Τα πράσινα υλικά μπαίνουν στην αγορά κατασκευών

Από τη δήλωση αρχών σε πλαίσιο αγοράς

Η Διακήρυξη για τα πράσινα κατασκευαστικά υλικά παρουσιάζεται ως κοινή εθελοντική δέσμευση φορέων του τεχνικού, βιομηχανικού και περιβαλλοντικού πεδίου. Τη συνυπογράφουν το ECOCITY, ο ΕΛΟΤ, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ), η Ένωση Τσιμεντοβιομηχανιών Ελλάδος και η ΕΕΔΣΑ, ενώ συμπράττουν η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και ο Δήμος Θεσσαλονίκης.

Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στη θεσμική υπογραφή, αλλά στο τι επιχειρεί να οργανώσει: ένα κοινό πλαίσιο αρχών για υλικά χαμηλού αποτυπώματος άνθρακα, βιώσιμη αρχιτεκτονική, κυκλική οικονομία, επανάχρηση υλικών και κλιματικά ουδέτερες πόλεις.

Η πρωτοβουλία δεν προέκυψε στιγμιαία. Σύμφωνα με το σχετικό κείμενο, διαμορφώθηκε μέσα από περίοδο διαλόγου, εργαστηρίων και συνεργασίας από το 2022 έως το 2025, με συμμετοχή δημόσιας διοίκησης, επιστημονικής κοινότητας, βιομηχανίας και κοινωνίας των πολιτών.

Το ΤΕΕ ως συντονιστής της πράσινης δόμησης

Ο πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στασινός, περιέγραψε το Επιμελητήριο ως «στρατηγικό ενορχηστρωτή» του πράσινου μετασχηματισμού του τεχνικού κλάδου. Στο σχήμα που παρουσίασε, η Διακήρυξη λειτουργεί συμπληρωματικά με την Εθνική Συμμαχία για την Αειφόρο Δόμηση, στην οποία συμμετέχουν το ΤΕΕ, το ΚΑΠΕ και τα συναρμόδια υπουργεία.

Το μήνυμα είναι ότι η βιώσιμη δόμηση δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως περιβαλλοντικό παράρτημα της κατασκευής, αλλά ως κεντρικό στοιχείο του τρόπου με τον οποίο σχεδιάζονται, αδειοδοτούνται, χρηματοδοτούνται και υλοποιούνται έργα.

Σε αυτή την κατεύθυνση, ο κ. Στασινός συνέδεσε τα πράσινα υλικά με την ανθεκτικότητα, την ποιότητα των κατασκευών και τον ρόλο των μηχανικών. Έθεσε επίσης θέμα αποφυγής ολιγοπωλιακών πρακτικών στην αγορά υλικών και τεχνολογιών, υπογραμμίζοντας ότι η μετάβαση δεν πρέπει να περιοριστεί σε λίγες επιλογές ή σε λίγους παρόχους.

Το τέλος του greenwashing περνά από δεδομένα

Κεντρικό σημείο της παρέμβασης ήταν η ανάγκη να περιοριστεί το greenwashing. Για τον τεχνικό και κατασκευαστικό κλάδο, αυτό σημαίνει ότι η πράσινη ταυτότητα ενός υλικού ή έργου δεν μπορεί να στηρίζεται σε γενικές δηλώσεις, αλλά σε μετρήσιμα και επαληθεύσιμα δεδομένα.

Ο Γιώργος Στασινός έθεσε ως προϋποθέσεις τα υλικά με χαμηλό ενσωματωμένο άνθρακα, τα πιστοποιημένα πρότυπα, τα επαληθεύσιμα στοιχεία, την κατάρτιση και την πιστοποίηση προσόντων των τεχνικών. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η ανάλυση κύκλου ζωής, το διαβατήριο κτιρίου και η επανάχρηση υλικών μέσω upcycling.

Το ΤΕΕ, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν, προχωρά στην πιστοποίηση προσόντων προσώπων και σε νέα γενιά Τεχνικών Οδηγιών για βιώσιμες κατασκευές, με βάση την Τεχνική Οδηγία 0 για την Αειφόρο Δόμηση.

Τα κίνητρα γίνονται κρίσιμος παράγοντας

Η πράσινη μετάβαση έχει κόστος για τις επιχειρήσεις: σε έρευνα, εξοπλισμό, πιστοποίηση, παραγωγικές διαδικασίες και ανθρώπινο δυναμικό. Γι’ αυτό ο πρόεδρος του ΤΕΕ ζήτησε γενναία κίνητρα όχι μόνο για ιδιώτες μέσω προγραμμάτων εξοικονόμησης, αλλά και για τις επιχειρήσεις που παράγουν πράσινα υλικά στην Ελλάδα.

Ζήτησε ακόμη την επιτάχυνση των πράσινων δημόσιων συμβάσεων, των πρότυπων προτάσεων και των συμβάσεων καινοτομίας. Το σημείο αυτό είναι κρίσιμο για την αγορά: χωρίς δημόσια ζήτηση, σαφή κριτήρια και χρηματοδοτικά εργαλεία, τα πράσινα υλικά κινδυνεύουν να παραμείνουν περιορισμένη ή ακριβή επιλογή.

Αντίθετα, εάν συνδεθούν με δημόσια έργα, προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης και βιομηχανική πολιτική, μπορούν να δημιουργήσουν νέα ζήτηση για ελληνικές επιχειρήσεις, ερευνητικά σχήματα και παραγωγούς δομικών υλικών.

