Πολλοί θέλουν να ηγούνται, λίγοι αντέχουν τον καθρέφτη - Τι αποκαλύπτει η Βαλεντίνα Κόρδη για τον σύγχρονο ηγέτη

Συχνά, αυτό που μας λείπει δεν είναι η θέληση, αλλά επί μέρους στοιχεία που συνδυασμένα χτίζουν, τελικά, το προφίλ ενός αληθινού ηγέτη, ικανού να κρατήσει με επιτυχία τα ηνία ενός οργανισμού.

Μέσα από δέκα γνωσιακές και συμπεριφορικές πρακτικές, με παραδείγματα και αναλυτικά βήματα, η Βαλεντίνα Κόρδη καθοδηγεί στο «Ο ηγέτης δεν φοβάται τον καθρέφτη» τους αναγνώστες να διαμορφώσουν τη νοοτροπία τους με τρόπο τέτοιον ώστε να αντανακλούν μια κουλτούρα υψηλών επιδόσεων στην ομάδα και τον οργανισμό τους. Η συγγραφέας δίνει ιδιαίτερη βάση στα soft skills, τα οποία εξάλλου αποδεικνύονται το ίδιο, αν όχι περισσότερο χρήσιμα από τις τεχνικές δεξιότητες, και θεωρεί ζωτικής σημασίας τη συναισθηματική νοημοσύνη και την αυτογνωσία για έναν οργανισμό ανθεκτικό απέναντι στις δυσκολίες.

Η Κόρδη εξηγεί αρχικά το φαινόμενο του καθρέφτη αντλώντας από ένα προσωπικό της παράδειγμα, προκειμένου οι αναγνώστες να το κατανοήσουν εις βάθος. Οι καθρέφτες αν μη τι άλλο δεν λένε ψέματα: αντανακλούν αυτό ακριβώς που βρίσκεται μπροστά τους, δίχως τροποποίηση ή παραμόρφωση. Βάσει αυτού, επισημαίνεται ότι οι στάσεις, οι πεποιθήσεις και οι πράξεις μας ως ηγετών αντανακλώνται στην απόδοση και τη συμπεριφορά της ομάδας μας. Έτσι, η θετική αλλαγή στην ομάδα θα προκύψει μονάχα όταν θελήσουμε να μεταβάλλουμε και να βελτιώσουμε τη δική μας συμπεριφορά. «Ένας ηγέτης με θετική και προσανατολισμένη στις λύσεις νοοτροπία θα ενθαρρύνει μια ομάδα που θα έχει κίνητρα, ενθουσιασμό και θα είναι πρόθυμη να μάθει και να αναπτυχθεί. Από την άλλη πλευρά, ένας ηγέτης με αρνητική ή προσανατολισμένη στα προβλήματα και τα εμπόδια νοοτροπία μπορεί να δει την ομάδα του να δυσκολεύεται με τα κίνητρα, την καινοτομία και την ανάπτυξη. Αυτό είναι το φαινόμενο του καθρέφτη στην πράξη», τονίζει η συγγραφέας. 

Όπως αντιλαμβάνεται κανείς, καλούμαστε να αναλάβουμε τις ευθύνες μας και να διαλέξουμε να οδεύσουμε προς τη βελτίωση. Δεν είμαστε απλοί παρατηρητές των εξελίξεων, αλλά μπορούμε να τις διαμορφώσουμε οι ίδιοι. Η ευημερία της ομάδας μας -και κατά συνέπεια του οργανισμού- βρίσκεται στα χέρια μας, και αυτό, όσο άγχος και αν προκαλεί, στην πραγματικότητα είναι ανακουφιστικό: δεν αφήνουμε τα πράγματα στην τύχη. Απεναντίας, με μεθοδικότητα, αξιοποιούμε τα κατάλληλα εργαλεία και δημιουργούμε ένα μέλλον έτσι όπως το θέλουμε.

