AI Officer: νέα επαγγελματική οδός ή τίτλος χωρίς αντίκρισμα;

Τα ευρωπαϊκά εναρμονισμένα πρότυπα που εκπονούνται εκεί είναι εθελοντικές τεχνικές προδιαγραφές συναίνεσης: ο μηχανισμός με τον οποίο μια νομική απαίτηση γίνεται ελέγξιμη διαδικασία. Δίπλα τους υπάρχουν και άλλες οικογένειες προτύπων — ISO, ETSI, IEEE — με παρεμφερές ή διαφορετικό περιεχόμενο και διαφορετικό νομικό εκτόπισμα.

Όλες αυτές οι διεργασίες, σε συνδυασμό με την εξέλιξη της ΤΝ και την περαιτέρω αυτοματοποίηση και αυτονόμησή της, καταλήγουν σε ένα ενδιαφέρον συμπέρασμα: το βάρος του ενδιαφέροντος μετατοπίζεται από την ανάπτυξη των συστημάτων στη διακυβέρνησή τους. Με άλλα λόγια, η ουσία της αναδυόμενης αγοράς εντοπίζεται όχι τόσο στο ίδιο το σύστημα — που κατά βάση θα είναι προϊόν παραγωγικής ΤΝ — αλλά στο ποιος αναλαμβάνει να εγγυηθεί για την ποιότητά του.

Η λογική αυτή είναι παλαιότερη από την ΤΝ. Η CEN/TC 428 («ICT Professionalism and digital competences») την είχε διατυπώσει ήδη από τον Ιούνιο του 2023, σε δημόσια λευκή βίβλο με τίτλο «Artificial Intelligence (AI) and ICT Professionalism: Foundation for trustworthy and robust AI»: ο επαγγελματισμός στις ΤΠΕ στέκεται σε τέσσερα θεμέλια — ικανότητες, δεξιότητες και ρόλοι· σώμα γνώσης· εκπαίδευση· ηθική. Το EN 18274:2026, «Competence requirements for professional AI ethicists» — παραδοτέο της ίδιας της JTC 21 — κυκλοφορεί από τον Αύγουστο του 2026 και ενσωματώνεται ως ελληνικό πρότυπο μέσα στους επόμενους μήνες, μέσω του ΕΛΟΤ.

 Είναι ευρωπαϊκό πρότυπο που περιγράφει τι πρέπει να ξέρει και να μπορεί ένα πρόσωπο: γνώσεις, δεξιότητες, στάσεις. Όχι τι πρέπει να κάνει ένα λογισμικό. Στην άλλη άκρη της αλυσίδας, το ISO/IEC 42006:2025 θέτει τις απαιτήσεις για τους φορείς που ελέγχουν και πιστοποιούν συστήματα διαχείρισης ΤΝ — μεταξύ αυτών, απαιτήσεις επάρκειας για τις ομάδες ελέγχου· διεθνές πρότυπο, που δεν έχει ακόμη υιοθετηθεί ως ευρωπαϊκό. Και η εργασία για τα επαγγελματικά προφίλ και τις δεξιότητες γύρω από την ΤΝ συνεχίζεται στις ίδιες επιτροπές, με δηλωμένη ελληνική υποστήριξη και ενεργή συμμετοχή.

Είναι προφανές πως η κατεύθυνση είναι μία. Η Ευρώπη σταμάτησε να ρωτά μόνο αν είναι ασφαλές το σύστημα με βάση τη στενή έννοια της ασφάλειας προϊόντων, και άρχισε να ρωτά «ποιός το κατανόησε, ποιός το ενέκρινε, με ποιά διαδικασία και με ποιά επάρκεια;». Και αυτή η μετατόπιση είναι δομική, καθώς αγγίζει τον πυρήνα αυτού που ονομάζουμε σύστημα διαχείρισης ποιότητας.

Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2026/1744 — ο Digital Omnibus, σε ισχύ από τις 27 Ιουλίου 2026 — έγραψε εκ νέου το άρθρο 4 του AI Act, τη διάταξη για τον γραμματισμό στον τομέα της ΤΝ (AI literacy). Η αρχική διατύπωση ζητούσε μέτρα ώστε να διασφαλίζεται, στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους, επαρκές επίπεδο γραμματισμού. Η νέα ζητεί μέτρα που στηρίζουν την ανάπτυξη του γραμματισμού, και προσθέτει, μέσα στο ίδιο το κείμενο του Κανονισμού, ότι η υποχρέωση δεν απαιτεί από τον πάροχο ή τον φορέα εφαρμογής να εγγυηθεί συγκεκριμένο επίπεδο για οποιοδήποτε πρόσωπο.