Η βιομηχανική διάσταση της μετάβασης

Ο υφυπουργός Ανάπτυξης, Σταύρος Καλαφάτης, συνέδεσε τη Διακήρυξη με την απανθρακοποίηση των πόλεων, επισημαίνοντας ότι αυτή δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς αλλαγή στα ίδια τα υλικά των κτιρίων. Υποστήριξε ότι η Ελλάδα μπορεί να γίνει εξαγωγέας πράσινης τεχνολογίας και υλικών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αξιοποιώντας πρώτη ύλη, επιστημονικό δυναμικό και πολιτική βούληση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και του νέου ΕΣΠΑ 2021-2027 διοχετεύονται πάνω από 10 δισ. ευρώ σε δράσεις που αφορούν άμεσα ή έμμεσα την πράσινη μετάβαση και την ενεργειακή αναβάθμιση. Μόνο τα προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας, για κατοικίες, επιχειρήσεις και δημόσια κτίρια, υπερβαίνουν τα 3 δισ. ευρώ σε συνολικές επενδύσεις.

Ο ίδιος αναφέρθηκε σε εργαλεία όπως το «Ερευνώ – Καινοτομώ», η υπερέκπτωση 315% για δαπάνες επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας και οι συνεργατικοί σχηματισμοί μεταξύ βιομηχανίας και ερευνητικών κέντρων.

Η ευρωπαϊκή πίεση και η ελληνική παραγωγή

Ο υφυπουργός Ανάπτυξης, αρμόδιος για τη Βιομηχανία, Λάζαρος Τσαβδαρίδης, χαρακτήρισε τη Διακήρυξη ουσιαστικό επιστέγασμα προσπάθειας που ξεκίνησε το 2022 και τη συνέδεσε με τον δομικό μετασχηματισμό της οικονομίας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στη συμμετοχή εθνικών εμπειρογνωμόνων στις ευρωπαϊκές ομάδες εργασίας. Καθώς οι νέες προδιαγραφές για περιβαλλοντική βιωσιμότητα και έλεγχο επικίνδυνων ουσιών θα επηρεάσουν άμεσα την αγορά υλικών, η ελληνική παρουσία στη διαμόρφωση των κανόνων αποκτά οικονομικό ενδιαφέρον.

Το ζητούμενο είναι οι ευρωπαϊκές απαιτήσεις να μη λειτουργήσουν μόνο ως κόστος συμμόρφωσης, αλλά και ως ευκαιρία για εγχώρια παραγωγή, πιστοποίηση, καινοτομία και εξαγωγική προοπτική.

Από τα πρότυπα στα έργα

Η Αντωνία Μοροπούλου, Α’ Αντιπρόεδρος του ΤΕΕ και Ομότιμη Καθηγήτρια του ΕΜΠ, ανέδειξε τη διεπιστημονική διάσταση της αειφορίας και τον ρόλο των Τεχνικών Οδηγιών ΤΕΕ. Οι οδηγίες αυτές, όπως σημειώθηκε, προκύπτουν μέσα από διαβούλευση με εκπροσώπους ειδικοτήτων μηχανικών, μελετητικές και εργοληπτικές οργανώσεις.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην πολιτιστική κληρονομιά, στα παραδοσιακά υλικά και στις τεχνικές προστασίας μνημείων, ως πεδίο γνώσης που μπορεί να συνδεθεί με τη σύγχρονη βιομηχανική παραγωγή.

Αυτό δείχνει ότι η πράσινη κατασκευή δεν αφορά μόνο τα νέα κτίρια. Αφορά και την αποκατάσταση, τη συντήρηση, την επανάχρηση, την παρακολούθηση της συμπεριφοράς των υλικών και την ανθεκτικότητα του δομημένου περιβάλλοντος.

Τι αλλάζει για την αγορά κατασκευών

Η Διακήρυξη δεν παράγει από μόνη της δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο. Παράγει, όμως, έναν κοινό προσανατολισμό για το πού κινείται η αγορά: προς υλικά με μετρήσιμη περιβαλλοντική επίδοση, σαφή πρότυπα, διαφάνεια στις δηλώσεις βιωσιμότητας και σύνδεση με δημόσιες πολιτικές.

Για τις επιχειρήσεις του τεχνικού και κατασκευαστικού κλάδου, αυτό σημαίνει ότι η ανταγωνιστικότητα θα εξαρτάται όλο και περισσότερο από πιστοποιήσεις, τεχνική επάρκεια, δυνατότητα τεκμηρίωσης και προσαρμογή στα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Για τη βιομηχανία υλικών, ανοίγει ένα πεδίο νέας ζήτησης, αλλά και αυξημένων απαιτήσεων. Για τους μηχανικούς, ενισχύεται ο ρόλος τους ως εγγυητών ποιότητας, ασφάλειας και τεχνικής τεκμηρίωσης. Για το Δημόσιο, η πρόκληση είναι να μετατρέψει τις αρχές σε κριτήρια συμβάσεων, ελέγχους και χρηματοδοτικά εργαλεία.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η πράσινη δόμηση μπαίνει σταδιακά στο κέντρο της κατασκευαστικής οικονομίας. Η επιτυχία της, όμως, θα κριθεί όχι από τη διακήρυξη αυτή καθαυτή, αλλά από το αν τα πρότυπα, τα κίνητρα και οι δημόσιες συμβάσεις θα δημιουργήσουν πραγματική αγορά για βιώσιμα υλικά και ανθεκτικές πόλεις.