Υπάρχει, άραγε, ιδανικός ηγέτης;

Η Βαλεντίνα Κόρδη εξηγεί στο epixeiro.gr την αντίληψη τής περί ύπαρξης ιδανικού ηγέτη ή όχι. «Δεν θα έλεγα πως δεν πιστεύω σε έναν ιδανικό ηγέτη, ως πρότυπο προσωπικότητας. Πιστεύω σε έναν ιδανικό τρόπο ηγετικής επίδρασης. Για μένα, αποτελεσματικός ηγέτης είναι εκείνος που κατανοεί ότι η κουλτούρα δεν διαμορφώνεται από αυτά που δηλώνει, αλλά από αυτά που επαναλαμβάνει», αναφέρει χαρακτηριστικά.

«Στο βιβλίο περιγράφω το φαινόμενο του καθρέφτη ως την αντανάκλαση της νοοτροπίας και της συμπεριφοράς του ηγέτη μέσα στην ομάδα και, τελικά, σε ολόκληρο τον οργανισμό. Η ομάδα δεν ακολουθεί μόνο τα λόγια του ηγέτη, καθρεφτίζει τον τρόπο που εκείνος σκέφτεται, αντιδρά, επικοινωνεί και ασκεί την ευθύνη του. Γι’ αυτό και ο ηγέτης που μπορεί να οδηγήσει έναν οργανισμό με επιτυχία, δεν είναι απαραίτητα ο πιο χαρισματικός ή ο πιο δυναμικός. Είναι εκείνος που διαθέτει αυτογνωσία σε λειτουργικό επίπεδο, συναισθηματική ρύθμιση υπό πίεση, συνέπεια ανάμεσα σε αυτά που πιστεύει και σε αυτά που πράττει, και τη δυνατότητα να δημιουργεί ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης, λογοδοσίας, μάθησης και ενδυνάμωσης. Με απλά λόγια, ο ιδανικός ηγέτης δεν είναι αυτός που απλώς καθοδηγεί τους ανθρώπους του, αλλά αυτός που δημιουργεί τις συνθήκες μέσα στις οποίες οι άνθρωποι μπορούν να αποδώσουν, να εξελιχθούν και να λειτουργήσουν σωστά ακόμη και όταν εκείνος δεν είναι μπροστά», επισημαίνει.

«Πολλοί θέλουν τη θέση του ηγέτη, πολύ λιγότεροι αντέχουν τον καθρέφτη της ηγεσίας»

Ερώτημα παραμένει το αν είναι όλοι ανεξαιρέτως ικανοί για την ηγεσία. Σε αυτόν τον προβληματισμό έρχεται να δώσει απάντηση η συγγραφέας, διαφωνώντας στο ότι είμαστε όλοι… γεννημένοι ηγέτες. «Δεν μπορούν όλοι να γίνουν ηγέτες, τουλάχιστον όχι με την ουσιαστική έννοια της ηγεσίας. Πολλοί άνθρωποι μπορούν να κατακτήσουν ηγετικές δεξιότητες, όμως δεν είναι όμως όλοι διατεθειμένοι να κάνουν την εσωτερική εργασία που απαιτεί η αληθινή ηγεσία. Γιατί η ηγεσία δεν είναι μόνο ρόλος, εξουσία ή επιρροή. Είναι μια συνεχής αναμέτρηση με τον εαυτό σου. Προϋποθέτει να μπορείς να δεις τα τυφλά σου σημεία, να αμφισβητήσεις αυτά που θεωρείς βέβαια και να αναλάβεις ευθύνη όχι μόνο για τις προθέσεις σου, αλλά και για τον αντίκτυπό σου. Πολλοί θέλουν τη θέση του ηγέτη. Πολύ λιγότεροι αντέχουν τον καθρέφτη της ηγεσίας. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η διαφορά. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν κάποιος επιθυμεί να ηγηθεί, αλλά αν είναι διατεθειμένος να δει τι πραγματικά αντανακλάται γύρω του όταν ηγείται», τονίζει.

