Επιτροπή Ανταγωνισμού: Τα επιτοκιακά περιθώρια αυξήθηκαν κατά 60% μεταξύ 2021 και 2024 - Μικρή αποκλιμάκωση στη συνέχεια

 Η διαβούλευση βασίστηκε στην Ενδιάμεση Έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία δημοσιεύθηκε το Δεκέμβριο του 2025 και  είναι διαθέσιμη εδώ. 

Από την προκαταρκτική έρευνα της Υπηρεσίας σε δημόσιες πηγές προκύπτουν δυο παρατηρήσεις: πρώτον, η αυξημένη διαφορά μεταξύ του μέσου επιτοκίου καταθέσεων και δανεισμού (επιτοκιακό περιθώριο), (β) δεύτερον, ο χαμηλός βαθμός μετακύλισης των μεταβολών των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) στην εγχώρια αγορά καταθέσεων συγκριτικά με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Σύμφωνα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία, τα επιτοκιακά περιθώρια αναφορικά τόσο με τα νέα, όσο και με τα υφιστάμενα δάνεια και καταθέσεις στην Ελλάδα είχαν αυξηθεί σε ποσοστό πλησίον του 60% σε διάστημα περίπου 2,5 ετών (από τον Ιανουάριο 2021 έως τον Αύγουστο 2023). Από τον Μάιο του 2024 φαίνεται πως έχει ξεκινήσει μια σταδιακή – αν και μικρής ακόμα έκτασης – αποκλιμάκωση των επιτοκιακών περιθωρίων.

Επίσης, από τον Ιούλιο του 2022 έως τον Σεπτέμβριο του 2023, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) προχώρησε σε διαδοχικές αυξήσεις του επιτοκίου διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων (“deposit facility rate”) μετά από αρκετά μεγάλο διάστημα μηδενικών και αρνητικών επιτοκίων. Στο διάστημα που ακολούθησε, οι αυξήσεις αυτές πέρασαν, σε κάποιον βαθμό, στα επιτόκια που προσφέρουν οι ελληνικές τράπεζες στους καταθέτες, όμως η μετακύλιση αυτή στην εγχώρια αγορά φαίνεται ότι εκδηλώθηκε σε περιορισμένη κλίμακα και με καθυστέρηση, τόσο σε σχέση με άλλα κράτη μέλη, όσο και με την ανταπόκριση του εγχώριου τραπεζικού συστήματος σε αντίστοιχη φάση αύξησης κατά το παρελθόν.

Μέσω της κλαδικής έρευνας, η ΕΑ θα διερευνήσει τις συνθήκες ανταγωνισμού στην αγορά των τραπεζικών καταθέσεων, προκειμένου να διαπιστώσει τυχόν στρεβλώσεις και να υποβάλει προτάσεις για την ενίσχυση του ανταγωνισμού στην αγορά, προς όφελος των καταθετών (νοικοκυριών και επιχειρήσεων).

Με τη δημοσίευση της Ενδιάμεσης Έκθεσης η  ΕΑ κάλεσε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να καταθέσουν τις θέσεις τους μέσω υπομνημάτων ή/και διά της συμμετοχής τους στην τηλεδιαβούλευση,  η προθεσμία για την υποβολή υπομνημάτων παρατείνεται μέχρι 31 Μαρτίου 2026.
Οι θέσεις των ενδιαφερομένων μερών αποτελούν  πολύτιμο οδηγό για την κατάρτιση της Τελικής Έκθεσης της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία αναμένεται να εκδοθεί στο τέλος του έτους.

Στη συζήτηση, την οποία παρακολούθησαν ζωντανά εκατοντάδες ακροατές, συμμετείχαν τα στελέχη της ΕΑ Χαρά Νικολοπούλου, Αθανασία Γαβαλά, Ιωάννης Αποστολάκης και Ελένη Αλικανιώτη και εκπρόσωποι  της αρμόδιας Εποπτικής Αρχής, του εγχώριου τραπεζικού κλάδου, των καταναλωτών και της πανεπιστημιακής κοινότητας : οι κ.κ.: Ι. Τσικριπής, γενικός διευθυντής Προληπτικής Εποπτείας και Εξυγίανσης της Τράπεζας της Ελλάδος, Μ. Ζαχαριάδης, καθηγητής, Alliance Manchester Business School, University of Manchester, Χ. Απαλαγάκη, Acting Γενική Διευθύντρια Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών, Π. Καλαποθαράκου, πρόεδρος Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ και Ν. Φίλιππας, πρόεδρος Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού.

Στη διαβούλευση η Επιτροπή Ανταγωνισμού παρουσίασε ευρήματα και προτάσεις της:

• η αύξηση των καταθέσεων αφορά κυρίως καταθέσεις υψηλής ρευστότητας και χαμηλής απόδοσης,
• η μετακύλιση των αυξήσεων των επιτοκίων πολιτικής της ΕΚΤ στα επιτόκια καταθέσεων υπήρξε περιορισμένη, καθυστερημένη και άνιση,
• το κόστος ευκαιρίας της διακράτησης τραπεζικών καταθέσεων παραμένει υψηλό, ενισχύοντας τη στροφή των καταθετών σε εναλλακτικές τοποθετήσεις,
• η δομή και τα χαρακτηριστικά της ελληνικής τραπεζικής αγοράς δεν ευνοούν την ανάπτυξη έντονου ανταγωνισμού στα καταθετικά επιτόκια
• η ανάγκη ενίσχυσης του ανταγωνισμούμέσω νέων εισόδων και επεκτάσεων (π.χ.Attica/Credia Bank, συνεταιριστικές τράπεζες, Viva Bank), με στόχο την πίεση για καλύτερα επιτόκια.
• η δυνατότητα δημιουργίας κρατικών αποταμιευτικών λογαριασμών τύπου Livret A/LEP (γαλλικό μοντέλο), με κρατικά καθοριζόμενο επιτόκιο, ως συμπληρωματικό εργαλείο χρηματοδότησης του κρατικού προϋπολογισμού και ενίσχυσης αποδόσεων για μικροκαταθέτες, με την επιφύλαξη αξιολόγησης της δυνατότητας εφαρμογής και της σχετικής δημοσιονομικής αποτελεσματικότητας
• η ανάπτυξη γνήσιων αποταμιευτικών προϊόντων (π.χ.fidelity premium όπως στο Βέλγιο), που επιβραβεύουν τη διακράτηση κεφαλαίων με προνομιακό επιτόκιο, προσφέροντας ισορροπία μεταξύ απόδοσης και ευελιξίας έναντι της ισχύουσας κατάστασης
• η αύξηση κινητικότητας καταθετών με καλύτερη ενημέρωση και σύγκριση επιτοκίων (δημοσιεύσεις ΤτΕ, ιστοσελίδες σύγκρισης), απλοποίηση/προώθηση της «αλλαγής παρόχου», πιθανή επέκτασή της σε επιχειρήσεις και μακροπρόθεσμα διερεύνηση φορητότητας αριθμού λογαριασμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο.