ΕΛΣΤΑΤ: Αύξηση 5,8% στις κοινωνικές παροχές το 2023 – Στα 47,9 δισ. ευρώ η συνολική δαπάνη

Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε συνέχεια της πιο ήπιας αύξησης κατά 1,9% που είχε καταγραφεί το 2022, αποτυπώνοντας μια πιο δυναμική ενίσχυση του κοινωνικού κράτους σε ένα περιβάλλον αυξημένων αναγκών για νοικοκυριά και ευάλωτες ομάδες.

Οι βασικοί πυλώνες της αύξησης

Κεντρικό ρόλο στη συνολική άνοδο διαδραμάτισαν οι δαπάνες για:

• Συντάξεις (γήρας), που αυξήθηκαν κατά 7,1%, παραμένοντας η μεγαλύτερη κατηγορία δαπανών με πάνω από 23,8 δισ. ευρώ
• Υγεία (ασθένεια), με άνοδο 6,7% και ενίσχυση τόσο της νοσοκομειακής όσο και της εξωνοσοκομειακής περίθαλψης
• Ανεργία, όπου σημειώθηκε η μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση (+13,8%), κυρίως λόγω ενίσχυσης προγραμμάτων κατάρτισης και απασχόλησης
• Χηρεία (+7,4%) και αναπηρία (+5,0%)

Ειδικά στον τομέα της υγείας, οι δαπάνες για νοσοκομειακή περίθαλψη ξεπέρασαν τα 6,1 δισ. ευρώ, ενώ αυξημένες εμφανίζονται και οι παροχές για φαρμακευτικά προϊόντα και λοιπές υπηρεσίες, όπως προκύπτει από τους αναλυτικούς πίνακες.

Μεταβολές με κοινωνικό αποτύπωμα

Αντίθετα, πτώση καταγράφηκε σε κρίσιμους τομείς κοινωνικής πολιτικής:

• Οικογένεια και τέκνα: -8,3%
• Στέγαση: -5,4%
• Κοινωνικός αποκλεισμός: -16,6%

Η υποχώρηση στις συγκεκριμένες κατηγορίες αντανακλά κυρίως τη μείωση εισοδηματικά στοχευμένων ενισχύσεων, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάζει δυσανάλογα τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.

Πώς κατανέμονται οι παροχές

Οι συντάξεις εξακολουθούν να απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών, ενώ ακολουθούν οι παροχές για υγεία. Στον αντίποδα, οι δαπάνες για στέγαση και κοινωνικό αποκλεισμό παραμένουν περιορισμένες σε απόλυτα μεγέθη.

Παράλληλα, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 91,5% των κοινωνικών παροχών είναι καθαρές, δηλαδή φτάνουν στους δικαιούχους μετά την αφαίρεση φόρων και εισφορών, ποσοστό ελαφρώς αυξημένο σε σχέση με το 2022.

Ωστόσο, σημαντικό μέρος των παροχών εξακολουθεί να υπόκειται σε κρατήσεις: περίπου το 67,4% των συνολικών παροχών επιβαρύνεται με φόρους ή/και εισφορές, με ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά στις συντάξεις και στις παροχές χηρείας.

Η «ακτινογραφία» των παροχών

Η ανάλυση των επιμέρους κατηγοριών δείχνει και ποιοτικά χαρακτηριστικά της κοινωνικής πολιτικής:

• Στις παροχές ανεργίας, εντυπωσιακή είναι η αύξηση στις υπηρεσίες κατάρτισης, που πολλαπλασιάστηκαν σε σχέση με το 2022
• Στην αναπηρία, ενισχύθηκαν κυρίως τα προνοιακά επιδόματα
• Στην οικογένεια, καταγράφηκε μείωση κυρίως στις εισοδηματικά στοχευμένες ενισχύσεις
• Στη χηρεία, οι δαπάνες αυξήθηκαν σταθερά, με κύριο όγκο τις συντάξεις

Συγκρίσεις και μεθοδολογία

Οι καθαρές κοινωνικές παροχές, όπως καταγράφονται στο ευρωπαϊκό σύστημα ESSPROS, αποτυπώνουν τις πραγματικές δαπάνες κοινωνικής προστασίας αφού αφαιρεθούν φόροι και ασφαλιστικές εισφορές, επιτρέποντας πιο αξιόπιστες συγκρίσεις μεταξύ χωρών.

Η εκτίμηση βασίζεται σε στοιχεία της έρευνας EU-SILC για το εισόδημα και τις συνθήκες διαβίωσης των νοικοκυριών, γεγονός που προσδίδει μεγαλύτερη ακρίβεια στην αποτύπωση της πραγματικής ενίσχυσης που λαμβάνουν οι πολίτες.

Το ευρύτερο μήνυμα

Η εικόνα του 2023 δείχνει ότι η Ελλάδα συνεχίζει να ενισχύει τις δαπάνες κοινωνικής προστασίας, με έμφαση σε βασικούς πυλώνες όπως οι συντάξεις, η υγεία και η απασχόληση.

Την ίδια στιγμή, οι μειώσεις σε τομείς όπως η οικογένεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός αναδεικνύουν τις προκλήσεις που παραμένουν, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη στοχευμένη στήριξη των πιο ευάλωτων ομάδων.

Σε κάθε περίπτωση, τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ σκιαγραφούν μια κοινωνική πολιτική που εξελίσσεται, με αυξημένες δαπάνες αλλά και μεταβαλλόμενες προτεραιότητες, σε ένα περιβάλλον που εξακολουθεί να απαιτεί ισορροπία μεταξύ ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής.