20 χρόνια ευρώ: Από το Μάαστριχτ στον Σημίτη, τις κρίσεις και το ψηφιακό ευρώ

Το «Συμβούλιο Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (ECOFIN) κατά τη διάρκεια της Συνόδου κορυφής του στην Πορτογαλία, στις 19 και 20 Ιουνίου του 2000, αποφασίζει ότι η Ελλάδα πληροί, πλέον, τους όρους ένταξης στην Ευρωζώνη. Την 1η Ιανουαρίου του 2001, η χώρα μας εγκαταλείπει (λογιστικά) τη δραχμή, για να υιοθετήσει το νέο νόμισμα, το ευρώ, με ισοτιμία 1 ευρώ = 340,750 δραχμές. Στις 31 Δεκεμβρίου 2001, το ευρώ αντικαθιστά, και σε φυσική μορφή, τα κέρματα της δραχμής, ενώ από τον Ιανουάριο του 2002 αλλάζουν και τα χαρτονομίσματα.

Εκείνη την Πρωτοχρονιά του 2002, ο τότε Πρωθυπουργός, Κώστας Σημίτης, κάνει ανάληψη σε ευρώ από ΑΤΜ, μπροστά στις κάμερες, μαζί με τον τότε διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Λουκά Παπαδήμο. Είναι την ίδια μέρα που περίπου 300 εκατομμύρια Ευρωπαίοι κρατούν στα χέρια τους ένα ολοκαίνουργιο νόμισμα, όπως αναφέρει σήμερα το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. «Από τη Λισαβόνα έως το Ελσίνκι και την Αθήνα, οι πολίτες είχαν τη δυνατότητα να κάνουν αναλήψεις χαρτονομισμάτων ευρώ στα κατά τόπους ΑΤΜ, να κάνουν τα ψώνια τους με ευρώ και να ταξιδέψουν στο εξωτερικό χωρίς να αλλάξουν συνάλλαγμα».

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εκδίδει πάνω από 15 δισεκατομμύρια χαρτονομίσματα ευρώ και κόβονται περίπου 52 δισεκατομμύρια κέρματα πριν από την 1η Ιανουαρίου 2002. Όλο αυτό ήταν, άλλωστε, η «μεγαλύτερη νομισματική μετάβαση που έχει γίνει ποτέ στον κόσμο», σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος. Στο εγχείρημα αυτό συμμετέχουν ο τραπεζικός τομέας, οι εταιρίες χρηματαποστολών, οι εμπορικές επιχειρήσεις, ο κλάδος παραγωγής και εκμετάλλευσης μηχανημάτων που δέχονται μετρητά, οι επαγγελματίες χειριστές μετρητών και το ευρύ κοινό.

Τα πρώτα βήματα

Η αρχή για το ευρώ θα γίνει αρκετά χρόνια πριν, στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία υπογράφηκε στο Μάαστριχτ στις 7 Φεβρουαρίου 1992, περιγράφει τις αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, καθώς και των κυβερνήσεων και των εθνικών κεντρικών τραπεζών των χωρών της ζώνης του ευρώ, όσον αφορά στην έκδοση των τραπεζογραμματίων και των κερμάτων. Η «Συνθήκη του Μάαστριχτ», όπως θα μείνει στην ιστορία, ανοίγει το δρόμο για τη δημιουργία ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος. Με αυτήν ιδρύεται η ΕΚΤ και το Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών.

Στα μέσα του Δεκεμβρίου του 1995, αποφασίζεται το όνομα «ευρώ», από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, κατά τη Σύνοδο της Μαδρίτης. Στην ίδια σύνοδο αποφασίζεται ότι η λέξη «ευρώ» θα αναγράφεται στα τραπεζογραμμάτια ευρώ στο λατινικό και το ελληνικό αλφάβητο (δηλαδή «EURO» και «ΕΥΡΩ»). Αργότερα προστίθεται και το κυριλλικό αλφάβητο, ενώ σύμβολο του ευρώ είναι το «€», από το ελληνικό γράμμα «έψιλον», αρχικό γράμμα της λέξης «Ευρώπη». Οι δύο παράλληλες γραμμές παραπέμπουν στη σταθερότητα του νομίσματος.

