Κλιματική κρίση: Το βαρύ οικονομικό τίμημα των ακραίων θερμοκρασιών στην Ευρώπη

Οι θερμοκρασίες-ρεκόρ και η παρατεταμένη ξηρασία που έπληξαν την Ευρώπη τους τελευταίους μήνες, φαινόμενα που οι επιστήμονες συνδέουν άμεσα με την υπερθέρμανση του πλανήτη, έχουν προκαλέσει σημαντικές επιπτώσεις στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, στις μεταφορές, στη γεωργία και στη δημόσια υγεία**. Την ίδια στιγμή, η φετινή περίοδος των δασικών πυρκαγιών συγκαταλέγεται ήδη στις πιο καταστροφικές που έχουν καταγραφεί στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Οι συνολικές οικονομικές απώλειες υπολογίζονται ήδη σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι το κόστος της κλιματικής κρίσης δεν θα εξαντληθεί στις άμεσες ζημιές του φετινού καλοκαιριού. Αντίθετα, οι συνέπειες των ακραίων καιρικών φαινομένων ενδέχεται να συσσωρεύονται και να επιβαρύνουν τις οικονομίες για πολλά ακόμη χρόνια.

Η Ευρώπη αποτελεί την περιοχή του πλανήτη όπου η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται με ταχύτερους ρυθμούς, με τις επιπτώσεις της να ασκούν πλέον πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς, να εντείνουν τις διακυμάνσεις του πληθωρισμού, να μεταβάλλουν τα δεδομένα στον τουρισμό και να οδηγούν την Ευρωπαϊκή Ένωση σε επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο παράγει ενέργεια και μεταφέρει αγαθά.

Ρεκόρ θερμοκρασιών με επιπτώσεις στην ενέργεια και τις μεταφορές

Οι θερμοκρασίες κινήθηκαν σε πρωτοφανή επίπεδα τον Ιούνιο και τον Ιούλιο, προκαλώντας ένα ντόμινο οικονομικών επιπτώσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η στάθμη των ποταμών Ρήνου και Δούναβη μειώθηκε αισθητά, δυσχεραίνοντας τη μεταφορά εμπορευμάτων μέσω δύο από τους σημαντικότερους υδάτινους διαδρόμους της Ευρώπης. Την ίδια ώρα, περισσότερες από έξι πυρηνικές μονάδες υποχρεώθηκαν είτε να σταματήσουν είτε να περιορίσουν τη λειτουργία τους, εξαιτίας προβλημάτων που προέκυψαν στην ψύξη των αντιδραστήρων.

Στον αγροτικό τομέα, οι προβλέψεις για την παραγωγή είχαν ήδη υποβαθμιστεί από τον Ιούλιο. Καλλιέργειες όπως το καλαμπόκι και ο ηλίανθος, των οποίων η συγκομιδή πραγματοποιείται αργότερα μέσα στο έτος, κατέγραψαν απώλειες που υπολογίζονται στο 6%-7%.

Παράλληλα, η ακραία θερμική επιβάρυνση επηρεάζει την παραγωγικότητα των εργαζομένων και έχει συνδεθεί με δεκάδες χιλιάδες θανάτους. Στη Γερμανία, μόνο, περισσότεροι από 10.000 θάνατοι έχουν αποδοθεί σε συνθήκες καύσωνα.

Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναγκάζονται να διαθέσουν περισσότερους πόρους για την αντιμετώπιση πυρκαγιών και άλλων έκτακτων περιστατικών, ενώ σε ορισμένες περιοχές λαμβάνονται ακόμη και μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας.

Πλήγμα στην οικονομική ανάπτυξη

Οι επιπτώσεις στην οικονομία δεν αποτελούν πλέον απλώς μια θεωρητική εκτίμηση, αλλά αποτυπώνονται ήδη σε συγκεκριμένα μεγέθη.

Σύμφωνα με την ING, η διακοπή της ναυσιπλοΐας στον Ρήνο αναμένεται να αφαιρέσει περίπου 0,3 ποσοστιαίες μονάδες από το φετινό ΑΕΠ της Γερμανίας. Στην Ουγγαρία, η MBH Bank εκτιμά ότι κάθε εβδομάδα κατά την οποία ο μεγαλύτερος πυρηνικός σταθμός της χώρας παραμένει εκτός λειτουργίας αντιστοιχεί σε απώλεια περίπου 0,1 ποσοστιαίας μονάδας από το ΑΕΠ.

