Φυσικό αέριο: Συναγερμός στην Ευρώπη για τον χειμώνα – Έλλειμμα έως 14 δισ. κυβικά μέτρα και κίνδυνος νέων ανατιμήσεων

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, το οποίο επικαλείται δύο νέες εκθέσεις, το ενδεχόμενο ελλείμματος φυσικού αερίου στην Ε.Ε. κατά τη χειμερινή περίοδο 2026-2027 μπορεί να φτάσει τα 14 δισ. κυβικά μέτρα. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου στο 7% της ευρωπαϊκής ζήτησης και θα αρκούσε για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών 10 έως 12 εκατομμυρίων νοικοκυριών.

Εάν οι ευρωπαϊκές χώρες δεν εξασφαλίσουν εγκαίρως τις πρόσθετες ποσότητες που απαιτούνται, οι καταναλωτές ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με νέες αυξήσεις στους λογαριασμούς ενέργειας. Παράλληλα, σε ένα δυσμενές σενάριο, δεν αποκλείεται να χρειαστούν παρεμβάσεις για τον περιορισμό της κατανάλωσης.

Αποθέματα φυσικού αερίου σε χαμηλό 15ετίας

Η έκθεση του αμερικανικού Ινστιτούτου Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης (IEEFA) αναδεικνύει τις περιορισμένες δυνατότητες της Ευρώπης να αντιμετωπίσει μια νέα διαταραχή στον ενεργειακό εφοδιασμό.

Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη είναι γεμάτες σε ποσοστό λίγο υψηλότερο του 70%. Πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί για τη συγκεκριμένη περίοδο του έτους από το 2011, όταν ξεκίνησε η συστηματική καταγραφή των σχετικών δεδομένων.

Καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη αυτή διαδραμάτισαν οι υψηλές τιμές του φυσικού αερίου κατά τους θερινούς μήνες. Οι τιμές αυτές έκαναν οικονομικά ελκυστικότερη την άμεση πώληση των διαθέσιμων ποσοτήτων από την αποθήκευσή τους για την κάλυψη των αναγκών του χειμώνα.

Ως αποτέλεσμα, η Ε.Ε. εισέρχεται στην ψυχρή περίοδο με μικρότερα περιθώρια ασφαλείας σε περίπτωση που οι εισαγωγές περιοριστούν ή οι καιρικές συνθήκες αυξήσουν σημαντικά τη ζήτηση.

Σύμφωνα με το IEEFA, τα αποθέματα ενδέχεται να προσφέρουν περίπου 7 δισ. κυβικά μέτρα λιγότερου φυσικού αερίου σε σύγκριση με τον προηγούμενο χειμώνα.

Αυτό δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη ότι η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει απόλυτη έλλειψη καυσίμου. Ωστόσο, οι χώρες της θα χρειαστεί πιθανότατα να αναζητήσουν επιπλέον ποσότητες στη διεθνή αγορά, ενδεχομένως σε σημαντικά υψηλότερες τιμές. Εάν οι προμήθειες αυτές δεν επαρκέσουν, θα μπορούσε να τεθεί ζήτημα περιορισμού της κατανάλωσης.

Τα σενάρια για έναν ιδιαίτερα ψυχρό χειμώνα

Προειδοποιήσεις για τις δυσκολίες της επόμενης περιόδου περιλαμβάνει και η έκθεση του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου (ENTSOG), η οποία παρουσιάστηκε την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου σε εκπροσώπους των κρατών-μελών.

Ο οργανισμός εξετάζει διαφορετικά ενδεχόμενα για την επάρκεια του ευρωπαϊκού εφοδιασμού τον χειμώνα 2026-2027. Σύμφωνα με ένα από τα δυσμενέστερα σενάρια, εάν επικρατήσουν ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες, τα αποθέματα θα μπορούσαν να υποχωρήσουν έως και στο 11%, ακόμη και αν οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) κινηθούν σε σχετικά ικανοποιητικά επίπεδα.

Ένα τέτοιο ποσοστό θα προσέγγιζε τα επίπεδα των στρατηγικών αποθεμάτων, τα οποία δεν είναι εύκολα διαθέσιμα για την κάλυψη της καθημερινής ζήτησης.

