Διαδρομές προς την επιτυχία: Τι μας διδάσκει η ιστορία της Βενετίας, της Πορτογαλίας, της Ολλανδίας, της Ν. Κορέας, της Σιγκαπούρης και της Εσθονίας

Το βιβλίο ρίχνει φως σε έξι συναρπαστικές περιπτώσεις: την Πορτογαλία των θαλασσοπόρων, τη Βενετία των εμπόρων, την Ολλανδία των καινοτομιών, την Εσθονία της ψηφιακής επανάστασης, τη Νότια Κορέα της τεχνολογίας και τη Σιγκαπούρη του διεθνούς εμπορίου. Και οι έξι είναι μικρές χώρες και είχαν σοβαρά εμπόδια να αντιμετωπίσουν, κατάφεραν παρόλα αυτά να γίνουν σημεία αναφοράς στον παγκόσμιο χάρτη.

Βενετία: Η ευφυΐα του εμπορίου και των θεσμών

Ο συγγραφέας ξεκινάει από τη Βενετία, που αναμφίβολα ως πόλη αποτελεί θαύμα στην ιστορία του πολιτισμού, αφού έχει εμπνεύσει αναρίθμητους καλλιτέχνες, ακόμη και πολλούς Έλληνες ποιητές από τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Κάποτε, μάλιστα, υπήρξε και εμπορική υπερδύναμη της Μεσογείου, αλλά και μία από τις πιο ισχυρές ναυτικές αυτοκρατορίες σε παγκόσμιο επίπεδο, ιδιαίτερα μεταξύ του 10ου και του 15ου αιώνα. «Δεν ήταν απλώς μια πόλη μέσα σε ένα κράτος· ήταν η ίδια ένα κράτος», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Αθανασίου. 

Η Βενετία ως πόλη παρήκμασε, και αιτίες ήταν η αλλαγή στις εμπορικές διαδρομές, η άνοδος των Οθωμανών αλλά και η εσωτερική στασιμότητα. Μέχρι τον 18ο αιώνα, η Βενετία είχε, δυστυχώς, καταλήξει να αποτελεί σκιά του παλιού της εαυτού. Τελικά, το 1866, η πόλη ενσωματώθηκε στη σημερινή Ιταλία. 

Οι Βενετοί, ωστόσο, δεν το έβαλαν κάτω. Οι δυσκολίες της καθημερινής επιβίωσης σε μια αρκετά απαιτητική γεωγραφία είχαν ως αποτέλεσμα τη γέννηση ενός ανθεκτικού και σκληραγωγημένου λαού. Υιοθετώντας βέλτιστες πρακτικές, οι Βενετοί απέκτησαν την ικανότητα να μετατρέπουν πρώτες ύλες σε εκλεπτυσμένα, περιζήτητα προϊόντα. Η επιτυχία, τελικά, στηρίχθηκε στη θεσμική πειθαρχία και στη συλλογική αντίληψη ότι η οικονομική ισχύς είναι αποτέλεσμα οργάνωσης και συνέπειας.

Πορτογαλία: Η δύναμη της θαλασσινής τόλμης

Η Πορτογαλία παρουσιάζεται ως ένα από τα πρώτα παραδείγματα κράτους που «μεγάλωσε» πέρα από τα φυσικά του όρια μέσω της ναυτικής εξερεύνησης. Η ανάλυση φωτίζει με θετικό τρόπο τη στρατηγική διορατικότητα ενός μικρού βασιλείου που επένδυσε στη θάλασσα, όταν άλλοι έβλεπαν μόνο κίνδυνο. Η επιτυχία της συνδέεται με την οργανωμένη κρατική υποστήριξη των εξερευνήσεων, την τεχνολογική πρόοδο στη ναυσιπλοΐα και την ικανότητα να δημιουργήσει παγκόσμια δίκτυα εμπορίου. Το βασικό μήνυμα που αναδεικνύεται είναι ότι η τόλμη, όταν συνοδεύεται από σχεδιασμό, μπορεί να μετατρέψει έναν περιορισμένο γεωγραφικά χώρο σε παγκόσμια δύναμη.

