Ιράν: Η γεωστρατηγική αρτηρία του Ορμούζ, τα χρηματοοικονομικά παράγωγα «future contracts» & η ενεργειακά «ευάλωτη» Κίνα

Είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον ΟΠΕΚ και ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς αργού πετρελαίου στον κόσμο. Διαθέτει επίσης τα δεύτερα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο, με περίπου το ένα έκτο του παγκόσμιου φυσικού αερίου.

Δεκαετίες πολιτικής αναταραχής, πολέμου και κυρώσεων περιόρισαν την παραγωγή αργού πετρελαίου από την κορύφωση του 1974, περίπου 6 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, σε περίπου 3,5 εκατομμύρια βαρέλια. Τους τελευταίους μήνες, η παραγωγή της έχει φτάσει σε ιστορικά υψηλά, παρά τις κυρώσεις των ΗΠΑ και τους βομβαρδισμούς του Ισραήλ, λόγω των στενών δεσμών της με την Κίνα. Το Πεκίνο εισάγει περίπου το 90% του αργού πετρελαίου του Ιράν, το οποίο υπόκειται σε διεθνείς κυρώσεις.

Το Στενό του Ορμούζ είναι μια από τις σημαντικότερες αρτηρίες για το παγκόσμιο εμπόριο. Περίπου το 20% όλων των προμηθειών πετρελαίου και περίπου το 20% των δεξαμενόπλοιων μεταφοράς φυσικού αερίου μέσω θαλάσσης διέρχονται από αυτό.

Το στενό βρίσκεται ανάμεσα στο Ομάν και το Ιράν. Συνδέει τον Κόλπο στα βόρεια με τον Κόλπο του Ομάν στα νότια και την Αραβική Θάλασσα πέρα από αυτό. Έχει πλάτος 20 μίλια (33 χλμ.) στο στενότερο σημείο του, με τις ναυτιλιακές οδούς πλάτους μόλις 2 μίλια (3 χλμ.) προς κάθε κατεύθυνση.

Αυτή η τοποθεσία το καθιστά κρίσιμο σημείο συμφόρησης για τις παραδόσεις πετρελαίου από τις χώρες του ΟΠΕΚ σε πελάτες στην Ασία. Οι επιλογές παράκαμψης του στενού είναι περιορισμένες.

Κατά την περίοδο 2023-2025, το 20% του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου και το 25% του εμπορίου πετρελαίου μέσω θαλάσσης διέρχεται από το Στενό, γεγονός που καταδεικνύει τη σημαντική θέση του για το εμπόριο. 

Σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ, κατά μέσο όρο 14 δεξαμενόπλοια την ημέρα διέσχιζαν τον Περσικό Κόλπο μέσω του στενού μεταφέροντας 17 εκατομμύρια βαρέλια (2.700.000 m3 ) αργού πετρελαίου. Περισσότερο από το 85% αυτών των εξαγωγών αργού πετρελαίου κατευθύνθηκε στις ασιατικές αγορές, με την Ιαπωνία, την Ινδία, τη Νότια Κορέα και την Κίνα τους μεγαλύτερους προορισμούς. Το 2018, 21 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα διέσχιζαν το στενό, αξίας 1,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε τιμές του 2019.
Το Στενό του Ορμούζ είναι μια στενή πλωτή οδός που συνδέει τον Περσικό Κόλπο και τον Κόλπο του Ομάν - το μόνο πέρασμα από τον πλούσιο σε πετρέλαιο κόλπο στον Ινδικό Ωκεανό για θαλάσσια κυκλοφορία. Το Στενό είναι από τα σημαντικότερα σημεία διέλευσης πετρελαίου στον κόσμο.  Τα πετρελαιοφόρα  μεταφέρουν περίπου 17 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου κάθε μέρα μέσω του Στενού, ή το 20 έως 30 τοις εκατό της συνολικής παγκόσμιας κατανάλωσης.  Άλλες διέξοδοι  για εξαγωγές πετρελαίου από την περιοχή, όπως οι αγωγοί, είναι περιορισμένες. Ως εκ τούτου, περίπου το 88 τοις εκατό όλου του πετρελαίου που εξέρχεται από τον Περσικό Κόλπο διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ.

