Ψηφιακοί έλεγχοι ΦΠΑ: Περισσότερα έσοδα για το Δημόσιο και περιορισμός της φοροδιαφυγής

Η διαδικασία ελέγχου βασίζεται πλέον στην Τεχνητή Νοημοσύνη, τα ηλεκτρονικά βιβλία myDATA και τις αυτοματοποιημένες διασταυρώσεις στοιχείων, περιορίζοντας σταδιακά τα περιθώρια για απόκρυψη φορολογητέας ύλης.

Η αποτελεσματικότητα των νέων εργαλείων αποτυπώνεται ήδη στα στοιχεία του πρώτου εξαμήνου του 2026. Οι εισπράξεις από τον ΦΠΑ ξεπέρασαν τα 14,5 δισ. ευρώ, έναντι στόχου 13,6 δισ. ευρώ που είχε τεθεί στον προϋπολογισμό, παρουσιάζοντας υπέρβαση περίπου 880 εκατ. ευρώ. Η αύξηση είναι ακόμη μεγαλύτερη σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025, όταν τα έσοδα από τον ΦΠΑ είχαν διαμορφωθεί περίπου στα 12,8 δισ. ευρώ.

Συνολικά, το 2025 τα έσοδα από τον ΦΠΑ ανήλθαν σε 29,2 δισ. ευρώ. Εφόσον η ανοδική αυτή πορεία συνεχιστεί και κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, οι εισπράξεις αναμένεται να ενισχυθούν περαιτέρω.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί παράλληλα πρόσθετο δημοσιονομικό περιθώριο. Η καλύτερη απόδοση των φορολογικών εσόδων, σε συνδυασμό με τον περιορισμό των δαπανών, εκτιμάται ότι θα ενισχύσει και το πρωτογενές αποτέλεσμα. Με βάση τα σημερινά δεδομένα, το πρωτογενές πλεόνασμα ενδέχεται να ξεπεράσει την επικαιροποιημένη πρόβλεψη του οικονομικού επιτελείου για 3,2% του ΑΕΠ και, υπό προϋποθέσεις, να υπερβεί ακόμη και το 4%.

Στοχευμένοι έλεγχοι με βάση τα ηλεκτρονικά δεδομένα

Οι δηλώσεις ΦΠΑ προσυμπληρώνονται υποχρεωτικά με βάση τα στοιχεία που έχουν διαβιβαστεί στα ηλεκτρονικά βιβλία myDATA. Όταν εντοπίζεται απόκλιση ανάμεσα στα ποσά που δηλώνονται και στα δεδομένα που έχουν καταχωριστεί ηλεκτρονικά, το σύστημα ενεργοποιεί μηχανισμό ελέγχου και ακολουθούν στοχευμένες διασταυρώσεις.

Στο «ραντάρ» της φορολογικής διοίκησης τίθενται αυτομάτως επιχειρήσεις που παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις σε σχέση με τα δεδομένα του κλάδου τους, απότομες μεταβολές στον κύκλο εργασιών ή αναντιστοιχίες ανάμεσα στις φορολογικές δηλώσεις και στις συναλλαγές που έχουν καταγραφεί ηλεκτρονικά.

Παράλληλα, τα στοιχεία των δηλώσεων ΦΠΑ διασταυρώνονται σε πραγματικό χρόνο με τις εισπράξεις μέσω POS, αλλά και με τις κινήσεις των τραπεζικών λογαριασμών μέσω του Συστήματος Μητρώου Τραπεζικών Λογαριασμών.

Η εικόνα για το «κενό ΦΠΑ» είναι πλέον σταθερά βελτιωμένη. Από 24% το 2019, το ποσοστό περιορίστηκε στο 11,4% το 2023. Για το 2024 και το 2025, οι εκτιμήσεις δείχνουν περαιτέρω υποχώρηση σε μονοψήφια επίπεδα, κάτω από 9%, με το ποσοστό να πλησιάζει για πρώτη φορά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Αυστηρά πρόστιμα για εκπρόθεσμες δηλώσεις

Η ισχύουσα φορολογική νομοθεσία προβλέπει σημαντικές κυρώσεις για επιχειρηματίες και ελεύθερους επαγγελματίες που υποβάλλουν εκπρόθεσμες αρχικές ή τροποποιητικές δηλώσεις ΦΠΑ μετά την κοινοποίηση εντολής φορολογικού ελέγχου.

Σε περίπτωση που ο φορολογούμενος δεν υποβάλει καθόλου δήλωση ΦΠΑ και η παράβαση εντοπιστεί από τη φορολογική αρχή κατά τον έλεγχο, επιβάλλεται πρόστιμο ίσο με το 50% του φόρου που αναλογεί στη δήλωση που δεν υποβλήθηκε.

Αντίστοιχα, όταν υποβάλλεται εκπρόθεσμη αρχική ή τροποποιητική χρεωστική δήλωση ΦΠΑ μετά την κοινοποίηση εντολής ελέγχου ή πρόσκλησης για παροχή πληροφοριών από την Εφορία και έως την κοινοποίηση του προσωρινού διορθωτικού προσδιορισμού του φόρου, επιβάλλεται επίσης πρόστιμο 50% επί του φόρου ή της προκύπτουσας διαφοράς.

Το συγκεκριμένο πρόστιμο, μαζί με τον αναλογούντα τόκο, μπορεί να περιοριστεί στο 60% του αρχικού ποσού, δηλαδή η συνολική επιβάρυνση να περιοριστεί ουσιαστικά στο 30% του φόρου, εφόσον η οφειλή εξοφληθεί πλήρως μέσα σε 30 ημέρες από τον προσδιορισμό του φόρου.

Χαμηλότερες επιβαρύνσεις για οικειοθελή δήλωση

Διαφορετική είναι η αντιμετώπιση για όσους υποβάλλουν εκπρόθεσμη χρεωστική δήλωση ΦΠΑ με δική τους πρωτοβουλία, πριν τους κοινοποιηθεί εντολή φορολογικού ελέγχου.

Στην περίπτωση αυτή δεν εφαρμόζεται το πρόστιμο του 50%. Αντί αυτού, επιβάλλεται το προβλεπόμενο σταθερό διοικητικό πρόστιμο, το οποίο ανέρχεται σε 100, 250 ή 500 ευρώ, ανάλογα με τα λογιστικά βιβλία που τηρεί η επιχείρηση, καθώς και ο τόκος εκπρόθεσμης καταβολής, ο οποίος ανέρχεται σε 0,73% για κάθε μήνα καθυστέρησης.

Παράλληλα, προβλέπεται ευνοϊκότερη μεταχείριση για φορολογούμενους που, αφού υποβάλουν εκπρόθεσμη δήλωση ΦΠΑ μετά την κοινοποίηση εντολής ελέγχου, αποδεχθούν τελικά το ποσό του φόρου που προκύπτει από την πράξη προσωρινού προσδιορισμού.

Εφόσον δεν ζητήσουν τη συνέχιση του ελέγχου, ούτε προσφύγουν στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών (Δ.Ε.Δ.) ή στη συνέχεια στα διοικητικά δικαστήρια, ενεργοποιείται η διαδικασία «αποδοχής πράξεων του φορολογικού ελέγχου». Στην περίπτωση αυτή, το πρόστιμο του 50% μειώνεται κατά το ήμισυ και διαμορφώνεται στο 25% του ΦΠΑ που προέκυψε από τον έλεγχο.