Ενεργειακή κρίση: Οι εκτιμήσεις της Κομισιόν για τα μέτρα στήριξης στην ΕΕ και η στάση της Ελλάδας απέναντι στο αυξημένο ενεργειακό κόστος

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η εφαρμοζόμενη πολιτική απαιτεί σημαντικούς δημόσιους πόρους, με το συνολικό κόστος να εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει το 0,55% του ΑΕΠ έως το τέλος του έτους, εφόσον συνεχιστεί η ίδια ένταση στήριξης.

Η δομή των κρατικών παρεμβάσεων

Το ελληνικό μοντέλο στήριξης βασίστηκε σε οριζόντιες επιδοτήσεις, με επίκεντρο τις μεταφορές και το λειτουργικό κόστος επιχειρήσεων και νοικοκυριών. Τα κύρια εργαλεία περιέλαβαν:

• Επιδότηση καυσίμων: Μείωση κόστους πετρελαίου κίνησης κατά 0,20 ευρώ/λίτρο και εφαρμογή του Fuel Pass.
• Ενίσχυση παραγωγής: Επιδοτήσεις κόστους εισροών (15% στις αγορές λιπασμάτων) για τον πρωτογενή τομέα.
• Μεταφορικό έργο: Επιδοτήσεις ακτοπλοϊκών εισιτηρίων για τον περιορισμό των πληθωριστικών πιέσεων στις μετακινήσεις.

Κριτική προσέγγιση της Κομισιόν

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί επιφυλάξεις για τον σχεδιασμό των εν λόγω παρεμβάσεων, αναδεικνύοντας δύο κύρια σημεία τριβής:

• Έλλειψη στοχευτικότητας: Περίπου τα 3/4 των μέτρων χαρακτηρίζονται «μη στοχευμένα». Η Επιτροπή τονίζει ότι οι πόροι δεν διοχετεύτηκαν αποκλειστικά σε οικονομικά ευάλωτα νοικοκυριά ή ενεργοβόρες βιομηχανίες, αλλά σε οριζόντιες επιδοτήσεις.
• Απουσία κινήτρων εξοικονόμησης: Ο τρόπος εφαρμογής των μέτρων δεν ενθάρρυνε τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, καθώς η διατήρηση των τιμών σε τεχνητά χαμηλά επίπεδα αποδυνάμωσε το σήμα της αγοράς για ενεργειακή απόδοση.

Προκλήσεις στην εφαρμογή

Παρά την άμεση ελάφρυνση που προσέφεραν τα μέτρα, η μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα τους περιορίζεται από δομικά προβλήματα:

• Δημοσιονομικός χώρος: Η χρήση πόρων που αντιστοιχούν σε σημαντικό ποσοστό του ΑΕΠ περιορίζει τη δυνατότητα χρηματοδότησης για επενδύσεις σε υποδομές ΑΠΕ ή έργα ενεργειακής αναβάθμισης.
• Γραφειοκρατία αγοράς: Η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι το υψηλό ενεργειακό κόστος οφείλεται εν μέρει σε κατακερματισμένους κανονισμούς. Η ανάγκη για εναρμόνιση των ευρωπαϊκών ενεργειακών κανόνων παραμένει επιτακτική για τη μείωση του κόστους μεταφοράς και διανομής ενέργειας.
• Συντήρηση εξάρτησης: Οι οριζόντιες επιδοτήσεις τείνουν να δημιουργούν προσδοκίες μόνιμης κρατικής παρέμβασης, αναστέλλοντας την απαραίτητη προσαρμογή των καταναλωτών και των επιχειρήσεων σε ένα περιβάλλον υψηλών τιμών ενέργειας.

Στρατηγική σημασία για την ελληνική οικονομία

Για την εγχώρια αγορά, η επισήμανση της Επιτροπής για μετάβαση από τις «επιδοτήσεις κατανάλωσης» στα «θεσμικά μέτρα» είναι κρίσιμη. Η επόμενη φάση της ενεργειακής πολιτικής απαιτεί επιτάχυνση των επενδύσεων σε δίκτυα και διασυνδέσεις, ώστε να περιοριστεί το κόστος παραγωγής μέσω της μεγαλύτερης διείσδυσης φθηνών ΑΠΕ, αντί της διαιώνισης ενός μοντέλου που βασίζεται στην απορρόφηση των κραδασμών από το δημόσιο ταμείο. Η πλήρης υιοθέτηση των κοινών ευρωπαϊκών κανονισμών εντός του έτους αποτελεί, κατά την Κομισιόν, τον μόνο δρόμο για τη διαρθρωτική μείωση του ενεργειακού κόστους.

Η Ελλάδα εφαρμόζει ένα από τα μεγαλύτερα πακέτα ενεργειακής στήριξης στην ΕΕ, με κόστος 0,55% του ΑΕΠ, το οποίο όμως επικρίνεται από την Κομισιόν ως οριζόντιο και μη στοχευμένο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιέζει για υιοθέτηση θεσμικών μεταρρυθμίσεων στην εσωτερική αγορά ενέργειας και μείωση των επιδοτήσεων.