Παράλληλα, η γερμανική ασφαλιστική Allianz υπολογίζει ότι ο καύσωνας που διήρκεσε δύο εβδομάδες τον Ιούνιο θα μπορούσε να μειώσει κατά περίπου 0,3 ποσοστιαίες μονάδες το ΑΕΠ της Ευρώπης.

Για χώρες που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, όπως η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία, οι απώλειες στην ανάπτυξη θα μπορούσαν να φτάσουν το 5%-7% έως το 2030.

Οι προβλέψεις αυτές, μάλιστα, ενδέχεται να μην αποτυπώνουν το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος, καθώς δεν συνυπολογίζουν πλήρως τις οικονομικές συνέπειες από τις πυρκαγιές, την ξηρασία, τις πλημμύρες και άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα που αναμένεται να ενταθούν.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη αν ληφθεί υπόψη ότι η οικονομία της ευρωζώνης αναμένεται να καταγράψει ανάπτυξη μόλις περίπου 1% φέτος.

Η Νότια Ευρώπη αντιμέτωπη με διπλή πίεση

Οι χώρες της Νότιας Ευρώπης αναμένεται να βρεθούν αντιμέτωπες με ιδιαίτερα έντονες επιπτώσεις, καθώς εκτίθενται περισσότερο στις υψηλές θερμοκρασίες, στους καύσωνες, την ξηρασία και τις δασικές πυρκαγιές.

Ο τουρισμός είναι ένας από τους κλάδους που βρίσκονται περισσότερο στο επίκεντρο των ανησυχιών.

«Μπορείτε να φανταστείτε τουρίστες να περπατούν στη νότια Ιταλία ή την Ισπανία με 45 βαθμούς; Εγώ όχι», σχολιάζει οικονομολόγος της ING, εκτιμώντας ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να μεταβάλει σημαντικά το μοντέλο του ευρωπαϊκού τουρισμού.

Οι ταξιδιώτες ενδέχεται να περιορίσουν τις επισκέψεις τους κατά τους θερμότερους μήνες στις πιο ζεστές περιοχές και να επιλέγουν περισσότερο την άνοιξη και το φθινόπωρο. Παράλληλα, μέρος της τουριστικής ζήτησης θα μπορούσε να μετακινηθεί προς τις βορειότερες περιοχές της Ευρώπης.

Μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη τουριστική κίνηση στη Νότια Ευρώπη καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, όμως ταυτόχρονα ενδέχεται να αποδυναμώσει την παραδοσιακά ισχυρή θερινή περίοδο, επηρεάζοντας ξενοδοχεία, εστιατόρια και επιχειρήσεις που βασίζονται στην τουριστική αιχμή του καλοκαιριού.

Ακριβότερα τρόφιμα και νέες πληθωριστικές πιέσεις

Η κλιματική κρίση δημιουργεί ένα ακόμη σημαντικό πρόβλημα για τη Νότια Ευρώπη, καθώς οδηγεί σε αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων.

Οι υψηλές θερμοκρασίες και η ξηρασία περιορίζουν την παραγωγικότητα των καλλιεργειών, μειώνοντας τις αποδόσεις και ασκώντας ανοδικές πιέσεις στις τιμές των τροφίμων.

Μελέτη που επικαλείται το Reuters εκτιμά ότι ο καύσωνας του 2022 πρόσθεσε 0,34 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό της ευρωζώνης, μέσω της αύξησης των τιμών των τροφίμων, με τις χώρες του Νότου να επωμίζονται δυσανάλογα μεγάλο μέρος της επιβάρυνσης.

Την κατάσταση επιδεινώνουν και τα προβλήματα στις μεταφορές. Η μειωμένη στάθμη των ποταμών περιορίζει τη ναυσιπλοΐα και δυσχεραίνει, μεταξύ άλλων, τη μεταφορά καυσίμων σε ορισμένες περιοχές, προκαλώντας μεγαλύτερες αποκλίσεις στις τιμές από περιοχή σε περιοχή.

