Ο Τομέας Ενέργειας στην Κροατία

Κατά την περίοδο 2005-2010 η πρωτογενής παραγωγή ενέργειας στην Κροατία σημείωσε μέση ετήσια άνοδο κατά 2,9%. Την μεγαλύτερη αύξηση κατά 67,7% σημείωσε ο τομέας των ΑΠΕ, έχοντας εκκινήσει ωστόσο από εξαιρετικά χαμηλή βάση.

Αύξηση σημειώσε επίσης η παραγωγή φυσικού αερίου (+ 3,3%) και καυσοξύλων (+ 5,9%) ενώ η παραγωγή αργού πετρελαίου σημείωσε μέση ετήσια μείωση κατά 5,2%. Η συμμετοχή της παραγωγής αργού πετρελαίου στην συνολική παραγωγή ενέργειας μειώθηκε από 20,3% σε 13,4%. Αντιθέτως η συμμετοχή της παραγωγής φυσικού αερίου αυξήθηκε από 40,3% σε 41,1% όπως και το μερίδιο της παραγωγής υδροηλεκτρικής ενέργειας, το οποίο σημείωσε αύξηση κατά 3,4% ανερχόμενο σε 34,9% το 2010. Η συμμετοχή των λοιπών ΑΠΕ (αιολικής, ηλιακής, γεωθερμικής και βιοκαυσίμων) ανήλθε σε 1,1% το 2010. Οι εκτιμήσεις και οι σχεδιασμοί για το διάστημα έως το 2030 προβλέπουν, ότι η συμμετοχή της παραγωγής ορυκτών καυσίμων (πετρελαίου και φυσικού αερίου) θα συνεχίσει μειούμενη και θα διαμορφωθεί στο 24,4% . Οι ΑΠΕ θα καλύψουν το υπόλοιπο της εγχώριας παραγωγής με την συμμετοχή των υδροηλεκτρικών μονάδων να εκτιμάται στο 31,4%, της βιομάζας και των καυσοξύλων στο 19,3% και των λοιπών ΑΠΕ στο 24,8% περίπου.

Κατά το 2010 η πρωτογενής παραγωγή ενέργειας σημείωσε συνολική αύξηση κατά 7,3% συγκριτικά με το 2009. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας παρουσίασε αύξηση κατά 9,3%. Η μεγαλύτερη κατά 19% αύξηση σημειώθηκε στον υδροηλεκτρικό τομέα, που ευνοήθηκε θετικά από τις αυξημένες βροχοπτώσεις. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τις λοιπές ΑΠΕ παρουσίασε αύξηση κατά 11,1%, η παραγωγή φυσικού αερίου κατά 0,8% ενώ η παραγωγή αργού πετρελαίου μειώθηκε κατά 8,3%. Η ανωτέρω αύξηση της παραγωγής είχε σαν αποτέλεσμα την κάλυψη κατά 55,5% των εγχωρίων αναγκών σε ενέργεια (+6,4% σε σχέση με το 2009). Η τελική κατανάλωση ενέργειας κατά το 2010 παρουσίασε άνοδο κατά 0,8% με την συμμετοχή των ΑΠΕ να ανέρχεται στο 13,3% (EUROSTAT methodology)

Κατά το 2010 η συνολική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ανήλθε σε 13635 GWh. Το 63% της παραγωγής προήλθε από ΑΠΕ, με την συμμετοχή των υδροηλεκτρικών μονάδων να ανέρχεται σε 61%. Το 2010 η προερχόμενη από ΑΠΕ ηλεκτρική ενέργεια κάλυψε το 45,6% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας με τις υδροηλεκτρικές μονάδες να καλύπτουν το 44%.

Οι εισαγωγές ενέργειας κατά το 2010 μειώθησαν κατά 2,3% συγκριτικά με το προηγούμενο έτος. Ειδικώτερα οι εισαγωγές αργού πετρελαίου μειώθησαν κατά 13,4%, της ηλεκτρικής ενέργειας κατά 13,4% και καυσοξύλων και βιομάζας κατά 48,1%. Οι εισαγωγές γαιανθράκων αυξήθησαν κατά 36%, των πετρελαιοειδών κατά 15,6% και του φυσικού αερίου κατά 2,4%. Κατά την περίοδο 2005-2010 οι κροατικές εισαγωγές ενέργειας παρουσίασαν μέση ετήσια μείωση κατά 1,9%. Αυξητική τάση παρουσίασαν οι εισαγωγές πετρελαιοειδών και γαιανθράκων με ποσοστά 4,4% και 1% αντίστοιχα. Αντιθέτως οι εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας σημείωσαν μέση ετήσια μείωση κατά 5,2%, του αργού πετρελαίου κατά 3,8% και του φυσικού αερίου κατά 1,2%.

Οι εξαγωγές ενέργειας μειώθησαν κατά 7,2% το 2010. Την μεγαλύτερη μειώση σημείωσαν κατά 66% οι εξαγωγές φυσικού αερίου ενώ οι εξαγωγές καυσοξύλων και βιομάζας αυξήθησαν κατά 17,7% και της ηλεκτρικής ενέργειας κατά 1%. Συνολικά κατά την περίοδο 2005-2010 καταγράφηκε μια ελαφρά κατά 0,3% αύξηση των κροατικών εξαγωγών ενέργειας.

Διάρθρωση της Αγοράς

Ο ενεργειακός τομέας στην Κροατία δραστηριοποιείται στην :

• Παραγωγή, μεταφορά και αποθήκευση αργού πετρελαίου.
• Παραγωγή, μεταφορά, αποθήκευση και εμπόριο πετρελαιοειδών προϊόντων.
• Παραγωγή, μεταφορά, αποθήκευση και διανομή φυσικού αερίου.
• Παραγωγή, μεταφορά, διανομή και παροχή ηλεκτρικής ενεργείας
• Παροχή θερμαντικής ενέργειας.
• Εμπόριο ενέργειας.
• Εκμετάλλευση ανανεώσιμων πηγών ενεργείας
• Προγράμματα βελτίωσης της αποδοτικότητας του ενεργειακού τομέα.

Οι ενεργειακές ανάγκες της Κροατίας καλύπτονται αφενός μεν από την εγχώρια παραγωγή αφετέρου δε από τις εισαγωγές. Η Κροατία εισάγει το 45%-50% της συνολικά απαιτούμενης ενέργειας ετησίως. Ειδικώτερα εισάγει το 82% του απαιτούμενου πετρελαίου, 33% του φυσικού αερίου, 42% της ηλεκτρικής ενέργειας και 100% του άνθρακα. Λάμβάνοντας υπόψη το γεγονός, ότι στην χώρα η ζήτηση για ενέργεια θα αυξάνεται κατά 3% κάθε χρόνο καθώς και την σταδιακή εξάντληση των ίδιων αποθεμάτων πετρελαίου τα επόμενα δέκα έτη, η εξάρτηση της χώρας από τις εισαγωγές θα συνεχίσει να αυξάνεται. Η συνολική κατανάλωση άνθρακα στην Κροατία καλύπτεται από εισαγωγές κυρίως από την Βοσνία-Ερζεγοβίνη και τις λοιπές γειτονικές χώρες. Στην Κροατία σχεδόν το 10% των νοικοκυριών είναι συνδεδεμένα με κεντρικό σύστημα παροχής θέρμανσης των επι μέρους περιοχών. Η απαιτούμενη ενέργεια παράγεται σε τοπικές μονάδες και με την μορφή ατμού και καυτού νερού διοχετεύεται μέσω αγωγών στους καταναλωτές.

Το 2011 η Κροατία ξεκίνησε με χρονικό ορίζοντα το 2020 να υλοποιεί σειρά ένεργειακών έργων που θα απαιτήσουν επενδύσεις που θα αγγίξουν τα 20 δις δολλάρια ΗΠΑ. Το 60% των επενδύσεων θα πραγματοποιηθεί στον τομέα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, το 30% στον τομέα εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου και το υπόλοιπο 10% στον τομέα της αστικής θέρμανσης. Η πραγματοποίηση των εν λόγω έργων θα εξαρτηθεί τα μέγιστα από την συμμετοχή ξένων επενδυτών, αφού η χώρα δεν διαθέτει τα απαραίτητα κεφάλαια και την τεχνογνωσία. Ηδη από το 2009 η Κροατία ενόψει της επικείμενης ένταξής της στην Ε.Ε. προχώρησε στην υιοθέτηση της λεγόμενης , περιεχόμενο της οποίας είναι η καταγραφή των ενεργειακών αναγκών της χώρας, καθώς και η ακολουθητέα πολιτική με στόχο την ενίσχυση διαφοροποιημένων και βιώσιμων πηγών ενέργειας καθώς και την βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης.

Αναφορικά με τις άμεσες ξένες επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα, μέχρι στιγμής οι κυριώτερες είναι οι κάτωθι:

• Συνεργασία INA – AGIP( Ιταλία), γιά συμπαραγωγή φυσικού αερίου στην Β.Αδριατική.
• Επενδυτική συνεργασία ανά 50% της INA και της γερμανικής εταιρείας RWE στην κατασκευή και λειτουργία της θερμοηλεκτρικής μονάδος Plomin 2, παραγωγικής δυναμικότητας 192 MW.
• Συμμετοχή της ουγγρικής MOL στο μετοχικό κεφάλαιο της INA.