«Η ηγεσία δεν αλλάζει μέσα από βαρύγδουπες δηλώσεις αλλά μέσα από μικρές, επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές»

Αν κάποιος ξυπνήσει μία μέρα και δει στον «καθρέφτη» του μια σειρά από μοτίβα που καθιστούν μη λειτουργικό τον τρόπο ηγεσίας του, το πρώτο το οποίο θα του έλεγε η συγγραφέας είναι να μην μπερδέψει την αυτοπαρατήρηση με την αυτοκαταδίκη. «Ο καθρέφτης δεν είναι κατηγορία· είναι ένα δεδομένο, μια πληροφορία. Η ντροπή εμφανίζεται όταν ο άνθρωπος ερμηνεύει αυτό που βλέπει, ως ταυτότητα. Όμως αυτό που βλέπει, δεν είναι αυτό που είναι. Είναι μοτίβα. Και τα μοτίβα μπορούν να αλλάξουν. Η ουσιαστική αλλαγή ξεκινά όταν ο ηγέτης μετατρέπει την αυτοκριτική σε καθαρή παρατήρηση και αρχίζει να ρωτά όχι "τι δεν πάει καλά με μένα;", αλλά "σε ποιες στιγμές λειτουργώ έτσι, τι το ενεργοποιεί και τι αποτέλεσμα παράγω στους άλλους;". Πολύ συχνά, πίσω από μια δυσλειτουργική ηγετική συμπεριφορά, δεν υπάρχει κακή πρόθεση, αλλά φόβος, ανασφάλεια ή μια βαθιά ριζωμένη ερμηνεία της πραγματικότητας. Από τη στιγμή που αυτό φωτιστεί, ο ηγέτης μπορεί να αρχίσει να αλλάζει όχι θεωρητικά, αλλά πρακτικά, στον τρόπο που ακούει, στον τρόπο που αντιδρά στην πίεση, στον τρόπο που δίνει feedback, στον τρόπο που αναπτύσσει το αίσθημα της ασφάλειας, ή το κλονίζει, γύρω του. Γιατί, τελικά, η ηγεσία δεν αλλάζει μέσα από βαρύγδουπες δηλώσεις. Αλλάζει μέσα από μικρές, επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές που ξαναγράφουν την καθημερινή εμπειρία των ανθρώπων. Ο καθρέφτης, λοιπόν, δεν υπάρχει για να μας βυθίσει στην ντροπή. Υπάρχει για να μας δείξει τι χρειάζεται να επανασχεδιάσουμε», εξηγεί με σοφία.

Αντίληψη και συναισθηματική νοημοσύνη

Πριν παρουσιάσει την πρώτη πρακτική, η Κόρδη διευκρινίζει ότι αφορά τον ισχυρό συνδυασμό της αντίληψης, της συναισθηματικής νοημοσύνης και της αυτογνωσίας στην ηγεσία. Τονίζει ότι η αντίληψη πρόκειται, στην ουσία, για τον φακό μέσω του οποίου διακρίνουμε την πραγματικότητά μας, η προσωπική μας ερμηνεία του κόσμου, που διαμορφώνεται από τις εμπειρίες, τις πεποιθήσεις αλλά και τις αξίες μας. Ο εν λόγω φακός έχει τη δύναμη είτε να περιορίσει είτε να διευρύνει τις δυνατότητές μας, έχοντας τελικά αντίκτυπο στην αποτελεσματικότητα του τρόπου που διοικούμε ή ηγούμαστε μιας ομάδας. Όσον αφορά τη συναισθηματική νοημοσύνη, το να τη διαθέτει κανείς συνεπάγεται με το να είναι καλύτερα εξοπλισμένος προκειμένου να ηγηθεί με ενσυναίσθηση, που, σύμφωνα με τη συγγραφέα, «αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της δημιουργίας μιας κουλτούρας όπου οι εργαζόμενοι αισθάνονται ότι εκτιμώνται, κατανοούνται και παρακινούνται».

