Α. Σκέρτσος: «Το στεγαστικό είναι πολύ σημαντικό για να λειτουργεί ως αρένα πολιτικών υποσχέσεων»

Κατά την τοποθέτησή του, ο υπουργός Επικρατείας, Άκης Σκέρτσος, υπογράμμισε ότι το στεγαστικό βρίσκεται στον πυρήνα της κοινωνικής συνοχής και της οικονομικής προόδου: «Το στεγαστικό καθορίζει τη δυνατότητα των νέων να δημιουργήσουν οικογένεια, επηρεάζει το κατά πόσο οι μεγαλύτεροι μπορούν να ζουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια και αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για το αν η υπόσχεση της κοινωνικής κινητικότητας επιβεβαιώνεται ή διαψεύδεται. Στην Ελλάδα το ζήτημα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Είμαστε μια κοινωνία που γερνάει, όπως συμβαίνει και στον περισσότερο ανεπτυγμένο κόσμο, ενώ οι νέοι δημιουργούν νοικοκυριά σε μεγαλύτερη ηλικία».

«Υπάρχει μια βαθιά πολιτισμική σύνδεση με την ιδιοκτησία, την οικογενειακή ασφάλεια και τη διαγενεακή σταθερότητα»

Όπως πρόσθεσε, την ίδια στιγμή, η ιδιοκτησία εξακολουθεί να κατέχει κεντρική θέση στο κοινωνικό μας μοντέλο. «Παρότι το ποσοστό ιδιοκατοίκησης μειώνεται, δύο στους τρεις είναι ιδιοκτήτες της κατοικίας στην οποία διαμένουν, ενώ περίπου έξι στα δέκα νοικοκυριά δεν έχουν στεγαστικό δάνειο. Αυτό αντανακλά μια βαθιά πολιτισμική σύνδεση με την ιδιοκτησία, την οικογενειακή ασφάλεια και τη διαγενεακή σταθερότητα. Κάθε στεγαστική στρατηγική που δεν λαμβάνει υπόψη αυτή την πραγματικότητα δύσκολα θα μπορέσει να εδραιωθεί στην κοινωνία».

«Η κυβερνητική πολιτική στοχεύει αφενός στην ενίσχυση της προσφοράς και αφετέρου στη στήριξη των νοικοκυριών»

Στη συνέχεια, ο κ. Σκέρτσος συνέδεσε τη σημερινή στεγαστική πραγματικότητα με τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης στον κατασκευαστικό κλάδο, επισημαίνοντας ότι η κατάρρευση των επενδύσεων, ο περιορισμός της χρηματοδότησης και η αποχώρηση πολλών κατασκευαστών από την αγορά περιόρισαν σημαντικά την προσφορά κατοικιών. Όπως ανέφερε, όταν η ζήτηση επανήλθε, η αγορά δεν ήταν σε θέση να ανταποκριθεί επαρκώς. Τόνισε, επίσης, ότι η κυβερνητική πολιτική στοχεύει αφενός στην ενίσχυση της προσφοράς και αφετέρου στη στήριξη των νοικοκυριών, με μέτρα δημοσιονομικά υπεύθυνα, κοινωνικά δίκαια και εφαρμόσιμα, χωρίς να περιορίζεται στην επιδότηση της ζήτησης.

Ο υπουργός αναφέρθηκε επίσης στο θεσμικό πλαίσιο της στεγαστικής πολιτικής, στη δημιουργία του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας το 2023 και στον διυπουργικό συντονισμό των σχετικών δράσεων. Όπως σημείωσε, η κυβερνητική στρατηγική περιλαμβάνει 56 μέτρα, με συνολικούς πόρους άνω των 8 δισ. ευρώ, και αφορά περίπου 1,5 εκατομμύριο νοικοκυριά. Τα μέτρα καλύπτουν, μεταξύ άλλων, την πρώτη κατοικία, τα προσιτά ενοίκια, τις ανακαινίσεις και τη φοιτητική στέγη.

«Πάνω από 25 προγράμματα στοχεύουν στην ενίσχυση της προσφοράς, μέσω ανακαινίσεων και επανένταξης ακινήτων στην αγορά»

Σύμφωνα με τον ίδιο,, ενώ 16 προγράμματα στηρίζουν τη ζήτηση μέσω επιδοτήσεων δανείων και ενοικίων. Υπογράμμισε ότι προτεραιότητα αποτελεί η αύξηση της προσφοράς, χωρίς όμως να παραγνωρίζεται η ανάγκη στήριξης των νοικοκυριών κατά το μεταβατικό διάστημα.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ακόμη στα προγράμματα «Σπίτι μου», στα φορολογικά κίνητρα για την αξιοποίηση κλειστών ακινήτων και στα μέτρα περιορισμού στρεβλώσεων στην αγορά. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στην αυστηροποίηση των ρυθμίσεων για τη golden visa και τη βραχυχρόνια μίσθωση, τονίζοντας ότι στόχος δεν είναι η αποθάρρυνση των επενδύσεων, αλλά η διατήρηση της ισορροπίας ανάμεσα στην οικονομική δραστηριότητα και τις καθημερινές στεγαστικές ανάγκες των κατοίκων.

«Δεν μπορείς να λύσεις ένα πρόβλημα μειωμένου αποθέματος ακινήτων με έναν νόμο»

Ο υπουργός αναφέρθηκε και στη δημόσια συζήτηση γύρω από τη στεγαστική πολιτική, επισημαίνοντας την ανάγκη οι σχετικές προτάσεις να είναι εφαρμόσιμες, κοστολογημένες και συμβατές με τις δημοσιονομικές και κατασκευαστικές δυνατότητες που έχει η χώρα. Όπως δήλωσε, «Το στεγαστικό χρειάζεται εφαρμόσιμες πολιτικές, συνεχή αξιολόγηση και όχι θεωρητικές διακηρύξεις. Το στεγαστικό είναι πολύ σημαντικό για να λειτουργεί ως αρένα πολιτικών υποσχέσεων».

Τόνισε δε, ότι οι παρεμβάσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το κόστος των υλικών, της εργασίας και της γης, καθώς και τον χρόνο που απαιτείται για την ενίσχυση του στεγαστικού αποθέματος. Τέλος, όπως υπογράμμισε, «δεν μπορείς να λύσεις ένα πρόβλημα μειωμένου αποθέματος ακινήτων με έναν νόμο. Αν πυροδοτήσεις τη ζήτηση χωρίς να σκέφτεσαι την προσφορά, οι τιμές θα ανέβουν».

Από την πλευρά της, η Βίβιαν Κουτσογεωργοπούλου, Senior Economist του ΟΟΣΑ, παρουσίασε βασικές κατευθύνσεις πολιτικής για την αντιμετώπιση των στεγαστικών προκλήσεων που συνδέονται με τη γήρανση του πληθυσμού. Έδωσε έμφαση στην προσαρμογή του υφιστάμενου στεγαστικού αποθέματος, στην απλοποίηση των διαδικασιών ενεργειακής και λειτουργικής αναβάθμισης, στη διεύρυνση της προσφοράς κατοικιών κατάλληλων για ηλικιωμένους και στη βελτίωση των χρηματοδοτικών επιλογών που επιτρέπουν την αξιοποίηση της στεγαστικής περιουσίας χωρίς να προϋποθέτουν τη μετακόμισή τους. Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία της υποστήριξης της αυτόνομης διαβίωσης μέσω κατάλληλων υποδομών και ολοκληρωμένων δημόσιων υπηρεσιών.

Ο Δημήτρης Γεωργαράκος, Senior Lead Economist στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, που συμμετείχε διαδικτυακά, αναφέρθηκε στα ευρήματα ερευνών σύμφωνα με τα οποία οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ιδιοκτήτες εμφανίζονται απρόθυμοι να πουλήσουν την κατοικία τους και να μετακινηθούν σε μικρότερο ακίνητο, ακόμη και όταν αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες. Όπως επισήμανε, σε αρκετές περιπτώσεις προτιμούν να αξιοποιήσουν τις αποταμιεύσεις τους αντί να εκποιήσουν την κατοικία τους, ενώ χαρακτήρισε πιο βιώσιμες τις πολιτικές που δίνουν έμφαση στην ενίσχυση της προσφοράς σε σχέση με την αποκλειστική επιδότηση της ζήτησης.

Στην ίδια θεματική, η Caroline Knebel-Seitz, Ερευνήτρια στο ZEW, Κέντρο Ευρωπαϊκών Οικονομικών Ερευνών Leibniz, στάθηκε στη σημασία της κατοικίας ως βασικού περιουσιακού στοιχείου για την περίοδο της συνταξιοδότησης. Επισήμανε, ωστόσο, ότι ο πλούτος που είναι δεσμευμένος σε ακίνητα δεν είναι πάντοτε εύκολα αξιοποιήσιμος για την κάλυψη αναγκών που προκύπτουν σε μεγαλύτερες ηλικίες, όπως οι δαπάνες υγείας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, η αξία αυτής της περιουσίας ανέρχεται κατά μέσο όρο σε περίπου 300.000 ευρώ και αντιστοιχεί στο 80% της συνολικής περιουσίας των νοικοκυριών που εξετάζονται.

Ο Δημήτρης Μαλλιαρόπουλος, οικονομικός σύμβουλος της Τράπεζας της Ελλάδος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, εστίασε στη μειωμένη στεγαστική κινητικότητα των baby boomers, οι οποίοι κατά κανόνα προτιμούν να παραμένουν στις κατοικίες τους και μετά τη συνταξιοδότησή τους. Όπως σημείωσε, η τάση αυτή περιορίζει τη διαθεσιμότητα μεγαλύτερων κατοικιών για νεότερες οικογένειες και επηρεάζει παράλληλα τη ζήτηση, αυξάνοντας την ανάγκη για μικρότερα και περισσότερο προσβάσιμα σπίτια κοντά σε βασικές υπηρεσίες.

«Η στέγαση επηρεάζει τόσο τον τόπο διαμονής όσο και τον τρόπο αξιοποίησης των αποταμιεύσεων»

Τέλος, η Filiz Ünsal, αναπληρώτρια διευθύντρια του Τομέα Πολιτικής και Έρευνας στο Τμήμα Οικονομικών του ΟΟΣΑ, υπογράμμισε ότι η στέγαση αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την προσαρμογή στις δημογραφικές αλλαγές, καθώς επηρεάζει τόσο τον τόπο διαμονής όσο και τον τρόπο αξιοποίησης των αποταμιεύσεων. Τόνισε, επίσης, ότι οι σημερινές επενδυτικές αποφάσεις έχουν μακροχρόνιο αποτύπωμα, δεδομένου ότι τα ακίνητα και οι υποδομές διατηρούνται για δεκαετίες και επηρεάζουν τον βαθμό ετοιμότητας των κοινωνιών απέναντι στις μελλοντικές δημογραφικές μεταβολές.

Τη συζήτηση συντόνισε η Σοφία Τσέλλου, οικονομική σύμβουλος στο Συμβούλιο Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων (ΣΟΕ) του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.