Στο μικροσκόπιο 1.236 φοροαπαλλαγές – Ποιους επηρεάζει το «ψαλίδι» που προτείνουν ΤτΕ και Κομισιόν

Οι συγκεκριμένες φοροαπαλλαγές επιβαρύνουν τον κρατικό προϋπολογισμό με ετήσιο κόστος που ανέρχεται στα 22,8 δισ. ευρώ και κατά καιρούς έχουν βρεθεί στο επίκεντρο συζητήσεων για πιθανές περικοπές ή τροποποιήσεις. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει τεθεί επισήμως ζήτημα καθολικής κατάργησής τους.

Κάτι τέτοιο θεωρείται δύσκολο, καθώς μεγάλο μέρος των φοροαπαλλαγών έχει κοινωνικό χαρακτήρα και αφορά ευάλωτες ομάδες, όπως τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες, νέους, νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα, ιδιοκτήτες ακινήτων και άλλες κατηγορίες φορολογουμένων.

Παρότι, όπως επισημαίνεται, το άνοιγμα της σχετικής συζήτησης από μόνο του προκαλεί προβληματισμό και εγείρει ερωτήματα για τις μελλοντικές εξελίξεις —όχι άμεσα, αλλά κυρίως μετά τις εκλογές— το θέμα των φοροαπαλλαγών επανέρχεται στο προσκήνιο της δημόσιας συζήτησης.

Υπενθυμίζεται ότι πριν από τις εκλογές του 2023 δεν είχε τεθεί ζήτημα επιβολής τεκμαρτής φορολόγησης στους ελεύθερους επαγγελματίες ούτε καθορισμού ελάχιστων κερδών. Ωστόσο, αμέσως μετά την εκλογική αναμέτρηση κατατέθηκε σχετικό νομοσχέδιο, το οποίο ψηφίστηκε και εφαρμόζεται μέχρι σήμερα, με ορισμένες τροποποιήσεις και ελαφρύνσεις σε σχέση με την αρχική του μορφή, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από επαγγελματίες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις.α

Το ερώτημα που διατυπώνεται

Στο ίδιο πλαίσιο, διατυπώνεται το ερώτημα κατά πόσο τα κόμματα που θα διεκδικήσουν την ψήφο των πολιτών στις επόμενες εκλογές θα αποσαφηνίσουν εγκαίρως τις θέσεις τους για το ζήτημα των φοροαπαλλαγών και αν θα υιοθετήσουν τις προτάσεις του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος και τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

ΤτΕ: Λιγότερες, αλλά πιο στοχευμένες φοροαπαλλαγές

Η προσέγγιση της Τράπεζας της Ελλάδος εστιάζει σε λιγότερες αλλά πιο στοχευμένες φοροαπαλλαγές, με στόχο τη δημιουργία δημοσιονομικού χώρου για πολιτικές μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας. Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται αξιολόγηση με αναπτυξιακά και κοινωνικά κριτήρια, κατάργηση ή περιορισμός απαρχαιωμένων ή χαμηλής απόδοσης απαλλαγών και ανακατεύθυνση πόρων προς τη μείωση της φορολογίας της εργασίας, την ενίσχυση των εισοδημάτων, τη στήριξη ευάλωτων ομάδων και την προώθηση επενδύσεων με υψηλότερο αναπτυξιακό αποτύπωμα.

Οι φοροαπαλλαγές, στην ουσία, συνιστούν δημόσια δαπάνη η οποία δεν αποτυπώνεται άμεσα στον προϋπολογισμό, καθώς πρόκειται για έσοδα που το κράτος επιλέγει να μην εισπράξει, επιδιώκοντας κοινωνικούς ή αναπτυξιακούς στόχους.

Η κατανομή κόστους

Κομβικό ζήτημα παραμένει το κατά πόσο οι στόχοι αυτοί επιτυγχάνονται στην πράξη. Δεν έχουν όλες οι φοροαπαλλαγές την ίδια λειτουργία ή αξία: άλλες στηρίζουν ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, την οικογένεια ή την απόκτηση πρώτης κατοικίας, ενώ άλλες ενισχύουν επενδυτικά κίνητρα και την παραγωγική δραστηριότητα. Παράλληλα, υπάρχουν και περιπτώσεις που θεσπίστηκαν υπό διαφορετικές οικονομικές συνθήκες και εξακολουθούν να ισχύουν χωρίς να έχει επανεξεταστεί η αναγκαιότητά τους.

Η εικόνα της κατανομής του κόστους αναδεικνύει το μέγεθος του ζητήματος, καθώς περίπου 5,8 δισ. ευρώ αφορούν τις επιχειρήσεις, σχεδόν 5 δισ. ευρώ τα φυσικά πρόσωπα και πάνω από 9 δισ. ευρώ τη φορολογία κεφαλαίου. Πρόκειται για ένα σύνθετο πλέγμα εξαιρέσεων που επηρεάζει σχεδόν το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας.

Ποιο είναι το κρίσιμο ζητούμενο

Στο οικονομικό επιτελείο, ανεπίσημα, τονίζεται ότι δεν εξετάζονται παρεμβάσεις σε φοροαπαλλαγές που συνδέονται με πραγματικές κοινωνικές ανάγκες. Το ζητούμενο, ωστόσο, είναι αν θα υπάρξει σαφής διάκριση ανάμεσα στις απαλλαγές που στοχεύουν στη μείωση φορολογικών βαρών για όσους τις έχουν πραγματικά ανάγκη και σε εκείνες που λειτουργούν περισσότερο ως φορολογικά «προνόμια» χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

Σε κάθε περίπτωση, εκτιμάται ότι δύσκολα θα τεθεί υπό αμφισβήτηση το πλαίσιο απαλλαγών που αφορά το αφορολόγητο φυσικών προσώπων, την πρώτη κατοικία, τον ΕΝΦΙΑ για τρίτεκνους και πολύτεκνους, τις ειδικές ρυθμίσεις για τους ναυτικούς, τον μειωμένο ΦΠΑ στα νησιά, τον ειδικό φόρο στο πετρέλαιο θέρμανσης και άλλες αντίστοιχες κατηγορίες.

Γ. Στουρνάρας: «Ίσως να κάνει καλό αυτό, δηλαδή να βρεθεί δημοσιονομικός χώρος για αυτούς που πραγματικά τον έχουν ανάγκη»
 

Αναφερόμενος στο θέμα των φοροαπαλλαγών ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, ανέφερε πρόσφατα τα εξής: «Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει θέσει το θέμα των πολλών φοροαπαλλαγών. Επαναλαμβάνω, δεν λέμε εμείς να καταργήσουμε, εξάλλου δεν είναι δουλειά μας εμείς να προτείνουμε στην κυβέρνηση θέματα που αφορούν καθαρά ένα δικό της θέμα, όπως είναι η φορολογία, αλλά αυτό που λέμε όμως είναι ας τις ξαναδεί. Είναι πολλές πια. Είναι χρήσιμες οι περισσότερες; Μήπως θα μπορούν να στοχευθούν καλύτερα; Και βλέπω καθαρά ότι και ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο τελευταία θέτουν θέμα επανεξέτασης των πολλών φοροαπαλλαγών. Ίσως να κάνει καλό αυτό, δηλαδή να βρεθεί δημοσιονομικός χώρος για αυτούς που πραγματικά τον έχουν ανάγκη».