Το 1998, η ΕΚΤ εγκρίνει τα τελικά σχέδια των τραπεζογραμματίων. Την 1η Ιανουαρίου 1999, αρχίζει το τρίτο και τελικό στάδιο της ΟΝΕ. 11 κράτη-μέλη (Αυστρία, Βέλγιο, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Πορτογαλία και Φινλανδία) εντάσσονται στην ΟΝΕ και υιοθετούν ως νόμισμά τους το ευρώ, το οποίο υπάρχει μόνο σε λογιστική μορφή και αντικαθιστά τα εθνικά τους νομίσματα με βάση την ισοτιμία μετατροπής που καθορίστηκε αμετάκλητα στις 31 Δεκεμβρίου 1998. Τον Ιούλιο του 1999, αρχίζει η παραγωγή του ευρώ.

Το Συμβούλιο Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ECOFIN), στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής που πραγματοποιείται στην Πορτογαλία, αποφάσισε την ένταξη της στο ευρώ. Την 1η Ιανουαρίου του 2001, η χώρα μας εντάσσεται στη ζώνη του ευρώ. Η Τράπεζα της Ελλάδος γίνεται μέλος του Ευρωσυστήματος, το οποίο αποτελείται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες των χωρών που έχουν υιοθετήσει το ευρώ.

Τον Ιανουάριο του 2002 τα τραπεζογραμμάτια και κέρματα ευρώ μπαίνουν σε κυκλοφορία στην Ελλάδα, ταυτόχρονα με τα άλλα κράτη-μέλη της ζώνης του ευρώ. Η μετάβαση στο ευρώ ολοκληρώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2002. Από την 1η Ιανουαρίου έως τις 28 Φεβρουαρίου 2002, τα τραπεζογραμμάτια και κέρματα ευρώ κυκλοφορούν παράλληλα με τα τραπεζογραμμάτια και κέρματα δραχμών (περίοδος παράλληλης κυκλοφορίας). Οι συναλλαγές σε λογιστική μορφή όμως (με επιταγές, εμβάσματα, πιστωτικές κάρτες κ.λπ.) γίνονται μόνο σε ευρώ.

Ψηφιακό ευρώ

Όπως αναφέρουν σε κοινό τους άρθρο μέλη του Eurogroup, μεταξύ των οποίων και ο υπουργός Οικονομικών της Ελλάδας, Χρήστος Σταϊκούρας, «ομολογουμένως, οι δύο πρώτες δεκαετίες του ευρώ ήταν επεισοδιακές. Από τον μεγάλο ενθουσιασμό στις απαρχές του, το ευρώ έχει αναδειχθεί στο δεύτερο πλέον χρησιμοποιούμενο νόμισμα στον κόσμο. Το κοινό μας νόμισμα παραμένει ιδιαίτερα δημοφιλές -περίπου το 80% των πολιτών πιστεύει ότι το ευρώ ωφελεί την ΕΕ- και η ευρωζώνη συνεχίζει να επεκτείνεται: από τα 11 αρχικά μέλη σε 19 χώρες σήμερα, και με ακόμη περισσότερες σε πορεία προσχώρησης τα επόμενα έτη».

Οι ίδιοι, αναφερόμενοι και στις κρίσεις που υπήρξαν όλα αυτά τα χρόνια (παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, κρίση δημοσίου χρέους, πανδημία covid-19) τονίζουν και την ανάγκη προσαρμογής του ευρώ στην ψηφιακή εποχή. Άλλωστε, τον περασμένο Ιούλιο, το Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ανακοίνωνε την έναρξη της φάσης διερεύνησης έργου για το ψηφιακό ευρώ. Η συγκεκριμένη φάση θα διαρκέσει 24 μήνες και αποβλέπει στην αντιμετώπιση βασικών ζητημάτων που αφορούν τη σχεδίαση και τη διανομή.

Όπως τονιζόταν τότε «το ψηφιακό ευρώ πρέπει να είναι σε θέση να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των Ευρωπαίων, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην αποτροπή παράνομων δραστηριοτήτων και στην αποφυγή κάθε ανεπιθύμητης επίπτωσης στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και τη νομισματική πολιτική. Το έργο αυτό δεν θα προδικάσει τυχόν μελλοντική απόφαση σχετικά με το ενδεχόμενο έκδοσης ψηφιακού ευρώ, η οποία θα ληφθεί σε μεταγενέστερο στάδιο. Σε κάθε περίπτωση, το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργούσε συμπληρωματικά προς τα μετρητά και δεν θα τα αντικαθιστούσε».

Με πληροφορίες από: Eurogroup, bankofgreece, Wikipedia [1, 2]