Θαλάσσιες χελώνες: Νέα δεδομένα αλλάζουν την εικόνα της μετανάστευσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Θαλάσσιας Χελώνας, ο Σύλλογος παρουσιάζει στοιχεία από 38 χελώνες που παρακολουθήθηκαν το 2024 και το 2025, αναδεικνύοντας την ανάγκη προστασίας όχι μόνο των παραλιών ωοτοκίας, αλλά ολόκληρων θαλάσσιων διαδρομών.

Τι δείχνει η δορυφορική παρακολούθηση

Για χρόνια, η επικρατούσα αντίληψη ήταν ότι οι θαλάσσιες χελώνες Καρέττα, Caretta caretta, ακολουθούν σχετικά προβλέψιμα μοτίβα μετακίνησης μετά την ωοτοκία τους.

Τα νεότερα δεδομένα του ΑΡΧΕΛΩΝ δείχνουν μια πιο σύνθετη εικόνα.

Σύμφωνα με τη Δρ Αλίκη Παναγοπούλου, Συντονίστρια Ερευνητικών Θεμάτων του Συλλόγου, οι χελώνες δεν ακολουθούν μία μόνο «τυπική» στρατηγική, αλλά παρουσιάζουν σημαντική ποικιλία συμπεριφορών κατά τη μετανάστευσή τους προς τα διατροφικά τους πεδία.

Το 2024 τοποθετήθηκαν δορυφορικοί πομποί σε 18 χελώνες και το 2025 σε ακόμη 20, επιτρέποντας τη χαρτογράφηση των μετακινήσεών τους στη Μεσόγειο.

Τρεις διαφορετικές στρατηγικές

Από τα δεδομένα προκύπτουν τρεις βασικές στρατηγικές μετανάστευσης.

Η πρώτη αφορά χελώνες που επιλέγουν έναν προορισμό και παραμένουν εκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της «Δάφνης», η οποία εγκαταστάθηκε στο λιμάνι της Σμύρνης στην Τουρκία. Το 2025 καταγράφηκαν ακόμη δύο αντίστοιχες περιπτώσεις, με την «Άρια» να εγκαθίσταται στον Κόλπο του Kotor στο Μαυροβούνιο και τη «Μαρίνα» στον Κόλπο Boughrara της Τυνησίας.

Η δεύτερη στρατηγική αφορά χελώνες που κινούνται δυναμικά μεταξύ βαθιών και ρηχών νερών, πιθανόν αναζητώντας τροφή. Η «Χάριετ» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, με συνεχείς μετακινήσεις ανάμεσα σε νηριτικά και ωκεάνια νερά στην Αδριατική Θάλασσα.

Η τρίτη στρατηγική αφορά χελώνες που παραμένουν διαρκώς περιπλανώμενες. Η «Αριάδνη», το 2024, διέσχισε μεγάλες αποστάσεις στη δυτική Μεσόγειο, φτάνοντας μέχρι τις ακτές της Μαγιόρκα και της Αλγερίας, χωρίς να καταγραφεί στάση για ξεκούραση.

Όταν η ωοτοκία γίνεται στρατηγική διασποράς

Τα δεδομένα του 2025 κατέγραψαν και μια ακόμη ενδιαφέρουσα συμπεριφορά.

Ορισμένες χελώνες δεν περιορίζονται σε μία παραλία ωοτοκίας μέσα στην ίδια αναπαραγωγική περίοδο.

Οι χελώνες «Άρτεμις» και «Λήδα» έκαναν φωλιές σε διαφορετικές παραλίες της Κρήτης, ακολουθώντας μια στρατηγική διασποράς κινδύνου για τα αυγά τους.

Η συμπεριφορά αυτή δείχνει ότι η προστασία των θαλάσσιων χελωνών δεν μπορεί να περιορίζεται σε ένα μόνο σημείο ή σε μία μόνο παραλία, ακόμη και όταν μια χελώνα έχει αρχικά εντοπιστεί σε συγκεκριμένη περιοχή.