Ολλανδία: Στο επίκεντρο καινοτομία, ευελιξία και ανοιχτότητα

Η Ολλανδία εμφανίζεται ως πρότυπο προσαρμοστικότητας και δημιουργικής σκέψης. Ήταν, άλλωστε, η πρώτη χώρα που κατάφερε να αναδειχθεί σε ηγέτιδα οικονομική δύναμη, εγκαινιάζοντας μια περίοδο που έμεινε γνωστή ως ο Χρυσός Αιώνας των Ολλανδών. Συγκεκριμένα, στα μέσα του 17ου αιώνα, η Ολλανδική Δημοκρατία είχε γίνει αντικείμενο θαυμασμού σε όλη την υφήλιο, γνωστή για τις καινοτόμες πρακτικές που χρησιμοποιούσε στο εμπόριο και για τις νέες μορφές χρηματοοικονομικής διαχείρισης. Αξίζει να αναφερθεί ότι το Άμστερνταμ του 17ου αιώνα ήταν το οικονομικό κέντρο της Ευρώπης. 

Η Ολλανδία απέδειξε περίτρανα ότι η ισχύς ενός έθνους δεν εξαρτάται κατά αποκλειστικότητα από το μέγεθός του ή τη στρατιωτική του δύναμη. «Μέσα από την οικονομική καινοτομία, την τεχνολογική πρόοδο και την πολιτιστική της ακμή, η χώρα έγινε πρότυπο επιτυχίας», τονίζει ο Αθανασίου. Το βιβλίο αναδεικνύει ακριβώς αυτή την ικανότητά της να καινοτομεί τόσο στο εμπόριο όσο και στη χρηματοοικονομική οργάνωση, δημιουργώντας από νωρίς σύγχρονες μορφές οικονομικής δραστηριότητας. Θετικά τονίζεται η κουλτούρα ανεκτικότητας και η ανοιχτή κοινωνία, που επέτρεψαν την προσέλκυση ταλέντου και ιδεών από όλη την Ευρώπη. Η επιτυχία της Ολλανδίας παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα συνδυασμού πρακτικής σκέψης, τεχνολογικής προόδου και κοινωνικής ευελιξίας.

Σιγκαπούρη: Στρατηγική, οργάνωση και παγκόσμια θέση

Ποιος θα το περίμενε ότι ένα μικρό νησί σαν τη Σιγκαπούρη θα πετύχαινε τέτοια ανάπτυξη. Το γεγονός ότι είναι ως χώρα στρατηγική τοποθετημένη στην καρδιά ενός από τα πιο σημαντικά θαλάσσια περάσματα του κόσμου έπαιξε σίγουρα καταλυτικό ρόλο.

«Με τον Ινδικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό να την αγκαλιάζουν, η Σιγκαπούρη στέκει ως γέφυρα ανάμεσα σε δύο από τις πολυπληθέστερες περιοχές του κόσμου», αναφέρεται στο βιβλίο. Η άνοδος της Σιγκαπούρης ήταν μεν θεαματική, με πλήθος ανατροπών δε. Ο πληθυσμός της τον 19ο αιώνα, όταν και ανακηρύχθηκε ελεύθερο λιμάνι, εκτινάχθηκε. Η ραγδαία αύξηση του πληθυσμού ξεπέρασε τις υποδομές της πόλης και έφερε ως αποτέλεσμα μια άναρχη, χαοτική καθημερινότητα. Η χώρα πέρασε οξεία κρίση, από την οποία κατάφερε να ξεφύγει και να εγκαθιδρύσει μια νέα εποχή σταθερότητας.

Η Σιγκαπούρη αναδεικνύεται ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα κρατικής στρατηγικής στον σύγχρονο κόσμο. Το βιβλίο φωτίζει με θετικό τρόπο την ικανότητά της να αξιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση και να εξελιχθεί σε παγκόσμιο κόμβο εμπορίου και χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Ιδιαίτερα τονίζεται η αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης, η έμφαση στην αξιοκρατία και η μακροπρόθεσμη οικονομική στρατηγική. Η επιτυχία της Σιγκαπούρης παρουσιάζεται ως προϊόν σταθερού σχεδιασμού, πειθαρχίας και εξαιρετικά στοχευμένων πολιτικών επιλογών.