Οραματική σκέψη

Η δεύτερη πρακτική αφορά την οραματική σκέψη, την ικανότητα δηλαδή να κοιτάζουμε πέρα από το παρόν, προβλέποντας τι θα μπορούσε να αλλάξει και, βάσει αυτής της πρόβλεψης, να καθοδηγούμε τον οργανισμό μας προς το μέλλον που οραματιζόμαστε με σαφήνεια και σκοπό. Μπορεί να έχουμε ίσως στο μυαλό μας τους οραματιστές ηγέτες ως ονειροπόλους ή αιθεροβάμονες, αλλά μια τέτοια ερμηνεία απέχει παρασάγγας από την πραγματικότητα. Ο οραματιστής ηγέτης είναι άνθρωπος των έργων, καθώς βρίσκεται σε θέση να μεταφράζει το όραμά του σε εφαρμόσιμες στρατηγικές, ικανές να εμπνεύσουν και να κινητοποιήσουν τις ομάδες τους. Εάν κάποιος θέλει να ηγηθεί με οραματική σκέψη, χρειάζεται πρωτίστως να υιοθετήσει μια νοοτροπία «επεκτατική», προοδευτική και απόλυτα ευθυγραμμισμένη με τις βασικές αξίες του οργανισμού. Μπορεί η πορεία προς τα εμπρός να μην μας είναι ακόμη απόλυτα σαφής, όμως με αυτή τη νοοτροπία έχουμε τη δυνατότητα να δούμε πάνω και πέρα από τις άμεσες προκλήσεις και να φανταστούμε τι είναι εφικτό.

Διαφάνεια και ανοιχτή επικοινωνία

Χωρίς διαφάνεια και ανοιχτή επικοινωνία, ένας οργανισμός είναι καταδικασμένος να αποτύχει. Αυτό δεν συμβαίνει από τη μία μέρα στην άλλη: στην ουσία, η εμπιστοσύνη διαρρηγνύεται, με αποτέλεσμα να ευδοκιμούν οι παρεξηγήσεις και οι προστριβές και έτσι οι ομάδες να δυσκολεύονται να λειτουργήσουν αποτελεσματικά. Οι ηγέτες που προτεραιοποιούν τη διαφάνεια και προωθούν την ανοιχτή επικοινωνία, δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου οικοδομείται εμπιστοσύνη, οι ιδέες μοιράζονται ελεύθερα και όλοι αισθάνονται ενημερωμένοι και αφοσιωμένοι, σύμφωνα με τη συγγραφέα. Η διαφάνεια στην ηγεσία ισοδυναμεί με την ειλικρίνεια όσον αφορά τις αποφάσεις, τις διαδικασίες και τις προκλήσεις. Ακόμα και όταν τα νέα είναι δυσοίωνα, χρειάζεται να ανταλλάσσουμε τις σχετικές πληροφορίες με την ομάδα μας και όχι να τις αποκρύπτουμε, θεωρώντας λανθασμένα ότι κατά αυτόν τον τρόπο προστατεύουμε την ευημερία του οργανισμού. Όσον αφορά την ανοιχτή επικοινωνία, αυτή έχει να κάνει με τη δημιουργία μιας αμφίδρομης ροής πληροφοριών, όπου οι ιδέες, τα σχόλια και οι ανησυχίες μπορούν να διαμοιράζονται χωρίς τον φόβο της τιμωρίας ή της αυστηρής κριτικής.

Συμπερίληψη και εκτίμηση της ποικιλομορφίας

Μπορεί η συμπερίληψη και η ποικιλομορφία να συζητιούνται συχνά στο πλαίσιο της δικαιοσύνης και της ισότητας, αλλά ως έννοιες δεν (πρέπει να) περιορίζονται εκεί. Ειδικά στην ηγεσία, ο ρόλος τους είναι καταλυτικός. Ένας ηγέτης που εκτιμά και προωθεί ενεργά τη συμπερίληψη και την ποικιλομορφία δίνει στον οργανισμό το κλειδί για να ανοίξει μια πύλη δημιουργικότητας, καινοτομίας και ανθεκτικότητας. Οι εργαζόμενοι το δίχως άλλο αποδίδουν καλύτερα όταν βρίσκονται σε ένα περιβάλλον όπου εκτιμώνται και έχουν τη δυνατότητα να προσφέρουν τα μέγιστα. Η συμπερίληψη αφορά τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου κάθε μέλος ανεξαιρέτως στην ομάδα γίνεται σεβαστό κι έχει τη δυνατότητα να συνεισφέρει, ανεξαρτήτως υποβάθρου, ταυτότητας ή οπτικής, ενώ η ποικιλομορφία αναφέρεται την παρουσία διαφορών εντός μιας ομάδας, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, της φυλής, του φύλου, του σεξουαλικού προσανατολισμού, της θρησκείας και γνωστικών στιλ.

Ανθεκτικότητα και προσαρμοστικότητα

Πλέον, σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται και εξελίσσεται με τους πιο γρήγορους ρυθμούς, επιβάλλεται οι ηγέτες να καλλιεργήσουν την ικανότητα προσαρμοστικότητας και ευελιξίας. Ένα άτομο που μπορεί να διατηρήσει την ψυχραιμία του και να μάθει από τα λάθη και τις αποτυχίες του, είναι ένα άτομο που ήδη διαθέτει ένα ισχυρό χαρακτηριστικό για να γίνει ηγέτης. «Οι ανθεκτικοί και προσαρμοστικοί ηγέτες εμπνέουν τις ομάδες τους να αγκαλιάζουν την αλλαγή, να ξεπερνούν τις προκλήσεις και να γίνονται συνεχώς ισχυρότεροι μαζί», σημειώνει η Κόρδη. Τα χαρακτηριστικά τόσο της ανθεκτικότητας όσο και της προσαρμοστικότητας δεν είναι δυνατό να αποκτηθούν αν ένα άτομο δεν είναι διατεθειμένο να δεχτεί τις αλλαγές ως αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής, παραμένοντας προσηλωμένο στην ανάπτυξη της εταιρείας. Έτσι, τα αναπόφευκτα σκαμπανεβάσματα της ηγεσίας δεν θα μοιάζουν θεόρατα κύματα, αλλά απλές δυσκολίες, που με μια αίσθηση εσωτερικής ηρεμίας μπορούν να αντιμετωπιστούν.

Λογοδοσία και ακεραιότητα

Φυσικά, δε νοείται επιτυχημένος ηγέτης που δεν λογοδοτεί στην ομάδα αλλά και στους εξωτερικούς συνεργάτες του. Εξίσου σημαντική είναι και η ακεραιότητα, καθώς ένας ακέραιος ηγέτης εμπνέει εμπιστοσύνη, καλλιεργεί μια κουλτούρα λογοδοσίας και θέτει τα πρότυπα ηθικής συμπεριφοράς στον οργανισμό. Η λογοδοσία δεν είναι άλλη από την ανάληψη ευθύνης για τις πράξεις, τις αποφάσεις και τα αποτελέσματά τους, είτε πρόκειται για επιτυχίες είτε για αποτυχίες. Όσον αφορά την ακεραιότητα, αυτή ταυτίζεται με την ειλικρίνεια, την ηθική και τη συνέπεια στις ενέργειές μας, ανεξάρτητα από τις εξωτερικές πιέσεις ή τις πιθανές συνέπειες. Σε κάθε εταιρεία, οι εργαζόμενο είναι πιθανότερο να σέβονται έναν ηγέτη που λογοδοτεί και που ενεργεί έχοντας ως πυξίδα την ακεραιότητα.

Ενδυνάμωση και εμπιστοσύνη

Κρίσιμα συστατικά στοιχεία της αποτελεσματικής ηγεσίας αποτελούν, επίσης, η ενδυνάμωση και η εμπιστοσύνη. «Οι ηγέτες που εξουσιοδοτούν τα μέλη της ομάδας τους να λαμβάνουν αποφάσεις, να αναλαμβάνουν την ευθύνη και να συνεισφέρουν τα μοναδικά τους ταλέντα δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου τα άτομα αισθάνονται ότι εκτιμώνται, ότι έχουν κίνητρα και ότι είναι ικανά να επιτύχουν σπουδαία πράγματα», επισημαίνει σε αυτό το σημείο η συγγραφέας. Η εμπιστοσύνη λειτουργεί ως θεμέλιος λίθος ώστε να αναπτυχθεί η ενδυνάμωση.

Δέσμευση στη συνεχή μάθηση

Το μόνο σίγουρο σε αυτή τη ζωή, είναι ότι δε σταματάμε ποτέ να μαθαίνουμε. Η μάθηση δεν είναι κάτι στατικό -αντίθετα, ρέει σαν ποτάμι, μετασχηματίζεται, παραμένει βασικό συστατικό της πορείας μας, αν θέλουμε να εξελιχθούμε. Σε έναν σύγχρονο οργανισμό, η ικανότητα μάθησης και προσαρμογής κρίνονται ως πιο κρίσιμες από ποτέ. Ένας ηγέτης χρειάζεται να δεσμεύεται για συνεχή μάθηση, αφενός ενισχύοντας τις δικές του δεξιότητες και γνώσεις, αφενός καλλιεργώντας μια κουλτούρα ανάπτυξης και καινοτομίας στην ομάδα του. Η ίδια η δέσμευση για μάθηση τροφοδοτεί την προσωπική και οργανωτική ανάπτυξη, φέρνοντας τελικά ως αποτέλεσμα την επιτυχία σε ένα ολοένα και πιο σύνθετο και ανταγωνιστικό περιβάλλον.

Αναγνώριση και εκτίμηση 

Όταν οι προσπάθειές μας ούτε αναγνωρίζονται ούτε εκτιμώνται, τότε θα παρατηρήσουμε ότι είναι πιο εύκολο να οδηγηθούμε στην απογοήτευση, ενδεχομένως και στην παραίτηση. Όλοι χρειάζεται να λειτουργούμε μέσα σε ένα περιβάλλον όπου οι κόποι μας ανταμείβονται. Άλλωστε, η αναγνώριση και η εκτίμηση αποτελούν θεμελιώδη συστατικά της αποτελεσματικής ηγεσίας. Όταν οι ηγέτες αναγνωρίζουν και εκτιμούν φανερά τις προσπάθειες και τα επιτεύγματα των μελών της ομάδας τους, καλλιεργούν μια κουλτούρα κινήτρων, δέσμευσης και αφοσίωσης. Έτσι, το ηθικό όλων τονώνεται, ενώ δημιουργείται ένα θετικό και υποστηρικτικό περιβάλλον, που δίνει τη δυνατότητα στα άτομα του οργανισμού να ανθίσουν.

Συνεργασία και ομαδικός προσανατολισμός

Ως δέκατη πολύτιμη πρακτική για αποτελεσματική ηγεσία, η Βαλεντίνα Κόρδη παραθέτει τη συνεργασία και τον ομαδικό προσανατολισμό. Η συνεργασία είναι απαραίτητη για την επιτυχία ενός οργανισμού, καθώς τα ατομικά επιτεύγματα δεν φτάνουν για την ευημερία μιας εταιρείας και την ανθεκτικότητά της μέσα στον χρόνο. Είναι οι συλλογικές προσπάθειες μια ολόκληρης ομάδας που δίνουν αξία στο έργο του οργανισμού. «Καλλιεργώντας μια κουλτούρα συνεργασίας, οι ηγέτες ενδυναμώνουν τις ομάδες τους να συνεργάζονται, να μοιράζονται γνώσεις και να επιτυγχάνουν στόχους που θα ήταν αδύνατο να επιτευχθούν μόνοι τους», επισημαίνει η συγγραφέας.

Συνοπτικά, το βιβλίο λειτουργεί ως πρόσκληση για μια βαθύτερη ενδοσκόπηση, γιατί μόνο αν... κοιταχτούμε στον καθρέφτη μας μπορούμε να έρθουμε σε επαφή με τυχόν παραλείψεις μας και αδύναμα σημεία μας, τα οποία, με αποφασιστικότητα και απλά, μεθοδικά βήματα, μπορούμε τελικά να αλλάξουμε και να μετατρέψουμε στα δυνατά μας σημεία. Οι οργανισμοί, άλλωστε, βελτιώνονται μόνο όταν βελτιώνεται πρώτα η νοοτροπία εκείνων που τους καθοδηγούν.