Μικρότερου μεγέθους άμεσες ξένες επενδύσεις σε συνεργασία με κροατικές εταιρείες έχουν επίσης πραγματοποιηθεί στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενεργείας όπως:

• Βελτίωση της αποτελεσματικής χρήσης ενέργειας στα ξενοδοχεία. (Κροατοολανδική συνεργασία, στο νησί Hvar).
• Μονάδα τροφοδότησης ενεργείας της κλωστοϋφαντουργίας Varteks. (Ισπανοκροατική συνεργασία στο Varazdin).
• Επεξεργασία βιομάζας, Πριονιστήριο Krašić.(Ολλανδοκροατική συνεργασία).

Τομέας Υδρογονανθράκων

Η παραγωγή, μεταφορά και αποθήκευση αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου, η παραγωγή πετρελαιοειδών προϊόντων και συναφείς εμπορικές δραστηριότητες διεξάγονται από την Α.Ε ΙΝΑ (Industrija nafte d.d.), μητρική του ομίλου εταιριών INA GROUP και εισηγμένη στα χρηματιστήρια του Ζάγκρεμπ και του Λονδίνου. Η ΙΝΑ ιδρύθηκε το 1964 και στο μετοχικό της κεφάλαιο συμμετέχουν η η ουγγρική εταιρία πετρελαιοειδών MOL με 47,26%, το κροατικό κράτος με 44,84% και λοιποί επενδυτές με 7,90%. Σύμφωνα με τα οικονομικά στοιχεία του 2011 (έσοδα 3,7 δις Ευρώ και εξαγωγές 1,4 δις Ευρώ) η ΙΝΑ είναι η μεγαλύτερη κροατική εταιρία και ταυτόχρονα ο μεγαλύτερος εξαγωγέας. Απασχολεί 8.633 εργαζόμενους ενώ στον όμιλο εταιριών INA GROUP απασχολούνται 14.703 άτομα. Στον ανωτέρω όμιλο ανήκουν οι PROplin (παραγωγή LPG), Crosco ( γεωτρήσεις και εξορύξεις), STSI (τεχνικές υπηρεσίες) και Maziva-Zagreb (παραγωγή λιπαντικών). Συμμετέχει επίσης με 16% στο μετοχικό κεφάλαιο της JANAF d.d., στην οποία ανήκει το σύστημα αγωγών της Αδριατικής. Πέραν των εγχωρίων δραστηριοτήτων της η ΙΝΑ έχει επιχειρηματική παρουσία στην Αίγυπτο και στην Αγκόλα.

Οι δραστηριότητες της ΙΝΑ και του ομίλου εταιρειών της είναι, ειδικώτερα, οι ακόλουθες:

• Παραγωγή φυσικού αερίου από 16 εσωχώριες και 9 εξωχώριες πηγές εξόρυξης, μεταφορά του μέσω δικτύου αγωγών αερίου υψηλής πίεσης, μήκους 2360 χιλ. και αποθήκευσή του σε υπόγειες εγκαταστάσεις χωρητικότητας 553 εκατ. κυβ. μέτρων. Η μεταφορά και η αποθήκευση του φυσικού αερίου διενεργείται σε συνεργασία με την κρατική εταιρία PLINACRO. Τα αποθέματα φυσικού αερίου συναντώνται, μαζί με τα αποθέματα πετρελαίου, κυρίως στις περιοχές νοτιοανατολικά του Ζάγκρεμπ, κατά μήκος των συνόρων με την Ουγγαρία και στις ακτές της Αδριατικής θάλασσας, υπολογίζονται δε, στις αρχές του 2012, ότι ανέρχονται σε 24,92 δις m³. Στον λιανικό τομέα φυσικού αερίου δραστηριοποιούνται 39 εταιρίες ενώ υπάρχουν και δύο εταιρίες εμπορίας LPG με δίκτυο 271 χιλιομέτρων. Στον τομέα της διανομής δραστηριοποιούνται επίσης 40 εταιρείες, οι οποίες ανήκουν στην τοπική αυτοδιοίκηση. Το συνολικό μήκος του δικτύου διανομής φυσικού αερίου ανέρχεται στα 17.920 χιλ. Ο μεγαλύτερος όγκος των εισαγομένων ποσοτήτων, κυρίως ρωσικού, φυσικού αερίου εισέρχεται στην Κροατία μέσω δύο αγωγών από την Σλοβενία και την Ουγγαρία με προέλευση τον μεγαλύτερο διαμετακομιστικό σταθμό φυσικού αερίου της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης στο Baumgarten της Αυστρίας
• Εξόρυξη-παραγωγή αργού πετρελαίου από 34 πετρελαιοπηγές, επεξεργασία του σε διϋλιστήρια στην Ριέκα, Σίσακ και Ζάγκρεμπ, συνολικής ετήσιας παραγωγικής δυναμικότητας 9,5 εκατ. τόννων και δίκτυο διανομής πετρελαιοειδών προϊόντων, το οποίο αποτελείται από 413 πρατήρια. Συνολικά στην Κροατία λειτουργούν 809 πρατήρια καυσίμων. Με την μεταφορά αργού πετρελαίου ασχολείται, εκτός από την ΙΝΑ, και η κρατικής ιδιοκτησίας JANAF d.d., η εταιρεία που διαχειρίζεται τον αδριατικό αγωγό μεταφοράς αργού πετρελαίου. Με τον εν λόγω αγωγό εξασφαλιζεται η μεταφορά αργού πετρελαίου από τον τερματικό λιμένα Omišalj στην νήσο KRK σε εγχώρια διϋλιστήρια καθώς και σε διϋλιστήρια της αλλοδαπής και δι'αυτόν τον λόγο έχει στρατηγική σημασία γιά την προμήθεια ενέργειας σε χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Ο αγωγός κατασκευάστηκε το 1979, το μήκος του είναι 759 χιλ. και έχει δυναμικότητα μεταφοράς 20 εκατ. τόνων αργού πετρελαίου ετησίως. Στην ιδιοκτησία της JANAF ανήκουν επίσης χώροι αποθήκευσης αργού πετρελαίου στο Omišalj, στο Sisak και στο Virje, με δυναμικότητα 1.060.000 κυβ.μέτρων.Τα αποθέματα πετρελαίου στην Κροατία εκτιμώνται στις αρχές του 2012 σε 71 εκατ. βαρέλια.

Στον τομέα του χονδρεμπορίου καθώς και της λιανικής πετρελαιοειδών δραστηριοποιούνται εκτός από την INA και οι εταιρίες: TIFON, PETROL HRVATSKA, OMV HRVATSKA, ANTUNOVIĆ TA, OG ADRIATIC, NAUTICA VUKOVAR, SAMOBOR BENZ, CROBENZ TANKERKOMERC, EURO-PETROL, INA-OSIJEK PETROL, LUKOIL Croatia, LUKA PLOČE – TRGOVINA, MS PROMET, VELIS, NAFTA CENTAR, PETROL TRADE, JADRAN PETROL, BHG Bitumen Adria, BIOTRON and ENERGOSPEKTAR.

Τομέας Ηλεκτρικής Ενέργειας

Η μεγαλύτερη εταιρία παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην Κροατία είναι η κρατική HEP, η οποία παράγει το 93% της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας στην χώρα ενώ λειτουργούν και λίγες ιδιωτικές εταιρίες (300 MW) κυρίως στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η συνολική ισχύς του τομέα ανέρχεται σε 4165 MW. Η ισχύς των υδροηλεκτρικων μονάδων ανέρχεται σε 51% της συνολικά εγκατεστημένης ισχύος. Στην Κροατία λειτουργούν 25 υδροηλεκτρικές μονάδες μεταξύ των οποίων η μεγαλύτερη είναι η μονάδα Zakucac, με παραγωγική ισχύ 486 MW.

Το μεταφορικό δίκτυο περιλαμβάνει γραμμές με 1247 χιλιόμετρα τάσης 400-kV (kilovolt), 1.210 χιλιόμετρα 220- kV και 4.789 χιλιόμετρα 110-kV. Υπάρχουν 5 υποσταθμοί 400 (kV), έξι 220/110-kV και 114 υποσταθμοί 110-kV. Η Κροατία είναι μέλος της "Union for the Co-ordination of Transmission of Electricity (UCTE)". Στον τομέα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας οι μελέτες κατέδειξαν ανάγκη για επιπλέον μονάδες δυναμικότητας 3.500 MW. Για την επίτευξη αυτού του στόχου προγραμματίζονται η ήδη πραγματοποιούνται μεταξύ άλλων τα κάτωθι έργα:

• 250 MW σε μονάδα φυσικού αερίου στο Sisak
• 300 MW σε υδροηλεκτρικές μονάδες
• 1.200 MW αιολική ενέργεια
• 140 MW βιομάζα
• 45 MW ηλιακή ενέργεια
• 40 MW απορίμματα
• 20 MW γεωθερμική

Πηγή: Γραφείο Ο.Ε.Υ. Ζάγκρεμπ