Συμπεράσματα μελέτης ΕΒΕΘ για τα προγράμματα ενίσχυσης της επιχειρηματικότητας 2007-2013

Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο της υλοποίησης του έργου "Smart Specialization" (Πρόγραμμα Ελλάδα - Βουλγαρία 2007-2013), στο οποίο συμμετέχει ως εταίρος, εκπόνησε, σε συνεργασία με την ένωση εταιριών και φυσικών προσώπων «Ελληνική Συμβουλευτική μΕΠΕ - ΚΙΝΝΟ μΕΠΕ - Θ. Σερεμετάκης - Γ. Κόκκας», μελέτη για τα αποτελέσματα των τρεχουσών πολιτικών (on-going policies) βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας στις Περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας και Ανατολικής Μακεδονίας & Θράκης.

Η εν λόγω μελέτη αφορά στα επιχειρησιακά προγράμματα του ΕΣΠΑ και άλλα μέτρα ενίσχυσης της επιχειρηματικότητας της προγραμματικής περιόδου 2007-2013, όπως ο Επενδυτικός Νόμος 3908/2011, που εφαρμόστηκαν στις προαναφερθείσες Περιφέρειες.

Στόχος της μελέτης ήταν να διερευνήσει την αποτελεσματικότητα των παραπάνω προγραμμάτων ενίσχυσης της επιχειρηματικότητας, αναφορικά με τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας στις συγκεκριμένες περιοχές, λαμβάνοντας υπόψη τις Στρατηγικές τους για την «Έξυπνη Εξειδίκευση». Αξίζει να αναφερθεί σύντομα, ότι η «Έξυπνη Εξειδίκευση» αποτελεί σημαντική προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προγραμματική περίοδο 2014 - 2020 και αποτελεί μια τοπικά προσανατολισμένη διαδικασία οικονομικού μετασχηματισμού, που αποσκοπεί στο να αναδείξει και αξιοποιήσει τα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε Περιφέρειας, μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων σε τομείς όπου συνυπάρχει υψηλό περιφερειακό ερευνητικό και επιχειρηματικό δυναμικό.

Αναφέρεται συνοπτικά ότι η μελέτη καταρχήν αξιολόγησε το σύνολο των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων του ΕΣΠΑ και των προκηρύξεων του Επενδυτικού Νόμου 3908/2011 κατά την περίοδο 2007 - 2013 στις υπό μελέτη Περιφέρειες. Στη συνέχεια επιλέχθηκαν 3 συγκεκριμένες προκηρύξεις, επί των οποίων έγινε ανάλυση δείγματος (10%) των υποβληθεισών στο πλαίσιό τους προτάσεων επενδύσεων και κατόπιν έρευνα με ερωτηματολόγια στο 10% των εγκεκριμένων σ' αυτές επενδύσεων. Η επιλογή των 3 προκηρύξεων έγινε με βάση τα εξής κριτήρια: α) η πιο μεγάλη σε προϋπολογισμό προκήρυξη, β) η πιο διαφοροποιημένη προκήρυξη σε ότι αφορά τους τομείς δραστηριότητας που ενισχύει, γ) η πιο εστιασμένη προκήρυξη σε ότι αφορά τους τομείς δραστηριότητας που ενισχύει. Οι προκηρύξεις που επιλέχτηκαν ήταν αντίστοιχα: «Μεταποίηση στις νέες συνθήκες», «Νέα Καινοτομική Επιχειρηματικότητα» και «Πράσινος Τουρισμός».

Τα αποτελέσματα της προαναφερόμενης μελέτης οδηγούν σε κάποια ιδιαίτερα ενδιαφέροντα συμπεράσματα και προτάσεις πολιτικής για τα προγράμματα που θα υλοποιηθούν κατά την επόμενη προγραμματική περίοδο, που συνοψίζονται στα εξής:

• η προαναφερθείσα ανάλυση προτάσεων επενδύσεων έδειξε χαμηλή συνάφεια των αναλυθεισών προτάσεων με τις περιφερειακές στρατηγικές «Έξυπνης Εξειδίκευσης», γεγονός που αποδεικνύει την έλλειψη ευθυγράμμισης της προσφοράς (σχεδιασμός προγραμμάτων από τις αρχές) με τη ζήτηση (ανάγκες και απαιτήσεις των επιχειρήσεων). Διαπιστώθηκε δηλαδή ότι παρ' όλο που μία προκήρυξη σχεδιάζεται στοχεύοντας στην καινοτομία τελικά τα επενδυτικά σχέδια δεν ανταποκρίνονται αντίστοιχα στους στόχους και στις προσδοκίες.
• δεδομένου του παραπάνω, ενόψει της εφαρμογής των στρατηγικών «Έξυπνης Εξειδίκευσης», στις υπό μελέτη περιφέρειες, θα απαιτηθεί σημαντική εργασία επανασχεδιασμού των προκηρύξεων για να είναι συναφείς-συμβατές με τα ζητούμενα των στρατηγικών, έτσι ώστε να συνεισφέρουν στην αποτελεσματική εφαρμογή τους.
• το δυναμικό καινοτομίας των δύο παραπάνω Περιφερειών στους τομείς προτεραιότητας «Έξυπνης Εξειδίκευσης», που ανήκουν κυρίως στον αγροδιατροφικό τομέα, στη μεταποίηση και στον τουρισμό, πρέπει να κινητοποιηθεί και ενισχυθεί σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, κάτι που αποτελεί σημαντική πρόκληση για τους υπεύθυνους πολιτικής και διαχείρισης των νέων στρατηγικών.
• οι εστιασμένες, όσον αφορά στους ενισχυόμενους κλάδους και τομείς προτεραιότητας, προκηρύξεις έχουν καλύτερο αποτέλεσμα στην αναπτυξιακή διαδικασία σε σύγκριση με τις γενικές προκηρύξεις που απευθύνονται σε ένα μεγάλο μέρος της οικονομίας.
• αντίστοιχα, οι περισσότερο ευρείες, σε όρους ενισχυόμενων δράσεων και δαπανών, προκηρύξεις θα μπορούσαν να έχουν καλύτερο αποτέλεσμα για την επίτευξη των στόχων «Έξυπνης Εξειδίκευσης».
• οι διαρκώς ανοικτές προκηρύξεις, μέχρι εξαντλήσεως κονδυλίων, με σύστημα αξιολόγησης που δεν έχει στόχο την υψηλή απορρόφηση αλλά την έγκριση και υλοποίηση προτάσεων υψηλής ποιότητας και προοπτικής μπορούν να βοηθήσουν καθοριστικά.
• η δραστική μείωση της γραφειοκρατίας και απλοποίηση των διαδικασιών και όρων υλοποίησης των προγραμμάτων είναι καίριας σημασίας. Στο πλαίσιο αυτό, η δημιουργία υπηρεσίας μίας στάσης ανά τομέα προτεραιότητας (π.χ. αγροδιατροφικός τομέας) θα βοηθούσε στη βελτίωση των διαδικασιών και της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων.
• η δημιουργία του οικοσυστήματος επιχειρηματικότητας και καινοτομίας με ενίσχυση των δεσμών και της δικτύωσης μεταξύ των επιχειρήσεων και των δομών στήριξης της επιχειρηματικότητας και της καινοτομίας φαίνεται να είναι καίριας σημασίας για την υποβοήθηση της καινοτομίας και την βελτίωση της ανταγωνιστικότητας.
• πρέπει να υποστηριχθεί η επιχειρηματικότητα υψηλών δυνατοτήτων, αυτή δηλαδή που συμβάλλει στην επέκταση των αγορών και δημιουργεί τουλάχιστον 20 θέσεις απασχόλησης, ενισχύοντας τον εξαγωγικό προσανατολισμό μιας χώρας, κατά τα πρώτα 5 έτη λειτουργίας της.
• θα ήταν χρήσιμη η δημιουργία ενός Παρατηρητηρίου Επιχειρηματικότητας σε συνδυασμό με τις δομές παρακολούθησης των Στρατηγικών για την «Έξυπνη Εξειδίκευση», που θα καταγράφει την επιχειρηματική δραστηριότητα στις περιοχές αναφοράς και στην ανάδειξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους.
• η φιλοξενία των νέων καινοτομικών επιχειρήσεων σε υφιστάμενες και αδρανούσες δομές μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στη δημιουργία του οικοσυστήματος καινοτομίας.
• ο αποτελεσματικός συνδυασμός εργαλείων χρηματοοικονομικής μηχανικής με κεφαλαιου-χικές επιχορηγήσεις αποτελεί σημαντική παράμετρο στην επιτυχή υλοποίηση των προγραμμάτων και την επίτευξη των στόχων των περιφερειακών στρατηγικών «Έξυπνης Εξειδίκευσης».
• η παραγωγή λογισμικού εφαρμογών σε όλους τους τομείς προτείνεται να αποτελέσει κύρια προτεραιότητα.

Δείτε εδώ τα πλήρη παραδοτέα της προαναφερόμενης μελέτης, ενώ περισσότερες πληροφορίες για το έργο "Smart Specialization", διατίθενται στην ιστοσελίδα του έργου, www.smartspecial.eu