Παράλληλα, εάν οι ευρωπαϊκές χώρες θελήσουν να ολοκληρώσουν τον χειμώνα έχοντας διατηρήσει τουλάχιστον το 30% της χωρητικότητας των αποθηκών τους, θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με την ανάγκη περιορισμού της ζήτησης. Διαφορετικά, σύμφωνα με ένα από τα σενάρια του ENTSOG, ενδέχεται να μην καλυφθεί περίπου το 7% των αναγκών.

Η επάρκεια των αποθεμάτων δεν αφορά, ωστόσο, μόνο τον επερχόμενο χειμώνα. Όσο μεγαλύτερη είναι η εξάντλησή τους, τόσο περισσότερες ποσότητες θα πρέπει να εξασφαλιστούν για την αναπλήρωσή τους το καλοκαίρι του 2027, αυξάνοντας τις πιέσεις στην αγορά και το κόστος εφοδιασμού.

Ο πόλεμος στο Ιράν εντείνει την ενεργειακή αβεβαιότητα

Στην ήδη δύσκολη εξίσωση προστίθενται οι επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Η σύγκρουση ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν έχει προκαλέσει σημαντικές διαταραχές στις διεθνείς ενεργειακές ροές, περιορίζοντας τη διαθεσιμότητα προμηθειών και ωθώντας τις τιμές του φυσικού αερίου κοντά στα υψηλότερα επίπεδα της τελευταίας τετραετίας.

Οι αναταράξεις αυτές περιορίζουν τις εναλλακτικές επιλογές των Ευρωπαίων αγοραστών, σε μια περίοδο κατά την οποία η ανάγκη για πρόσθετες εισαγωγές ενδέχεται να αυξηθεί.

Όπως επισημαίνει η επικεφαλής αναλύτρια του IEEFA για την ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, Άνα Γιαλέρ-Μακαρέβιτς, τα ιστορικά χαμηλά αποθέματα περιορίζουν την προστασία που διαθέτει η Ε.Ε. απέναντι σε εξωτερικές διαταραχές του εφοδιασμού. Αυτό, όπως τονίζει, καθιστά την Ευρώπη περισσότερο εκτεθειμένη σε απότομες αυξήσεις των τιμών.

Η ίδια προειδοποιεί επίσης ότι μια μεγάλη μείωση των αποθεμάτων κατά τον φετινό χειμώνα θα δημιουργούσε πρόσθετες ανάγκες αναπλήρωσης την επόμενη χρονιά. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσε να διαιωνιστεί ένας κύκλος χαμηλών αποθεμάτων και αυξημένου κόστους, με τις ευρωπαϊκές χώρες να αναγκάζονται να αγοράζουν περισσότερο φυσικό αέριο σε μια ήδη πιεσμένη αγορά.

Η απαγόρευση του ρωσικού LNG δημιουργεί πρόσθετο κενό

Πρόσθετη πίεση αναμένεται να ασκήσει και η προγραμματισμένη απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου στην Ε.Ε. στο πλαίσιο μακροχρόνιων συμβάσεων, η οποία πρόκειται να τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2027.

Το IEEFA εκτιμά ότι η συγκεκριμένη αλλαγή θα μειώσει τις ευρωπαϊκές εισαγωγές κατά επιπλέον 7 δισ. κυβικά μέτρα, περιορίζοντας περαιτέρω τις διαθέσιμες ποσότητες σε μια κρίσιμη περίοδο για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Στο παρελθόν, οι προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου μπορούσαν να προσαρμόζονται ανάλογα με τις ανάγκες που προέκυπταν στη διάρκεια του χειμώνα, συμβάλλοντας στην κάλυψη των διακυμάνσεων της ζήτησης. Πλέον, η Ευρώπη εξαρτάται σε μεγαλύτερο βαθμό από τα αποθέματα που έχει συγκεντρώσει πριν από την έναρξη της ψυχρής περιόδου.

Την ίδια στιγμή, η ζήτηση φυσικού αερίου κατά τους χειμερινούς μήνες έχει αυξηθεί τα τελευταία δύο χρόνια, ενώ οι συνολικές εισαγωγές της Ε.Ε. παραμένουν στάσιμες.

Τα στοιχεία για τις καθαρές αντλήσεις από τις αποθήκες αποτυπώνουν αυτή την τάση: τον Ιανουάριο του 2024 ανήλθαν σε 17,8 δισ. κυβικά μέτρα, τον Ιανουάριο του 2025 αυξήθηκαν στα 18,8 δισ. και τον Ιανουάριο του 2026 έφτασαν τα 22,6 δισ. κυβικά μέτρα.

Το κόστος για την κάλυψη των ελλείψεων

Μία από τις βασικές επιλογές της Ε.Ε. για την ενίσχυση του εφοδιασμού είναι η αύξηση των εισαγωγών LNG, το οποίο μεταφέρεται με πλοία και προέρχεται σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η λύση αυτή, ωστόσο, δεν είναι χωρίς κόστος. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του IEEFA, η αγορά των πρόσθετων ποσοτήτων που απαιτούνται για την κάλυψη του ελλείμματος στα αποθέματα θα κόστιζε περίπου 3 δισ. ευρώ. Το ποσό είναι αυξημένο κατά 12% σε σύγκριση με το κόστος αγοράς της ίδιας ποσότητας ένα χρόνο νωρίτερα.

Οι δυνατότητες εξασφάλισης νέων φορτίων ενδέχεται, παράλληλα, να είναι περιορισμένες. Όπως εξηγεί η Γιαλέρ-Μακαρέβιτς στο Politico, η αμερικανική παραγωγή LNG βρίσκεται ήδη κοντά στη μέγιστη δυναμικότητά της, γεγονός που δυσκολεύει την περαιτέρω αύξηση των διαθέσιμων προμηθειών.

Κατά συνέπεια, η Ευρώπη θα πρέπει να ανταγωνιστεί άλλες μεγάλες αγορές, κυρίως στην Ασία, προκειμένου να εξασφαλίσει τα φορτία που χρειάζεται. Σε περίπτωση που η ζήτηση αυξηθεί ταυτόχρονα σε πολλές περιοχές του κόσμου, ο ανταγωνισμός θα μπορούσε να εντείνει τις ανοδικές πιέσεις στις τιμές.

Γιατί οι αναλυτές εκτιμούν ότι θα αυξηθούν πρώτα οι τιμές

Παρά τις προειδοποιήσεις για πιθανό έλλειμμα φυσικού αερίου, οι αναλυτές θεωρούν ότι το πιθανότερο σενάριο δεν είναι μια γενικευμένη έλλειψη, αλλά μια νέα σημαντική αύξηση των τιμών.

Ο Λόρεντ Ρουσέκας, ανώτερος αναλυτής της αγοράς φυσικού αερίου στην S&P Global Energy, εκτιμά ότι τα αποθέματα δύσκολα θα εξαντληθούν χωρίς να προηγηθεί αντίδραση της αγοράς.

Εάν η στάθμη τους μειωθεί γρήγορα στις αρχές του χειμώνα, οι τιμές αναμένεται να αυξηθούν, δημιουργώντας κίνητρα για την κατεύθυνση περισσότερων φορτίων LNG από την Ασία προς την Ευρώπη. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ενισχύσει τη διαθεσιμότητα φυσικού αερίου, αλλά με υψηλότερο κόστος για τους Ευρωπαίους αγοραστές και, τελικά, για τους καταναλωτές.

Τα περιθώρια περαιτέρω περιορισμού της ζήτησης στην Ευρώπη θεωρούνται, άλλωστε, πλέον στενά. Μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, η βιομηχανική κατανάλωση φυσικού αερίου στην Ε.Ε. μειώθηκε κατά 20% και δεν έχει ανακάμψει.

Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη έχει ήδη προχωρήσει σε σημαντική μείωση της βιομηχανικής ζήτησης, περιορίζοντας τις δυνατότητες νέων εξοικονομήσεων χωρίς πρόσθετες οικονομικές επιπτώσεις.

Το βασικό ζητούμενο για τους επόμενους μήνες είναι, επομένως, αν η Ε.Ε. θα καταφέρει να εξασφαλίσει εγκαίρως επαρκείς ποσότητες φυσικού αερίου και να διατηρήσει τα αποθέματά της σε ασφαλή επίπεδα. Σε διαφορετική περίπτωση, ακόμη κι αν αποφευχθεί μια πραγματική έλλειψη, το αυξημένο κόστος προμήθειας ενέργειας θα μπορούσε να επιβαρύνει εκ νέου νοικοκυριά και επιχειρήσεις.