Μεξικό: Πώς διαφθορά και βαρόνοι των καρτέλ «ναρκοθετούν» την οικονομική ανάπτυξη & «διαβρώνουν» την κοινωνική δικαιοσύνη

Οι άνθρωποι άρχισαν να προσπαθούν να επηρεάσουν τους τοπικούς πολιτικούς ηγέτες τους και διοργάνωναν φιέστες για να κερδίσουν την εύνοιά τους. Αυτό το σύστημα δωροδοκίας και εξαγοράς για την απόκτηση εξουσίας και επιρροής συνεχίστηκε και στην μεταποικιακή εποχή, όπου η μεξικανική κοινωνία υιοθέτησε ένα ταξικό σύστημα και οργανώθηκε σε μια πυραμιδοειδή ιεραρχία , με τους πλούσιους και ισχυρούς στην κορυφή. Μετά την ανεξαρτησία, η διαφθορά χρησιμοποιήθηκε όχι μόνο ως μέσο προόδου, αλλά και ως μέσο παροχής αγαθών και υπηρεσιών. Με την πάροδο του χρόνου, η πρακτική της χρήσης ανεπίσημων μέσων έγινε ένας τρόπος για τους γραφειοκράτες να δημιουργούν έσοδα για έργα υποδομών και κοινωνικά έργα, καθώς και να συμπληρώνουν τα εισοδήματά τους.

Έξι χρόνια αφότου το Μεξικό καθιέρωσε το «εθνικό σύστημα καταπολέμησης της διαφθοράς», μια κυβερνητική πρωτοβουλία, οι θεσμοί της χώρας εξακολουθούν να είναι πολύ εύθραυστοι. Η συνταγματική μεταρρύθμιση και οι νέες νομικές διατάξεις, αν και θετικές προσπάθειες, δεν έχουν από μόνες τους καταφέρει να διαλύσουν τα δίκτυα διαφθοράς που συνεργάζονται στενά με ομάδες οργανωμένου εγκλήματος που δρουν στη χώρα και σε διακρατικό επίπεδο.
Τα καρτελ χρησιμοποιούν εταιρείες-βιτρίνα για να μεταφέρουν μεγάλα ποσά δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων, τα οποία στη συνέχεια εκταμιεύονται για τη χρηματοδότηση παράνομων δραστηριοτήτων, από τον παράνομο πλουτισμό έως τα ναρκωτικά και την εμπορία ανθρώπων. Για τον σκοπό αυτό, οι δράστες χρησιμοποιούν δημόσιες συμβάσεις, επιχειρήσεις-βιτρίνα ακινήτων και φορολογικούς παραδείσους.

Παρόλο που οι αρχές έχουν διερευνήσει ορισμένους πρώην δημόσιους υπαλλήλους που κατηγορούνται για διαφθορά και για διασυνδέσεις με το οργανωμένο έγκλημα, μόνο ένας έχει καταδικαστεί. Η έλλειψη συλλήψεων μπορεί να εξηγήσει γιατί ο Δείκτης αποδίδει στο Μεξικό τόσο χαμηλή βαθμολογία (4,00) για το δικαστικό του σύστημα και τον δείκτη κράτησης: οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τα μέσα ενημέρωσης έχουν επισημάνει την έλλειψη ανεξαρτησίας στους δικαστικούς θεσμούς ως έναν από τους πιο αδύναμους κρίκους στην αντίδραση της χώρας στο οργανωμένο έγκλημα.
Στην καρδιά του προβλήματος του οργανωμένου εγκλήματος στο Μεξικό βρίσκονται τα καρτέλ, τα οποία έχουν εξελιχθεί από μικρές οργανώσεις λαθρεμπορίου ναρκωτικών σε εξελιγμένες, πολυεθνικές εγκληματικές επιχειρήσεις. 

Η δομή και η επιρροή αυτών των καρτέλ είναι εκτεταμένες και εκτεταμένες. Δεν ελέγχουν μόνο τις οδούς διακίνησης ναρκωτικών, αλλά έχουν επίσης ένα προπύργιο σε πολλούς τομείς της μεξικανικής κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων των αρχών επιβολής του νόμου, της πολιτικής και των επιχειρήσεων. Η οικονομική τους δύναμη, η οποία προέρχεται από την παραγωγή και τη διακίνηση παράνομων αγαθών, τους επιτρέπει να ασκούν σημαντική επιρροή στις τοπικές κυβερνήσεις και αρχές. Σε πολλές περιοχές, τα καρτέλ έχουν καθιερωθεί ως οι de facto κυρίαρχοι, λειτουργώντας τα δικά τους δικαστήρια και επιβάλλοντας τους δικούς τους νόμους. Συχνά επιδίδονται σε βίαιες και καταναγκαστικές τακτικές για να διατηρήσουν τον έλεγχο, συμπεριλαμβανομένων δολοφονιών, εκφοβισμού και απαγωγών. 

Έχουν υπάρξει πολυάριθμες περιπτώσεις διαφθοράς στο Μεξικό, οι οποίες έχουν πλήξει την κοινωνία όλα αυτά τα χρόνια. Αυτές οι περιπτώσεις αποτελούν παραδείγματα του είδους της διαφθοράς που εξακολουθεί να συμβαίνει σήμερα:

• «Estafa Maestra»: Η Pemex, η μεξικανική κρατική εταιρεία πετρελαίου, ενεπλάκη σε ένα τεράστιο σκάνδαλο διαφθοράς γνωστό ως «Estafa Maestra» (Master Scam) το 2017. Υπήρξαν ισχυρισμοί ότι στελέχη της Pemex είχαν συνωμοτήσει με ιδιωτικές εταιρείες για να διογκώσουν τις συμβάσεις κατά το εντυπωσιακό ποσό των 11,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε διάστημα μιας δεκαετίας. Αυτές οι διογκωμένες συμβάσεις χρησιμοποιήθηκαν στη συνέχεια για να διοχετεύσουν κεφάλαια πίσω στα στελέχη και τους συνεργάτες τους που εμπλέκονταν στο σχέδιο. Αυτή η υπόθεση αποκάλυψε ευπάθειες εντός της Pemex στη διαφθορά και τόνισε τις πιθανότητες κατάχρησης εξουσίας εντός μεγάλων κυβερνητικών θεσμών.
• Zimmer Biomet: Η Zimmer Biomet, κατασκευαστής ορθοπεδικών εμφυτευμάτων και συναφών χειρουργικών προϊόντων, κατηγορήθηκε ότι δωροδοκούσε γιατρούς σε διάφορες χώρες για να χρησιμοποιούν τα προϊόντα της.  Η εταιρεία κατέβαλε 177 εκατομμύρια δολάρια για να διευθετήσει τις κατηγορίες του FCPA με το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ και την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ (SEC). Η Zimmer Biomet εφάρμοσε νέα προγράμματα συμμόρφωσης κατά της διαφθοράς. 
• Key Energy Services Inc.: Η Key Energy Services Inc., μια εταιρεία με έδρα τις ΗΠΑ, συμφώνησε να καταβάλει 5 εκατομμύρια δολάρια για να διευθετήσει τους ισχυρισμούς ότι παραβίασε τον FCPA λόγω των πληρωμών της μεξικανικής θυγατρικής της σε έναν συμβασιούχο υπάλληλο της Petróleos Mexicanos (Pemex), της κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας του Μεξικού. Οι πληρωμές των εργαζομένων της Key Mexico επέτρεψαν στην εταιρεία να αποκτήσει πλεονεκτήματα κατά τη διαπραγμάτευση συμβάσεων με την Pemex. Η Key Mexico χρησιμοποίησε μια εταιρεία συμβούλων για να πληρώσει τον υπάλληλο της Pemex. Η Key Mexico κατέγραψε αμέσως αυτές τις πληρωμές στην εταιρεία συμβούλων.
• Σκάνδαλο δωροδοκίας Walmart Mexico: Ο γίγαντας του λιανικού εμπορίου Walmart αντιμετώπισε κατηγορίες για εκτεταμένη διαφθορά στη μεξικανική θυγατρική του, Walmart de Mexico, στα μέσα της δεκαετίας του 2000. Οι New York Times ανέφεραν μια εσωτερική έρευνα που ξεκίνησε το 2005 και η οποία αποκάλυψε στοιχεία για δωροδοκίες ύψους 24 εκατομμυρίων δολαρίων που φέρεται να καταβλήθηκαν σε Μεξικανούς αξιωματούχους επί σειρά ετών. Αυτές οι δωροδοκίες χρησιμοποιήθηκαν για την επιτάχυνση της έκδοσης αδειών για το άνοιγμα καταστημάτων, δίνοντας στην Walmart ένα αθέμιτο πλεονέκτημα στην ανταγωνιστική αγορά του Μεξικού. 
• Oceanografía SA de CV: Η Oceanografía, κάποτε ο μεγαλύτερος πάροχος υπεράκτιων υπηρεσιών στην κρατική εταιρεία πετρελαίου του Μεξικού Pemex, κατηγορήθηκε για εξαπάτηση τραπεζών με ένα τεράστιο σχέδιο δανεισμού.  Η εταιρεία φέρεται να εξασφάλισε δάνεια από την Citi Banamex (πρώην Banamex) βάσει πλαστών τιμολογίων για υπηρεσίες που παρείχε στην Pemex. Η εκτιμώμενη αξία της απάτης είναι άγνωστη, αλλά η Oceanografía απασχολούσε 11.000 άτομα πριν από το σκάνδαλο.

Τα αποτελέσματα του Παγκόσμιου Δείκτη Οργανωμένου Εγκλήματος κατατάσσουν το Μεξικό μεταξύ των τεσσάρων πιο ευάλωτων χωρών στο οργανωμένο έγκλημα στον κόσμο, με βαθμολογία εγκληματικότητας 7,57 (ο παγκόσμιος μέσος όρος είναι 4,88) και βαθμολογία ανθεκτικότητας 4,46, κάτω από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Το εμπόριο κοκαΐνης και συνθετικών ναρκωτικών θεωρείται ότι είναι οι κύριες παράνομες αγορές, σύμφωνα με τον Δείκτη, ενώ η πολιτική ηγεσία και η διακυβέρνηση είναι οι πιο αδύναμοι δείκτες ανθεκτικότητας της χώρας.

Σύμφωνα με τον Δείκτη, η ανθεκτικότητα είναι η ικανότητα ενός κράτους να ανταποκρίνεται στις απειλές για την ασφάλεια, την ανάπτυξη και τη δικαιοσύνη - τους πυλώνες της δημοκρατίας.