Γιατί έχει σημασία για την προστασία του είδους

Τα ευρήματα οδηγούν σε σημαντικά συμπεράσματα για τη βιολογία και την προστασία των θαλάσσιων χελωνών.

Οι χελώνες μπορεί να φωλιάζουν μακριά από την περιοχή όπου αρχικά εντοπίστηκαν, ενώ μετά την τελευταία φωλιά εγκαταλείπουν την περιοχή ωοτοκίας.

Παράλληλα, ακολουθούν πολλαπλές και ευέλικτες στρατηγικές μετακίνησης, χρησιμοποιούν τόσο νηριτικά όσο και ωκεάνια ενδιαιτήματα και εμφανίζουν συχνότερη παρουσία στη Δυτική Μεσόγειο.

Η εικόνα αυτή ενισχύει την ανάγκη για προστασία που δεν σταματά στις παραλίες. Χρειάζεται ευρύτερη προσέγγιση, η οποία να λαμβάνει υπόψη τις θαλάσσιες διαδρομές, τα διατροφικά πεδία και τη χρήση διαφορετικών θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Η Μεσόγειος ως κοινός χώρος προστασίας

Η πολυπλοκότητα των μετακινήσεων δείχνει ότι οι θαλάσσιες χελώνες δεν γνωρίζουν εθνικά σύνορα.

Μια χελώνα μπορεί να φωλιάσει στην Ελλάδα, να κινηθεί προς την Αδριατική, να εγκατασταθεί σε κόλπο της Τυνησίας ή του Μαυροβουνίου, ή να διασχίσει μεγάλες αποστάσεις προς τη δυτική Μεσόγειο.

Αυτό καθιστά την προστασία τους κατεξοχήν διασυνοριακό ζήτημα.

Για τις χώρες της Μεσογείου, τα δεδομένα υπογραμμίζουν την ανάγκη συνεργασίας στην παρακολούθηση, στη διαχείριση απειλών, στην προστασία κρίσιμων ενδιαιτημάτων και στη σύνδεση της επιστημονικής γνώσης με την περιβαλλοντική πολιτική.

Το LIFE MareNatura και το συνέδριο στην Ελλάδα

Τα στοιχεία προέρχονται από το πρόγραμμα δορυφορικής παρακολούθησης του ΑΡΧΕΛΩΝ, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου LIFE MareNatura.

Περισσότερες πληροφορίες για τα ευρήματα θα παρουσιαστούν στο 8ο Μεσογειακό Συνέδριο για τις Θαλάσσιες Χελώνες, που θα πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα στις 9-13 Νοεμβρίου.

Το συνέδριο διοργανώνεται από τον ΑΡΧΕΛΩΝ και αποτελεί σημείο συνάντησης για επιστήμονες, ερευνητές και φορείς που εργάζονται για τη μελέτη και την προστασία των θαλάσσιων χελωνών στη Μεσόγειο.

Τι δείχνουν τα νέα δεδομένα

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι κάθε χελώνα φαίνεται να έχει τη δική της διαδρομή, τη δική της συμπεριφορά και τη δική της στρατηγική επιβίωσης.

Αυτό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο διαβάζουμε την προστασία του είδους. Δεν αρκεί η φροντίδα των παραλιών ωοτοκίας, όσο κρίσιμη κι αν παραμένει. Χρειάζεται κατανόηση ολόκληρου του κύκλου ζωής, των θαλάσσιων μετακινήσεων και των διαφορετικών ενδιαιτημάτων που χρησιμοποιούν οι χελώνες.

Για την περιβαλλοντική πολιτική και την προστασία της βιοποικιλότητας στη Μεσόγειο, τα δεδομένα του ΑΡΧΕΛΩΝ δείχνουν ότι η επιστημονική παρακολούθηση μπορεί να αλλάξει την κλίμακα της δράσης: από την τοπική προστασία μιας παραλίας σε μια ευρύτερη, διεθνή στρατηγική για ένα είδος που μετακινείται διαρκώς ανάμεσα σε θάλασσες, ακτές και χώρες.