Εδώ, όμως υπάρχει, μια παρεξήγηση. Πρώτον, η υποχρέωση εξακολουθεί να βαρύνει τους παρόχους και τους φορείς εφαρμογής και σαφώς όχι την πολιτεία. Δεύτερον, τα κριτήρια μένουν ακέραια, και είναι τρία: το τεχνικό υπόβαθρο, η εμπειρία και η εκπαίδευση των ανθρώπων που πλαισιώνουν τις ροές εργασίας· το πλαίσιο στο οποίο χρησιμοποιείται το σύστημα· και τα πρόσωπα στα οποία εφαρμόζεται.

Και εδώ είναι η πρακτική συνέπεια: κανένα πιστοποιητικό δεν αποδεικνύει «επαρκές επίπεδο», γιατί ο Κανονισμός δεν ζητά πια τέτοιο επίπεδο. Ζητά μέτρα. Για τους παρόχους συστημάτων υψηλού κινδύνου αυτό είναι ρητή υποχρέωση: το άρθρο 17 απαιτεί τεκμηριωμένο σύστημα διαχείρισης ποιότητας. Για όλους τους υπόλοιπους είναι ο μόνος τρόπος να δείξουν τι έκαναν και γιατί.

Σε ένα agentic περιβάλλον, όπου ο πράκτορας (agent) ανακτά δεδομένα, συνδέεται με εφαρμογές, εκτελεί βήματα και ενεργεί για λογαριασμό του οργανισμού χωρίς να περιμένει τον ενδιάμεσο αναγνώστη, το σύστημα ποιότητας και διακυβέρνησης πρέπει να σχεδιαστεί — και μάλιστα με δυναμικό τρόπο. Και σχεδιάζεται με αποφάσεις που δεν είναι τεχνικές. Τι επιτρέπεται να κάνει ο πράκτορας και τι όχι. Με ποια δικαιώματα πρόσβασης. Υπό ποια εποπτεία — και σε ποιο σημείο η εποπτεία είναι πραγματική και πού γίνεται διακοσμητική. Με ποιο ίχνος ελέγχου, ώστε αν κάτι πάει λάθος να μπορεί κάποιος να δείξει γιατί πήγε λάθος.

Από αυτή την ανάγνωση προέκυψε το εκπαιδευτικό πρόγραμμα με τίτλο «Certified AI Officer»: σαράντα ωρών, από τη ΝΟΜΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ και το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», με δυνατότητα συμμετοχής σε χωριστή εξέταση της TÜV AUSTRIA Hellas. Η λογική του είναι η μετατόπιση που περιγράφεται παραπάνω. Τεχνική κατανόηση των ροών εργασίας στην αλυσίδα αξίας της ΤΝ, όση χρειάζεται για να αναγνωρίζεις τι έχεις μπροστά σου. Το κανονιστικό πλαίσιο ως σύστημα υποχρεώσεων ανά ρόλο. Τα πρότυπα και το σύστημα ποιότητας ως ο μηχανισμός που μετατρέπει την υποχρέωση σε διαδικασία που ελέγχεται. Η ηθική ως κρίση που τεκμηριώνεται, όχι ως δήλωση. Και η διακυβέρνηση: χαρτογράφηση, ανάθεση, περιστατικά, προμήθειες, εσωτερικός έλεγχος.

Η απάντηση, επομένως, στο ερώτημα του τίτλου αλλά και σε ένα πραγματικό ζητούμενο είναι η εξής: Ο ρόλος μετράει στο βαθμό που κάποιος μπορεί να απαντήσει, τεκμηριωμένα, για ένα σύστημα που λειτουργεί στον οργανισμό.

Τρεις διευκρινίσεις. Ο «AI Officer» δεν είναι θεσμοθετημένο ούτε νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα: ο AI Act δεν προβλέπει τέτοιον ρόλο, όπως ο GDPR προβλέπει τον DPO, και κανένα πιστοποιητικό — από όποιον φορέα κι αν εκδίδεται — δεν τον κατοχυρώνει. Η πιστοποίηση σημαίνει ότι ένας φορέας εξετάζει ένα συγκεκριμένο πρόσωπο ως προς προκαθορισμένα κριτήρια και του εκδίδει ατομικό πιστοποιητικό· δεν πιστοποιεί τον οργανισμό ούτε τα συστήματά του, και η παρακολούθηση δεν αρκεί. Και όσα αναφέρονται παραπάνω είναι προαιρετικά: δεν επιβάλλουν τον ορισμό κανενός ρόλου. Ίσως όμως αυτή η προαιρετικότητα να είναι και το σημείο-κλειδί: όσο τα κείμενα δεν είναι υποχρεωτικά, το πλεονέκτημα το έχει όποιος τα διαβάσει πρώτος.