«Κόκκινα» δάνεια: Οι επιλογές των δανειοληπτών και τι πρέπει να εξετάσουν

Το τοπίο των προβληματικών δανείων έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Μεγάλο μέρος των οφειλών έχει φύγει από τα χαρτοφυλάκια των τραπεζών και έχει περάσει σε funds και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων. Ως αποτέλεσμα, η κατάλληλη στρατηγική δεν είναι ίδια για όλους τους οφειλέτες.

Το ύψος του χρέους, το εισόδημα, η ακίνητη και λοιπή περιουσία, αλλά και το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η υπόθεση, είναι παράγοντες που μπορούν να καθορίσουν ποια λύση είναι καταλληλότερη.

Εξωδικαστικός μηχανισμός για συνολική ρύθμιση

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός παραμένει ενεργό και σημαντικό εργαλείο για όσους έχουν συγκεντρώσει υποχρεώσεις προς περισσότερους πιστωτές.

Το σημαντικό πλεονέκτημά του είναι ότι δίνει τη δυνατότητα, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να αντιμετωπιστούν μέσω μίας διαδικασίας διαφορετικές κατηγορίες χρεών. Έτσι, μπορούν να ενταχθούν οφειλές προς το Δημόσιο, τον ΕΦΚΑ, τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης.

Για τις οφειλές προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία προβλέπεται δυνατότητα αποπληρωμής σε έως και 240 δόσεις, ενώ για χρέη προς τράπεζες και servicers η διάρκεια της ρύθμισης μπορεί να φθάσει έως τις 420 δόσεις, εφόσον πληρούνται οι απαιτούμενες προϋποθέσεις.

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο είναι η δυνατότητα μερικής διαγραφής της οφειλής. Η δυνατότητα αυτή αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τον εξωδικαστικό μηχανισμό από άλλες μορφές ρύθμισης.

Παρά τα πλεονεκτήματά του, όμως, δεν αποτελεί λύση που πρέπει να επιλέγεται αυτομάτως από κάθε δανειολήπτη. Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να υπάρχουν εναλλακτικές που ταιριάζουν καλύτερα στα συγκεκριμένα οικονομικά δεδομένα.

Απευθείας συμφωνία με τράπεζα ή servicer

Μία διαφορετική διαδρομή είναι η απευθείας διαπραγμάτευση με την τράπεζα ή τον servicer που διαχειρίζεται την οφειλή.

Σε αυτή την περίπτωση η ρύθμιση διαμορφώνεται εξατομικευμένα, λαμβάνοντας υπόψη την οικονομική δυνατότητα του οφειλέτη, το εισόδημά του, την περιουσία του και τα υπόλοιπα στοιχεία της υπόθεσης.

Ανάλογα με τα δεδομένα, στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης μπορεί να τεθούν:

• χαμηλότερη μηνιαία καταβολή,
• μεγαλύτερη διάρκεια αποπληρωμής,
• ευνοϊκότερο επιτόκιο,
• μερική διαγραφή χρέους,
• διαφορετικός τρόπος ή χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής.

Η βασική διαφορά από τον εξωδικαστικό μηχανισμό είναι ότι η διμερής διαπραγμάτευση αφορά συγκεκριμένο πιστωτή. Επομένως, ένας οφειλέτης που έχει ταυτόχρονα χρέη προς το Δημόσιο, τον ΕΦΚΑ και έναν servicer δεν μπορεί να τα αντιμετωπίσει όλα μέσα από μία ενιαία διμερή συμφωνία. Θα πρέπει να υπάρξουν ξεχωριστές ρυθμίσεις για τις διαφορετικές οφειλές.

Η εφάπαξ καταβολή ως διαπραγματευτικό πλεονέκτημα

Διαφορετικά είναι τα δεδομένα όταν ο δανειολήπτης έχει διαθέσιμο σημαντικό κεφάλαιο και μπορεί να προχωρήσει σε άμεση εξόφληση.

Σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί να επιχειρηθεί διαπραγμάτευση για μεγάλη μείωση του συνολικού ποσού που απαιτείται για την οριστική εξόφληση της οφειλής.

Το ύψος της έκπτωσης δεν είναι δεδομένο, καθώς εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά της υπόθεσης και από το αποτέλεσμα της διαπραγμάτευσης με τον πιστωτή ή τον διαχειριστή της απαίτησης.

Σε κάθε περίπτωση, η δυνατότητα άμεσης καταβολής ενός σημαντικού ποσού μπορεί να ενισχύσει τη διαπραγματευτική θέση του οφειλέτη και να δημιουργήσει περιθώριο για μια διαφορετική συμφωνία.

Πλειστηριασμός: Αλλάζει η στρατηγική

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν η υπόθεση έχει περάσει στο στάδιο της αναγκαστικής εκτέλεσης και έχει προγραμματιστεί ή βρίσκεται κοντά ένας πλειστηριασμός.

Σε αυτό το σημείο ο δανειολήπτης δεν περιορίζεται μόνο στις λύσεις της ρύθμισης. Ανάλογα με τα πραγματικά δεδομένα, μπορεί να εξεταστεί και η προσφυγή στη δικαιοσύνη.

Στο πλαίσιο αυτό μπορεί να ελεγχθούν η διαταγή πληρωμής, η κατάσχεση και συνολικά η νομιμότητα των πράξεων που έχουν προηγηθεί. Εφόσον υπάρχουν οι απαιτούμενες νομικές προϋποθέσεις, μπορούν να ασκηθούν τα κατάλληλα ένδικα βοηθήματα, μεταξύ άλλων ανακοπές κατά της διαταγής πληρωμής ή της διαδικασίας κατάσχεσης.