Νότια Κορέα: Η αξία της συλλογικής προσπάθειας

Η Νότια Κορέα παρουσιάζεται ως παράδειγμα εντυπωσιακού μετασχηματισμού, μέσα σε λίγες μόνο δεκαετίες. Το βιβλίο δίνει έμφαση στη συστηματική επένδυση στην εκπαίδευση, στη βιομηχανική στρατηγική και στη στενή συνεργασία κράτους και επιχειρήσεων. Θετικά αναδεικνύεται η κοινωνική πειθαρχία και η συλλογική προσήλωση στην ανάπτυξη, που επέτρεψαν στη χώρα να μεταβεί από τη φτώχεια στην τεχνολογική πρωτοπορία. 

Η επιτυχία της Κορέας παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα επιμονής, σχεδιασμού και μακροπρόθεσμου οράματος. Μάλιστα, αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα οικονομικής και κοινωνικής ανόδου στη σύγχρονη ιστορία. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο που συχνά αποκαλείται «η Γερμανία της Ασίας», μιας και κατόρθωσε να ξεπεράσει ακόμα και τις πιο τολμηρές των προσδοκιών, παίρνοντας τη φτώχεια που τη μάστιζε και μετατρέποντάς τη σε αστείρευτη δύναμη ανάπτυξης.

Εσθονία: Η ψηφιακή επανεκκίνηση ενός μικρού κράτους

Η Εσθονία αποτελεί ίσως το πιο σύγχρονο και εντυπωσιακό παράδειγμα του βιβλίου. Παρουσιάζεται ως χώρα που αξιοποίησε την ανεξαρτησία της για να «χτίσει από την αρχή» ένα πλήρως ψηφιακό κράτος. Η ανάλυση τονίζει τη θετική στάση απέναντι στην τεχνολογία, την αποφασιστικότητα για διαφάνεια και την επένδυση στην εκπαίδευση. Αξιοσημείωτη είναι η ιδέα ότι ένα μικρό κράτος μπορεί να αποκτήσει παγκόσμια επιρροή μέσω της καινοτομίας και όχι του μεγέθους, όπως θα περίμενε κανείς. Η Εσθονία αναδεικνύεται ως πρότυπο ευφυούς κρατικής ανασυγκρότησης. Ως κράτος, συνδυάζει μαγευτικά την ομορφιά της ανέγγιχτης φύσης με την τεχνολογική πρόοδο, «ένα σπάνιο πάντρεμα που δίνει στη χώρα τη μορφή ενός παραμυθιού μεσαιωνικής εποχής και, ταυτόχρονα, την αίγλη μιας σύγχρονης ψηφιακής κοινωνίας», υπογραμμίζει ο συγγραφέας. 

Είναι πολλοί αυτοί που δεν γνωρίζουν ότι η Εσθονία είναι η χώρα που ίδρυσε το Skype, φέρνοντας την επανάσταση στις βιντεοκλήσεις. Εκτός αυτού, η χώρα έχει τις περισσότερες επιχειρήσεις «μονόκερους», δηλαδή, νεοφυείς επιχειρήσεις αξίας άνω του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων ανά κάτοικο.

Πού πρέπει να δοθεί προτεραιότητα

Ο Αθανασίου δεν παραλείπει να τονίσει ποιοι είναι οι κυριότεροι τομείς στους οποίους οι θεσμοί, η διακυβέρνηση και η πολιτική ηγεσία πρέπει να δώσουν προτεραιότητα: η εκπαίδευση ως αθόρυβος πυλώνας της ανάπτυξης, η τεχνολογία ως καταλύτης προόδου, το διεθνές εμπόριο, οι υποδομές ως αθέατο δίκτυο που ενώνει τα πάντα, το επιχειρηματικό περιβάλλον και το κράτος δικαίου, το δίκαιο ως παράγοντας ανταγωνιστικότητας, η προστασία των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, η καταπολέμηση της διαφθοράς και η αξιοκρατία, οι θεσμοί εργασίας και, τέλος, οι κοινωνικές πολιτικές.

Με μικρά αλλά σταθερά βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση, κάθε χώρα, όσο δύσκολο και αν φαίνεται εκ πρώτης όψεως, μπορεί να χαράξει μια λαμπρή πορεία και να ξεπεράσει τον εαυτό της, προσφέροντας στους κατοίκους της ποιότητα ζωής και αφήνοντας πίσω της τα προβλήματα του παρελθόντος.