Το ίδιο το Στενό έχει πλάτος περίπου 30 μίλια στο στενότερο σημείο. Προκειμένου να ρυθμίσει την κίνηση μεγάλων πλοίων σε αυτά τα περιορισμένα ύδατα, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός του ΟΗΕ έχει αναγνωρίσει ένα Σύστημα Διαχωρισμού Κυκλοφορίας (TSS). Το TSS αποτελείται από δύο λωρίδες ναυσιπλοΐας πλάτους δύο μιλίων: μία για την εισερχόμενη κυκλοφορία και μία για την εξερχόμενη κυκλοφορία. Αυτές οι δύο λωρίδες ναυσιπλοΐας χωρίζονται από μια ζώνη ασφαλείας δύο μιλίων. Συνολικά, τα στενά όρια του TSS προσφέρουν στα πετρελαιοφόρα και σε άλλα μεγάλα εμπορικά (και στρατιωτικά) πλοία πολύ λίγο χώρο για ελιγμούς και πολύ μικρή δυνατότητα αποφυγής εμποδίων εντός του TSS.
Περισσότερα από 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου έχουν φορτωθεί για εξαγωγή σήμερα στον Κόλπο από τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Κατάρ. Ορισμένα δεξαμενόπλοια έχουν παρατηρηθεί να εκτρέπουν την πορεία τους από το στενό.

Η παγκόσμια πλεονάζουσα πετρελαϊκή δυναμικότητα προέρχεται από τα κράτη του Κόλπου και δεν θα μπορούσε να περάσει από το στενό σε περίπτωση κλεισίματος, αποκλείοντάς το ουσιαστικά από την αγορά. Περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών υγρού φυσικού αερίου ρέει επίσης μέσω του στενού, κυρίως από το Κατάρ, και δεν θα μπορούσε να αντικατασταθεί.

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης πετρελαίου σημείωσαν άνοδο στις πρώτες συναλλαγές από τότε που οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ξεκίνησαν πλήγματα εναντίον του Ιράν το Σαββατοκύριακο.

Η τιμή του αμερικανικού αργού αυξήθηκε έως και 8%, φτάνοντας περίπου τα 72 δολάρια το βράδυ της Κυριακής και υποχώρησε στα 71 δολάρια αργότερα. Το αργό πετρέλαιο Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς, αρχικά εκτοξεύτηκε πάνω από 12% στα περίπου 82 δολάρια το βαρέλι, αλλά υποχώρησε κάτω από τα 78 δολάρια αργότερα το βράδυ. Το Brent διαμορφώθηκε σε λίγο πάνω από 73 δολάρια το βαρέλι την Παρασκευή.

Εν τω μεταξύ, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης μετοχών υποχώρησαν. Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για τον S&P 500, τον Nasdaq και τον Dow Jones υποχώρησαν κατά περίπου 1%. Αλλά τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για την Exxon, την Chevron και πολλές άλλες πετρελαϊκές εταιρείες αυξήθηκαν κατά περίπου 2% έκαστο. Οι μετοχές του αμυντικού κλάδου, όπως της Northrop Grumman και της Lockheed Martin, σημείωσαν οριακή άνοδο.

Η Κίνα εισάγει πετρέλαιο σε χαμηλές τιμές από χώρες που έχουν υποστεί κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν, για να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα κόστους του μεταποιητικού της τομέα. Εάν διακοπεί η προμήθεια πετρελαίου από το Ιράν, η στρατηγική αυτή θα μπορούσε να αντιμετωπίσει σημαντικές διαταραχές. Εάν κλιμακωθούν κίνδυνοι όπως ο αποκλεισμός του στενού από το Ιράν, οι καθυστερήσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα, η αύξηση του κόστους ασφάλισης και η αύξηση των ναύλων θα μπορούσαν να αυξήσουν το κόστος εισαγωγής ενέργειας. Επιπλέον, ως ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου της Βενεζουέλας, η Κίνα εισήγαγε περίπου το 4,5% του αργού πετρελαίου της για θαλάσσιες μεταφορές από τη Βενεζουέλα πέρυσι, αλλά αυτό έχει ουσιαστικά σταματήσει από την υποστηριζόμενη από τις ΗΠΑ ανατροπή του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο τον Ιανουάριο.

Η Κίνα εισήγαγε κατά μέσο όρο περίπου 1,38 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού αργού πετρελαίου ημερησίως πέρυσι. Είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής, υπεύθυνος για περισσότερο από το 80% των εξαγωγών αργού πετρελαίου του Ιράν μέσω θαλάσσης. Το ιρανικό πετρέλαιο αντιπροσωπεύει το 13,4% των συνολικών εισαγωγών αργού πετρελαίου της Κίνας μέσω θαλάσσης και περίπου το ένα τρίτο των εισαγωγών αργού πετρελαίου της Κίνας διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ.