Το studio Vrantsi δημιουργεί κατοικίες σαν γλυπτά για χώρους με μνήμη

Στην οδό Καρνεάδου, στο Κολωνάκι, εκεί όπου η Αθήνα συμπυκνώνει ρυθμό, φιλοδοξία και διαρκή κίνηση, βρίσκεται σήμερα το studio Vrantsi. Εδώ και τρία χρόνια, η Χρυσή και η Αναστασία Βράντση έχουν εγκαταστήσει την αθηναϊκή τους βάση, μεταφέροντας στην πρωτεύουσα μια πορεία που ξεκίνησε επτά χρόνια πριν από το κέντρο της Θεσσαλονίκης, στη συμβολή των οδών Μητροπόλεως και Κομνηνών. Εκεί διαμορφώθηκε η πρώτη ταυτότητα του γραφείου· μέσα σε μια πόλη με ισχυρή αστική μνήμη, ανθρώπινη κλίμακα και έντονη καθημερινότητα. Η μετέπειτα διεύρυνση προς έργα σε όλη την Ελλάδα, ιδιαίτερα στις Κυκλάδες, μαζί με την ολοκλήρωση κατοικίας στην Πάρο και τη συμμετοχή τους στα διεθνή Greek International Women Awards στην Αθήνα, οδήγησαν σχεδόν οργανικά στη δεύτερη αυτή έδρα.

Μιλούν για τη διαδρομή τους με υπερηφάνεια, αλλά και με ειλικρινή ευγνωμοσύνη προς τους ανθρώπους που τις εμπιστεύθηκαν από την αρχή. Η επιλογή του κέντρου της Αθήνας εκφράζει ακριβώς αυτή τη διάθεση εξέλιξης και εγρήγορσης. Η πόλη λειτουργεί ως πεδίο παρατήρησης, ως τόπος συνάντησης, ως χώρος όπου ιδέες, επαγγέλματα και διαφορετικοί τρόποι ζωής συνυπάρχουν με ένταση.

Τι σημαίνει, όμως, η αρχιτεκτονική για τις ίδιες; Πριν από οτιδήποτε άλλο, σημαίνει μορφή που αποκτά ζωή. Ο Constantin Brâncuși είχε περιγράψει την αρχιτεκτονική ως κατοικήσιμη γλυπτική· μια φράση που μοιάζει να συνοψίζει τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται οι Vrantsi. Στο έργο τους, το κτίριο συλλαμβάνεται αρχικά ως παρουσία μέσα στον χώρο, ως γεγονός που συναντάς με το σώμα και το βλέμμα, και στη συνέχεια ως τόπος καθημερινότητας. Η άφιξη, η πορεία, οι μεταβολές του φωτός, η σχέση με το έδαφος και τον ορίζοντα αντιμετωπίζονται ως πρωταρχικά στοιχεία σύνθεσης.

Η σχέση της Χρυσής Βράντση με αυτή τη λογική προϋπήρχε της αρχιτεκτονικής. Η αρχική της κατεύθυνση προς τη Σχολή Καλών Τεχνών αποκάλυπτε ήδη μια βαθύτερη έλξη προς τη μορφή και την εκφραστική δύναμη του αντικειμένου. Στην αρχιτεκτονική αναγνώρισε τελικά ένα ευρύτερο πεδίο, όπου η ιδέα γίνεται χώρος και ο χώρος εμπειρία. Από εκεί προκύπτουν έργα που λειτουργούν με εικαστική ένταση, χωρίς να χάνουν ποτέ τη λειτουργική τους ακρίβεια.

Η Villa Earth αποτελεί ίσως το πιο αναγνωρίσιμο παράδειγμα αυτής της σκέψης. Η κατοικία απέκτησε διεθνή απήχηση επειδή εισήγαγε μια διαφορετική σχέση με την παραθαλάσσια ζωή. Αντί να οργανωθεί αποκλειστικά γύρω από τη θέα, οργανώθηκε γύρω από τη ναυσιπλοΐα. Ένας ιδιωτικός λιμένας συνδέεται με την πισίνα, έτσι ώστε το νερό να λειτουργεί ως συνέχεια της κυκλοφορίας. Η άφιξη μπορεί να γίνει με σκάφος, ο ορίζοντας βιώνεται από το εσωτερικό και η ακτογραμμή μετατρέπεται σε κατοικήσιμο επίπεδο. Από τη στεριά, το κτίριο διατηρεί χαμηλή ένταση· από τη θάλασσα αποκτά τη δυναμική ενός αντικειμένου σχεδόν ναυπηγικής λογικής. Το ίδιο έργο αποκαλύπτεται διαφορετικά ανάλογα με την πορεία προσέγγισης.

Αντίστοιχη ένταση εμφανίζεται και στην κατοικία της Γλυφάδας, όπου η σύγχρονη μορφή διερευνάται μέσα από έντονες προεξοχές, μεταβαλλόμενες σκιάσεις και μια συνεχή σχέση εσωτερικού και εξωτερικού. Το φως αντιμετωπίζεται ως βασικό οικοδομικό υλικό, όχι ως δευτερεύον αποτέλεσμα της σύνθεσης.

