Τουρκία: Κλυδωνισμοί στον χρηματοπιστωτικό τομέα λόγω εκκαθάρισης 131 Venture Capitals ώστε να αναχαιτιστεί ένα άτακτο «fund run»

Η Τουρκία διόρισε τις δύο μεγαλύτερες τράπεζές της για να επιβλέπουν την εκκαθάριση 131 επενδυτικών κεφαλαίων που έχουν πληγεί από αναταραχή που έχει συγκλονίσει τον κλάδο διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων της χώρας. 

Σε δήλωση που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη το βράδυ, το Συμβούλιο Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας ανακοίνωσε ότι η Isbank, η μεγαλύτερη ιδιωτική τράπεζα της χώρας, και η Ziraat Bank, ο κρατικός αγροτικός δανειστής, θα επιβλέπουν τη διαδικασία εκκαθάρισης. Τα κεφάλαια που τέθηκαν υπό εκκαθάριση κατέχουν περιουσιακά στοιχεία άνω των 18 δισεκατομμυρίων δολαρίων και αφορούν περίπου 350.000 επενδυτές. 

Το Συμβούλιο Κεφαλαιαγοράς (SPK) ανακοίνωσε ότι οι επενδυτές δεν μπορούν πλέον να αγοράζουν ή να πωλούν αμοιβαία κεφάλαια που διαχειρίζονται οι Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus και Bulls μέσω της κύριας ηλεκτρονικής πλατφόρμας συναλλαγών κεφαλαίων της Τουρκίας. Για τους επενδυτές, το πάγωμα των συναλλαγών σημαίνει ότι οι αγορές και οι αναλήψεις μέσω της πλατφόρμας μπλοκάρονται προσωρινά. Η εκκαθάριση ενός αμοιβαίου κεφαλαίου συνήθως σημαίνει το κλείσιμό του, την πώληση των ιδίων κεφαλαίων του και την επιστροφή των εσόδων στους επενδυτές. Το ποσό που επιστρέφεται εξαρτάται από τις τιμές που επιτυγχάνονται για αυτά τα περιουσιακά στοιχεία. Οι επενδυτές απέσυραν έως και 1 δισεκατομμύριο δολάρια από τουρκικά επενδυτικά κεφάλαια την Τετάρτη. Η Pusula διαχειριζόταν περίπου 13 δισεκατομμύρια δολάρια στα τέλη Αυγούστου, ενώ η Pusula και η Tera διαχειρίζονταν μαζί περίπου 27 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με την εφημερίδα.

Σύμφωνα με την ρυθμιστική αρχή, η Isbank θα χειρίζεται κεφάλαια που ιδρύθηκαν από την Tera Portfoy Yonetimi AS, ενώ η Ziraat Bank θα επιβλέπει κεφάλαια που διαχειρίζονται έξι άλλες εταιρείες διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένης της Pusula Portfoy Yonetimi AS. Η ρυθμιστική αρχή δήλωσε ότι οι δύο τράπεζες θα πουλήσουν τα περιουσιακά στοιχεία των κεφαλαίων σε φάσεις και θα διανείμουν τα έσοδα από μετρητά στους επενδυτές ανάλογα με τις συμμετοχές τους.

Οι συγκεντρωμένες αγορές ώθησαν προς τα πάνω τις τιμές των μετοχών και την αξία που εμφανιζόταν για τα funds που τις κατείχαν. Οι υψηλές αποδόσεις προσέλκυσαν περισσότερους επενδυτές, δίνοντας στους διαχειριστές funds νέα χρήματα για να αγοράσουν τις ίδιες ή σχετικές μετοχές. Δύο funds της Pusula κέρδισαν 164% και 144% τους πρώτους επτά μήνες του 2026. Αυτός ο κύκλος άρχισε να αντιστρέφεται αφότου το SPK εισήγαγε κανόνες στα τέλη Αυγούστου που απαιτούσαν από τα κεφάλαια να αρχίσουν να μειώνουν τις συγκεντρωμένες θέσεις σε μετοχές. Οι αναλήψεις επενδυτών επιτάχυναν τις πωλήσεις, ωθώντας τις τιμές των μετοχών και τις αξίες των αμοιβαίων κεφαλαίων χαμηλότερα και οδηγώντας περισσότερους ανθρώπους να ζητήσουν πίσω τα χρήματά τους
Η τουρκική κεντρική τράπεζα διέθεσε επίσης επιπλέον μετρητά στις τράπεζες, μειώνοντας τον κίνδυνο οι χρηματοπιστωτικές εταιρείες να αναγκαστούν να πουλήσουν περιουσιακά στοιχεία γρήγορα. Προσέφερε στις τράπεζες 300 δισεκατομμύρια λίρες σε δάνεια διάρκειας μίας εβδομάδας, από 1 δισεκατομμύριο λίρες την προηγούμενη ημέρα, και αύξησε το ποσό που οι τράπεζες μπορούσαν να δανειστούν μέσω μιας άλλης αγοράς κεντρικής τράπεζας.

Η αναταραχή είναι μια δοκιμή για την προσπάθεια του Şimşek να αποκαταστήσει τη διεθνή εμπιστοσύνη στην οικονομία της Τουρκίας και να ενθαρρύνει τις εταιρείες να αντλήσουν χρήματα μέσω των χρηματοπιστωτικών αγορών, ενώ τα υψηλά επιτόκια καθιστούν τα τραπεζικά δάνεια δαπανηρά.

Το fund run προκληθηκε λόγω των κάτωθι αιτιών:

• Η «φούσκα» των μετοχών: Ορισμένα μεγάλα funds είχαν συγκεντρώσει τεράστιες, κερδοσκοπικές θέσεις σε μετοχές εξαιρετικά χαμηλής εμπορευσιμότητας. 
• Το ντόμινο των ρευστοποιήσεων: Όταν οι συγκεκριμένες μετοχές άρχισαν να καταρρέουν, περίπου 350.000 εγκλωβισμένοι επενδυτές έσπευσαν μαζικά να αποσύρουν τα χρήματά τους. 
• Έλλειψη μετρητών: Καθώς τα funds δεν μπορούσαν να πουλήσουν τις μη εμπορεύσιμες μετοχές για να βρουν μετρητά, αναγκάστηκαν να ξεπουλήσουν υγιείς, μεγάλες μετοχές του δείκτη, προκαλώντας πτώση άνω του 5% στο χρηματιστήριο μέσα σε μία ημέρα

Το Συμβούλιο Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας, γνωστό τοπικά ως CMB ή SPK, είχε πρόσφατα επιβάλει αυστηρότερους κανόνες στους διαχειριστές κεφαλαίων. Οι κανονισμοί στόχευαν σε μια συγκεκριμένη πρακτική: τα κεφάλαια που επενδύουν σε μη ρευστοποιήσιμες μετοχές χαμηλής ελεύθερης διακύμανσης, συχνά συνδεδεμένες με συνδεδεμένα μέρη, για να αυξήσουν τις αναφερόμενες αποδόσεις τους. Οι παγκόσμιοι πάροχοι δεικτών, συμπεριλαμβανομένης της MSCI, είχαν επισημάνει ανησυχίες σχετικά με τη διαφάνεια σχετικά με αυτές τις συγκεντρωμένες συμμετοχές. Αυτό ώθησε το CMB να αναλάβει δράση, μειώνοντας τα όρια γνωστοποίησης ιδιοκτησίας και περιορίζοντας την έκθεση σε μία μόνο μετοχή εντός των κεφαλαίων.

Οι νέοι περιορισμοί ανάγκασαν τους διαχειριστές κεφαλαίων να αρχίσουν να ρευστοποιούν θέσεις σε μετοχές που, εξ ορισμού, είχαν πολύ λίγους πρόθυμους αγοραστές. Όταν οι κάτοχοι μη ρευστοποιήσιμων περιουσιακών στοιχείων αναγκάζονται όλοι να πουλήσουν ταυτόχρονα, υπάρχει αναντιστοιχία ρευστότητας. Όταν οι ιδιώτες επενδυτές παρατηρούν το άγχος και αρχίζουν να αποσύρουν τα χρήματά τους, υπάρχει μια άνοδος της ρευστότητας.

Η Pusula Portföy, μια εταιρεία διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων που επιβλέπει περιουσιακά στοιχεία περίπου 13 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ήταν το πρώτο ντόμινο. Η εταιρεία αθέτησε αιτήματα εξαγοράς για ορισμένα κεφάλαια στις 16 Σεπτεμβρίου, πράγμα που σημαίνει ότι οι επενδυτές που ήθελαν τα χρήματά τους πίσω ενημερώθηκαν, ουσιαστικά, «όχι σήμερα».

Η Tera Portföy ακολούθησε λίγο αργότερα, με αθετήσεις συνολικού ύψους 366 δισεκατομμυρίων λιρών, περίπου 7,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Από τα τέλη Αυγούστου 2026, τα τουρκικά κεφάλαια έχουν χάσει περίπου 128,7 δισεκατομμύρια λίρες, καθώς οι κανονιστικές αλλαγές άρχισαν να αναδιαμορφώνουν το επενδυτικό τοπίο. Η μαζική έξοδος της 16ης Σεπτεμβρίου ήταν το κρεσέντο μιας τάσης που είχε δημιουργηθεί εδώ και εβδομάδες.

Η Επιτροπή Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας της Τουρκίας προγραμμάτισε έκτακτη συνεδρίαση για τις 17 Σεπτεμβρίου, την επόμενη μέρα από την κατάρρευση.

Το διαρθρωτικό πρόβλημα είναι απλό αλλά δύσκολο να λυθεί γρήγορα: οι διαχειριστές κεφαλαίων δημιούργησαν χαρτοφυλάκια γύρω από μετοχές που διαπραγματεύονται σε μικρούς όγκους, οι κανονισμοί πλέον τους απαιτούν να μειώσουν αυτές τις θέσεις, αλλά η πώληση μη ρευστοποιήσιμων μετοχών σε μεγάλο μέγεθος μειώνει τις τιμές τους, γεγονός που διαβρώνει τις αξίες των αμοιβαίων κεφαλαίων, πυροδοτεί περισσότερες εξαγορές, γεγονός που αναγκάζει περισσότερες πωλήσεις.