Coface: Ακραία η πίεση στις αγορές ενέργειας εξαιτίας της κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή

Βασικά στοιχεία:

• Το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου περνάει από το Στενό του Ορμούζ
• Έως 147 δολάρια ΗΠΑ/βαρέλια η τιμή του αργού πετρελαίου Brent θα μπορούσε να ξεπεράσει σε περίπτωση παρατεταμένης διαταραχής

«Μια σύγκρουση που περιορίζεται σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες – το πιθανότερο σενάριο προς το παρόν – θα πρέπει να έχει περιορισμένο αντίκτυπο. Ωστόσο, εάν η σύγκρουση συνεχιστεί, ο μακροοικονομικός αντίκτυπός της θα μπορούσε να είναι σημαντικός και να υπερβαίνει το ζήτημα των τιμών της ενέργειας», δήλωσε ο Ruben Nizard, επικεφαλής της έρευνας τομέα της Coface.

Άμεση βραχυπρόθεσμη επίδραση στις αγορές ενέργειας

Οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν σηματοδοτούν ένα σημαντικό σημείο καμπής για τις αγορές ενέργειας. Κατά την έναρξη των συναλλαγών το πρωί της Δευτέρας, το Brent αυξήθηκε κατά περισσότερο από 10%, αντανακλώντας κυρίως την αύξηση ασφαλίστρου του γεωπολιτικού κινδύνου και όχι τις άμεσες και συγκεκριμένες διαταραχές του εφοδιασμού.

Πριν από αυτή την κλιμάκωση, οι αγορές πετρελαίου ήταν σε μεγάλο βαθμό σε πλεόνασμα. Η άφθονη προσφορά, που καθοδηγείται από παραγωγούς εκτός ΟΠΕΚ+ και η ταχεία αναπλήρωση των αποθεμάτων, διατήρησαν τις τιμές υπό πίεση (κατά μέσο όρο 68 λίρες ανά βαρέλι το 2025). Η σύγκρουση αλλάζει τα δεδομένα, επαναφέροντας την ακραία αβεβαιότητα σχετικά με την ασφάλεια των προμηθειών.

Το Στενό του Ορμούζ, ένα στρατηγικό ενεργειακό σημείο συμφόρησης

Ο κύριος κίνδυνος έγκειται στο Στενό του Ορμούζ, μέσω του οποίου διέρχονται περίπου το 20% του πετρελαίου που καταναλώνεται παγκοσμίως και σχεδόν το 30% των θαλάσσιων αποστολών αργού πετρελαίου. Οι τρέχουσες διαταραχές οδηγούν ήδη σε υψηλότερες τιμές.

Η δυνατότητα παράκαμψης αυτού του στενού είναι περιορισμένη και ανεπαρκής για την απορρόφηση ενός μεγάλου σοκ. Οι παρατεταμένες ή επαναλαμβανόμενες διακοπές θα μπορούσαν εύλογα να ωθήσουν το Brent σε τριψήφιο επίπεδο, με την πιθανότητα να ξεπεράσει την κορύφωση του Φεβρουαρίου 2022 (122 δολάρια ΗΠΑ/βαρέλι) ή ακόμα και το ρεκόρ του 2008 (147 δολάρια ΗΠΑ/βαρέλι).

Πετρέλαιο: Ο κίνδυνος καταστροφής υποδομών

Παρόλο που το Ιράν δεν είναι ο κορυφαίος παραγωγός της περιοχής, μια διαταραχή του εφοδιασμού του θα είχε άμεσο αντίκτυπο στις ήδη εύθραυστες αγορές. Με περισσότερα από 3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα να παράγονται και σχεδόν πάνω από 1,5 εκατομμύριο να εξάγονται —κυρίως στην Κίνα— μια διακοπή θα ανάγκαζε τους αγοραστές, ιδίως στην Ασία, να στραφούν σε πιο ακριβές εναλλακτικές λύσεις, αυξάνοντας την ανοδική πίεση στις τιμές του πετρελαίου.

Πέρα από την ιρανική προσφορά ή ένα πιθανό κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, το Ιράν θα μπορούσε επίσης να στοχεύσει τις πετρελαϊκές υποδομές σε άλλες χώρες του Κόλπου. Ο αντίκτυπος θα εξαρτηθεί στη συνέχεια από την έκταση της ζημιάς και τη διάρκεια της διαταραχής, σε ένα πλαίσιο όπου η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα του ΟΠΕΚ+ — περίπου 4 έως 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα — παραμένει περιορισμένη και συγκεντρωμένη, ιδίως στη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ, όπου οι ροές εμπορικών συναλλαγών, θα μπορούσαν να διαταραχθούν.

Επιπτώσεις κυματισμού πολύ πέρα από το πετρέλαιο

Τα διακυβεύματα ξεπερνούν κατά πολύ την αγορά πετρελαίου μόνο. Το Στενό του Ορμούζ είναι επίσης ζωτικής σημασίας για τη μεταφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), λιπασμάτων, βιομηχανικών μετάλλων (αλουμίνιο) και πετροχημικών. Επιπλέον, άλλα στρατηγικά σημεία συμφόρησης, όπως το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ ή η Διώρυγα του Σουέζ, θα μπορούσαν επίσης να επηρεαστούν σε περίπτωση περιφερειακής κλιμάκωσης. Αυτό θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος μεταφοράς και τα ασφάλιστρα αποστολής.
Αυτή η σταδιακή διαταραχή των αλυσίδων εφοδιασμού δημιουργεί αυξανόμενο κίνδυνο ελλείψεων και πληθωριστικών πιέσεων, ιδίως για τις οικονομίες που εξαρτώνται περισσότερο από τις εισαγωγές ενέργειας.

Ο μακροπρόθεσμος κίνδυνος: Ένα παγκόσμιο μακροοικονομικό σοκ

Ένα ακραίο σενάριο όπου οι τιμές του πετρελαίου θα παραμείνουν πάνω από τα 100 δολάρια ΗΠΑ ανά βαρέλι θα πυροδοτούσε μια νέα άνοδο του παγκόσμιου πληθωρισμού και πιθανότατα θα ανάγκαζε τις κεντρικές τράπεζες να αντιστρέψουν τη στρατηγική τους, μεταβαίνοντας από τη νομισματική χαλάρωση σε μια εκτεταμένη σύσφιξη. Μια παρατεταμένη αύξηση των τιμών του αργού πετρελαίου Brent κατά 15 δολάρια ΗΠΑ θα μπορούσε έτσι να μειώσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά περίπου 0,2 ποσοστιαίες μονάδες και να προσθέσει σχεδόν 0,5 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, ο κίνδυνος στασιμοπληθωρισμού - ένας συνδυασμός ασθενούς ανάπτυξης και υψηλού πληθωρισμού - θα γινόταν για άλλη μια φορά μια αξιόπιστη απειλή για την παγκόσμια οικονομία, με σοβαρές συνέπειες για τις επιχειρήσεις και το διεθνές εμπόριο.