Οι αναφορές τους φωτίζουν αυτή τη γλώσσα. Ο Claude Parent και η γεωμετρία που βιώνεται με το σώμα. Η πρώιμη Zaha Hadid, όπου οι μετατοπίσεις, οι λοξές προοπτικές και τα αφηρημένα διαγράμματα γεννούσαν νέες χωρικές συνθήκες. Ο Iannis Xenakis, που οργάνωνε τη σύνθεση ως πεδίο δυνάμεων και πυκνοτήτων. Πρόκειται για τρόπους σκέψης όπου ο χώρος υπάρχει πρώτα ως ενέργεια και έπειτα ως κατασκευή.

Όταν το γραφείο περνά στο interior design, το βλέμμα μετατοπίζεται από τη μορφή προς τον άνθρωπο. Ο χώρος διαμορφώνεται ως αντανάκλαση συνηθειών, μνήμης και χαρακτήρα. Ένα ξεχασμένο πιάνο μπορεί να ανασυνθέσει ολόκληρο το καθιστικό. Ένα τζάκι μετακινείται ώστε να οργανώσει έναν συγκεκριμένο τρόπο συνάντησης γύρω από το τραπέζι. Αναμνηστικά ταξιδιών λειτουργούν ως χάρτης μελλοντικής ζωής. Το ζητούμενο είναι ένας χώρος που θα μπορούσε να ανήκει μόνο σε εκείνον που τον κατοικεί.

Η σημερινή ελληνική αρχιτεκτονική πραγματικότητα, όπως την αξιολογούν, διαθέτει έντονη δημιουργική ενέργεια. Η ανοικοδόμηση, η αναζωογόνηση του αστικού ιστού, οι τουριστικές αναπτύξεις, οι ανακαινίσεις και οι ιδιωτικές κατοικίες έχουν δημιουργήσει ένα ευρύ πεδίο έργων. Μέσα σε αυτό, οι Έλληνες αρχιτέκτονες καλλιεργούν προσαρμοστικότητα και εμπειρία σε διαφορετικές κλίμακες και συνθήκες, στοιχεία που μπορούν να λειτουργήσουν εξαιρετικά στη διεθνή σκηνή. Παράλληλα, η εμβάθυνση στη βιωσιμότητα, στις νέες τεχνολογίες και στην ανάδειξη μιας σαφούς αρχιτεκτονικής ταυτότητας μπορεί να ενισχύσει ακόμη περισσότερο την εξωστρέφεια των ελληνικών γραφείων.

Ιδιαίτερη ώθηση βλέπουν σε έργα δημόσιου χώρου, πολιτιστικών υποδομών και καινοτόμων τουριστικών αναπτύξεων. Τέτοιες παρεμβάσεις αναβαθμίζουν το περιβάλλον της καθημερινής ζωής, ενώ ταυτόχρονα λειτουργούν ως σημεία αναφοράς για τη διεθνή εικόνα μιας χώρας.

Ως προς τις ευκαιρίες, η σκέψη τους ξεκινά από το πώς βλέπουμε έναν τόπο. Κάθε περιβάλλον, ακόμη και το πιο πυκνοδομημένο ή παραμελημένο, κρύβει δυναμικές που μπορούν να επανερμηνευθούν. Στην Αθήνα, η πολυεπίπεδη ιστορία, η ετερογένεια των κτιρίων, οι αντιθέσεις, οι άνθρωποι και η ένταση της καθημερινότητας συνθέτουν μια ανεξάντλητη δεξαμενή έμπνευσης. Η πόλη μετασχηματίζεται διαρκώς και μαζί της μετασχηματίζονται οι δυνατότητες κατοίκησης, συνάντησης και δημιουργίας.

Στην ύπαιθρο, αντίθετα, το ενδιαφέρον βρίσκεται στη βαθιά μνήμη και στη σχέση με το φυσικό τοπίο. Η αρχιτεκτονική καλείται να συνομιλήσει με το ανάγλυφο, το φως, τα υλικά και τις τοπικές αφηγήσεις. Η επαναχρήση μικρών κτισμάτων που συχνά θεωρούνται ασήμαντα, οι ήπιες παρεμβάσεις, οι νέες διαδρομές εμπειρίας, ακόμη και masterplans μονοπατιών και χρήσεων, μπορούν να αναδείξουν μια διαφορετική ποιότητα του ελληνικού χώρου, ήσυχη και ουσιαστική.

Η συζήτηση επιστρέφει τελικά στην ύλη και στον χρόνο. Για τις Vrantsi, η αυθεντικότητα των υλικών συνδέεται με τη διάρκεια και με την ικανότητα ενός κτιρίου να ωριμάζει μαζί με τον τόπο του. Οι επιλογές δοκιμάζονται στον ήλιο, στην υγρασία, στις μεταβολές των εποχών. Η αρχιτεκτονική αποκτά έτσι χαρακτήρα που βαθαίνει με τα χρόνια και δεν εξαντλείται στην πρώτη εικόνα.

Ίσως γι’ αυτό το έργο τους συναντά κάτι βαθύτερο από μια αισθητική προτίμηση. Σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι αναζητούν όλο και περισσότερο χώρους με νόημα και συναισθηματική σύνδεση, οι Vrantsi επιμένουν ότι το σπίτι, η πόλη και το τοπίο μπορούν ακόμη να προσφέρουν εμπειρία, ταυτότητα και μνήμη.