Αυξάνονται οι πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς

Η κλιματική αλλαγή φέρνει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμέτωπες με ένα ολοένα πιο σύνθετο δημοσιονομικό πρόβλημα.

Από τη μία πλευρά, η μειωμένη οικονομική δραστηριότητα οδηγεί σε απώλεια φορολογικών εσόδων. Από την άλλη, τα κράτη καλούνται να αυξήσουν τις δαπάνες τους για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών και ταυτόχρονα να επενδύσουν σε υποδομές που θα μπορούν να ανταποκριθούν στις νέες κλιματικές συνθήκες.

Η Allianz υπολογίζει ότι η ετήσια απώλεια φορολογικών εσόδων λόγω της χαμηλότερης παραγωγής θα μπορούσε να ανέλθει στο 1,8% στη Γαλλία και στο 1,3% σε Ιταλία και Ισπανία.

Την ίδια στιγμή, η μειωμένη κερδοφορία των επιχειρήσεων περιορίζει τις δυνατότητές τους για νέες επενδύσεις, δημιουργώντας έναν ακόμη παράγοντα επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας.

Το πρόβλημα επιτείνεται από το γεγονός ότι αρκετές χώρες εξακολουθούν να βασίζονται περισσότερο σε μέτρα έκτακτης αντιμετώπισης παρά σε μακροπρόθεσμες επενδύσεις πρόληψης. Η εκ των υστέρων αντιμετώπιση πυρκαγιών, πλημμυρών και ενεργειακών προβλημάτων είναι συχνά πιο δαπανηρή και λιγότερο αποτελεσματική από την έγκαιρη προσαρμογή των υποδομών.

Το δύσκολο δίλημμα για την ΕΚΤ

Η αυξανόμενη οικονομική επιβάρυνση από την κλιματική αλλαγή δημιουργεί τελικά μια ακόμη σημαντική πρόκληση για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Οι κυβερνήσεις χρειάζονται περισσότερους πόρους για να προστατεύσουν τις οικονομίες τους, να χρηματοδοτήσουν την ενεργειακή μετάβαση, να αναβαθμίσουν τις υποδομές και να ενισχύσουν την άμυνα, την ώρα που τα επίπεδα δημόσιου χρέους παραμένουν υψηλά, ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία.

Ταυτόχρονα, οι κλιματικές διαταραχές μπορούν να τροφοδοτήσουν τον πληθωρισμό μέσω των τιμών της ενέργειας και των τροφίμων, περιορίζοντας τα περιθώρια της ΕΚΤ να στηρίξει την οικονομική δραστηριότητα μέσω χαμηλότερων επιτοκίων.

Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: οι ακραίες θερμοκρασίες περιορίζουν την παραγωγή, αυξάνουν τις τιμές, μειώνουν τα φορολογικά έσοδα και επιβαρύνουν τους κρατικούς προϋπολογισμούς, ενώ παράλληλα αυξάνουν την ανάγκη για επενδύσεις προσαρμογής των οικονομιών στις νέες κλιματικές συνθήκες.

Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι οι οικονομικές επιπτώσεις δεν εξαφανίζονται όταν υποχωρεί ένας καύσωνας ή ολοκληρώνεται μια περίοδος πυρκαγιών. Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι οι συνέπειες των ακραίων καιρικών φαινομένων μπορεί να συνεχίσουν να συσσωρεύονται τα επόμενα χρόνια, καθώς οι άμεσες ζημιές μετατρέπονται σε μια σειρά πιο μακροχρόνιων οικονομικών επιβαρύνσεων.

Η κλιματική αλλαγή, επομένως, δεν αποτελεί πλέον ένα μακρινό ενδεχόμενο για την Ευρώπη. Έχει ήδη εξελιχθεί σε άμεσο οικονομικό κόστος, δημοσιονομική πρόκληση και παράγοντα που μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη παράγει ενέργεια, καλλιεργεί τη γη, μεταφέρει εμπορεύματα και οργανώνει την τουριστική της δραστηριότητα.

Πηγή: ertnews.gr