Ο νομικός έλεγχος αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε αυτό το στάδιο, καθώς τυχόν προβλήματα στη διαδικασία ή στις επιμέρους πράξεις μπορεί να επηρεάσουν την εξέλιξη της υπόθεσης.

Το ζήτημα της παραγραφής

Σε ορισμένες περιπτώσεις αξίζει να εξετάζεται παράλληλα και το ενδεχόμενο παραγραφής της απαίτησης.

Εάν έχει παρέλθει ο προβλεπόμενος χρόνος και πληρούνται όλες οι σχετικές προϋποθέσεις, ενώ δεν έχουν πραγματοποιηθεί οι απαιτούμενες ενέργειες από την πλευρά του δανειστή, μπορεί να προκύψει ζήτημα παραγραφής, το οποίο ενδέχεται να προβληθεί δικαστικά.

Δεν πρόκειται, όμως, για ζήτημα που μπορεί να απαντηθεί με έναν ενιαίο κανόνα για όλες τις περιπτώσεις. Χρειάζεται λεπτομερής εξέταση του ιστορικού της οφειλής, των κοινοποιήσεων που έχουν γίνει, καθώς και όλων των ενεργειών που έχουν πραγματοποιηθεί κατά τη διάρκεια της υπόθεσης.

Παράλληλα, όταν έχει δρομολογηθεί πλειστηριασμός, μπορεί υπό προϋποθέσεις να εξεταστεί και το ζήτημα της τιμής πρώτης προσφοράς, εφόσον υπάρχουν συγκεκριμένοι λόγοι που μπορούν να στηρίξουν σχετική δικαστική ενέργεια.

Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για επαναγορά των «κόκκινων» δανείων

Στο πλαίσιο της πολιτικής συζήτησης για τη διαχείριση των «κόκκινων» δανείων έχει επανέλθει και η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για τη δυνατότητα του ίδιου του δανειολήπτη να αγοράζει την οφειλή του πριν αυτή μεταβιβαστεί σε fund.

Η πρόταση αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν οι προβληματικές οφειλές και να δοθούν περισσότερες δυνατότητες στους ίδιους τους δανειολήπτες.

Υπάρχει, ωστόσο, ένα σημαντικό πρακτικό δεδομένο: η πλειονότητα των «κόκκινων» δανείων έχει ήδη μεταβιβαστεί ή τιτλοποιηθεί και πλέον βρίσκεται σε χαρτοφυλάκια funds και υπό τη διαχείριση servicers.

Επομένως, μια δυνατότητα επαναγοράς από τον ίδιο τον οφειλέτη θα είχε ευρύτερο πεδίο εφαρμογής εάν είχε υιοθετηθεί πριν από το κύμα των μαζικών μεταβιβάσεων των προηγούμενων ετών.

Σήμερα, για τις απαιτήσεις που έχουν ήδη περάσει στα χαρτοφυλάκια των funds, η εφαρμογή μιας τέτοιας λύσης είναι σαφώς πιο σύνθετη, καθώς οι απαιτήσεις έχουν ήδη αποκτηθεί και ενταχθεί στη διαχείριση των συγκεκριμένων χαρτοφυλακίων.

Αυστηρότερο πλαίσιο για τους servicers

Η προστασία των δανειοληπτών δεν αφορά μόνο τις δυνατότητες ρύθμισης των χρεών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι εταιρείες διαχείρισης.

Στο πλαίσιο αυτό τίθεται ζήτημα αυστηρότερης αντιμετώπισης περιπτώσεων όπου διαπιστώνονται παράνομες ή αυθαίρετες πρακτικές εις βάρος των οφειλετών.

Η θέση που διατυπώνεται είναι ότι οι παραβάσεις θα πρέπει να συνοδεύονται από ουσιαστικές κυρώσεις, ενώ σε περιπτώσεις όπου ο πολίτης υφίσταται αποδεδειγμένη ζημία θα πρέπει να υπάρχουν και αντίστοιχοι μηχανισμοί αποζημίωσης.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται, επομένως, στην επιβολή σημαντικών προστίμων και στην εφαρμογή αυστηρότερων κυρώσεων όταν πρόκειται για σοβαρές ή επαναλαμβανόμενες παραβάσεις.

Η κατάλληλη λύση εξαρτάται από την υπόθεση

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι δεν υπάρχει μία λύση που να ταιριάζει σε όλους τους δανειολήπτες με «κόκκινες» οφειλές.

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμος όταν υπάρχουν πολλαπλοί πιστωτές και διαφορετικές κατηγορίες χρεών. Η απευθείας διαπραγμάτευση μπορεί να αποδειχθεί πιο αποτελεσματική σε άλλες περιπτώσεις, ενώ η ύπαρξη διαθέσιμου κεφαλαίου μπορεί να δημιουργήσει διαφορετικές δυνατότητες διακανονισμού.

Όταν, αντίθετα, η υπόθεση έχει φθάσει σε πλειστηριασμό ή σε προχωρημένο στάδιο αναγκαστικής εκτέλεσης, η νομική αξιολόγηση της διαδικασίας αποκτά καθοριστική σημασία.

Σε κάθε περίπτωση, πριν από οποιαδήποτε κίνηση είναι κρίσιμο να αξιολογούνται συνολικά η οφειλή, η οικονομική και περιουσιακή κατάσταση του δανειολήπτη, οι ενέργειες που έχουν προηγηθεί και το ακριβές στάδιο στο οποίο βρίσκεται η υπόθεση. Από αυτά τα δεδομένα εξαρτάται και το ποιο οικονομικό ή νομικό εργαλείο μπορεί να προσφέρει την πιο κατάλληλη λύση.