρήσεις να επιστρέφουν στις γενικές τάσεις των τελευταίων δεκαετιών. Ενώ πολλοί κεντρικοί δείκτες ξεπερνούν του 2010, τα μέσα πραγματικά εισοδήματα δεν αναμένεται να φτάσουν εκεί πριν περάσουν κάποια χρόνια, από τη μια πλευρά γιατί το δημόσιο χρέος δεν μπορεί να αυξάνεται αλλά πρέπει να μειώνεται, και από την άλλη γιατί η δημογραφική δυναμική μειώνει τη συμμετοχή στην εργασία. 

Ουσιαστικές τομές στον τρόπο λειτουργίας της ελληνικής οικονομίας 

Η συνθήκη για να αυξηθούν γρηγορότερα τα εισοδήματα και να επιτευχθεί σύγκλιση με τις άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, είναι ουσιαστικές τομές στον τρόπο λειτουργίας της δικής μας οικονομίας. Ο πληθωρισμός παραμένει υψηλότερα από τον μέσο όρο της ευρωζώνης και θα είναι κρίσιμης σημασίας η μείωσή του κατά τη νέα χρονιά, αφενός για την ανακούφιση των νοικοκυριών και αφετέρου για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.

Η κατανάλωση σε κάθε περίπτωση καταδεικνύει ανθεκτικότητα, ενώ για τις επενδύσεις υπάρχει συγκρατημένη αισιοδοξία εφόσον παραμένει η επίδραση του ταμείου ανάκαμψης. Παρά την προγραμματισμένη τυπική ολοκλήρωση του, η δυναμική του ταμείου ανάκαμψης δεν θα εξαντληθεί άμεσα και θα παραμείνει θετική και κατά την επόμενη διετία. Όχι όμως τόσο ισχυρή ώστε να μπορεί να προκαλέσει από μόνη της τις αναγκαίες περαιτέρω επενδύσεις σε φυσικό και ανθρώπινο κεφάλαιο.

Οι επενδύσεις αποτελούν το κλειδί για να τεθεί η ελληνική οικονομία σε υψηλή αναπτυξιακή τροχιά τα επόμενα χρόνια. Αν και η πρόσφατη τροχιά τους καταγράφεται θετική, είναι χαμηλότερη από το επίπεδο που θα μπορούσε να εκτιμηθεί για μια οικονομία που προέρχεται από κρίση χρέους και μια βαθιά ύφεση. Ιδίως όταν αυτή κινείται με γνώμονα την ενίσχυση της παραγωγικής βάσης, ώστε να υπάρξει συστηματική

• Προκλήσεις για την οικονομία: παραγωγικότητα, σύνθεση των επενδύσεων και εξωτερικό έλλειμμα
• Προκλήσεις για τα νοικοκυριά: Πραγματικά εισοδήματα και αποταμίευση

Προτεραιότητες πολιτικής με στόχο την εξωστρέφεια και τις καινοτόμες επενδύσεις σύγκλιση των εισοδημάτων με την υπόλοιπη ευρωζώνη. Σκοπός πρέπει να είναι η επαναφορά συνολικά των επενδύσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ τουλάχιστον στον ευρωπαϊκό μέσο όρο, όπως και η ποιοτική στροφή τους προς μεσοπρόθεσμες επενδύσεις που θα ενισχύουν περισσότερο την παραγωγικότητα.

Συνολικά, υπάρχει στροφή του παραγωγικού υποδείγματος προς μεγαλύτερη εξωστρέφεια και ένταση καινοτόμων επενδύσεων αλλά με ρυθμό αργότερο από τον επιθυμητό.

 Συνυπολογίζοντας ότι το παγκόσμιο και ευρωπαϊκό πλαίσιο μάλλον θα είναι λιγότερο ευνοϊκό τα επόμενα χρόνια από ότι ήταν στην προηγούμενη δεκαετία, καθώς και ότι η εγχώρια αποταμίευση παραμένει σε χαμηλά επίπεδα, είναι προϋπόθεση ενίσχυσης των επενδύσεων η υποστήριξη εγχωρίως ενός οικονομικού πλαισίου που μαζί με σταθερότητα θα επιτρέπει άνοδο της παραγωγικότητας. Η άμβλυνση γραφειοκρατικών και ρυθμιστικών εμποδίων που παραμένουν, η ταχύτερη επίλυση νομικών διαφορών, η προσαρμογή προτεραιοτήτων στη φορολογία, η ενίσχυση του εκπαιδευτικού και ερευνητικού συστήματος και η ενθάρρυνση της καινοτομίας αποτελούν αναγκαία συστατικά ενός τέτοιου πλαισίου εφεξής. Συστηματικές αλλαγές στη λειτουργία του κράτους και των αγορών, την ενθάρρυνση δημιουργίας και προσέλκυσης ανθρώπινου κεφαλαίου, μαζί με ενίσχυση των δημοσίων επενδύσεων σε ψηφιακές και άλλες υποδομές, θα είναι σημαντικές για να προσελκύσουν επενδύσεις ποσοτικά και ποιοτικά επαρκείς για μια θετική πορεία της οικονομίας.