Πετρέλαιο στα 107 δολάρια: Το ενεργειακό σοκ περνά πλέον σε πληθωρισμό και επιτόκια

Το Brent κινείται στις 15 Σεπτεμβρίου κοντά στα 107 δολάρια το βαρέλι, έχοντας επιστρέψει σε ανοδική τροχιά μετά τις νέες επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας. Η αγορά παραμένει ιδιαίτερα ευαίσθητη σε κάθε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή, καθώς η διαθέσιμη προσφορά έχει ήδη περιοριστεί και οι εναλλακτικές οδοί εξαγωγής πετρελαίου βρίσκονται επίσης υπό πίεση.

Η εξέλιξη αποκτά μεγαλύτερη οικονομική σημασία επειδή συμβαίνει αφού η ενεργειακή αναταραχή έχει ήδη περάσει στις τιμές καταναλωτή. Ο πληθωρισμός της ευρωζώνης αυξήθηκε στο 3,3% τον Αύγουστο από 2,9% τον Ιούλιο, με τις τιμές της ενέργειας να καταγράφουν ετήσια άνοδο 14,3%. Πέντε ημέρες πριν, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε τα βασικά της επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης, αναφέροντας ρητά ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή εξακολουθεί να προκαλεί πληθωριστικές πιέσεις.

Έτσι, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πόσο ακριβό μπορεί να γίνει το πετρέλαιο. Είναι πόσο καιρό μπορεί να παραμείνει ακριβό και αν η διάρκεια του σοκ θα επιτρέψει στις αυξήσεις της ενέργειας να διαχυθούν σε μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας.

Η προσφορά παραμένει περιορισμένη

Τα τελευταία στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας δείχνουν πόσο έχει αλλάξει η ισορροπία στην παγκόσμια αγορά.

Η παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου μειώθηκε τον Αύγουστο κατά 1,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα, στα 100,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Περισσότερα από 10 εκατ. βαρέλια ημερήσιας παραγωγής στον Κόλπο παρέμεναν εκτός αγοράς, σύμφωνα με τον IEA, λόγω των αυξημένων κινδύνων ασφαλείας.

Ταυτόχρονα, τα παρατηρούμενα παγκόσμια αποθέματα μειώθηκαν κατά ακόμη 95 εκατ. βαρέλια τον Αύγουστο. Από τον Φεβρουάριο η σωρευτική μείωση έχει φτάσει τα 507 εκατ. βαρέλια.

Η πίεση είναι εμφανής και στη διύλιση. Τα περιθώρια διύλισης στον Ατλαντικό έφτασαν σε επίπεδα ρεκόρ τον Αύγουστο, με ιδιαίτερα έντονες αυξήσεις στο diesel. Αυτό έχει σημασία για τις επιχειρήσεις επειδή η επιβάρυνση δεν μεταδίδεται αποκλειστικά μέσω της τιμής του αργού: το τελικό κόστος καυσίμου εξαρτάται και από τη διαθεσιμότητα των διυλισμένων προϊόντων, τη μεταφορά και τα περιθώρια διύλισης.

Οι αγορές είχαν ήδη δείξει πόσο γρήγορα μπορούν να αντιδράσουν σε νέα προβλήματα προσφοράς. Η τιμή του North Sea Dated έφτασε, σύμφωνα με τον IEA, στα 113,48 δολάρια στις 9 Σεπτεμβρίου, πριν υποχωρήσει.

Η νέα διακοπή λειτουργίας του σαουδαραβικού East-West Pipeline, ενός κρίσιμου αγωγού που επιτρέπει τη μεταφορά πετρελαίου προς την Ερυθρά Θάλασσα παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ, επανέφερε αυτή την εβδομάδα τις ανησυχίες για την ασφάλεια των εξαγωγών. Στις πρωινές συναλλαγές της 15ης Σεπτεμβρίου το Brent κινούνταν εκ νέου περίπου στα 107 δολάρια.

Η ενέργεια έχει ήδη ανεβάσει τον πληθωρισμό

Η διαφορά σε σχέση με προηγούμενες εξάρσεις της τιμής του πετρελαίου είναι ότι αυτή τη φορά η μετάδοση στον πληθωρισμό είναι ήδη ορατή.

Στην ευρωζώνη, η ενέργεια ήταν η κατηγορία με τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση τον Αύγουστο, στο 14,3% έναντι 10,3% τον Ιούλιο. Ο συνολικός πληθωρισμός έφτασε έτσι στο 3,3%, ενώ ο πληθωρισμός χωρίς ενέργεια παρέμεινε στο 2,2%.

Αυτό το χάσμα είναι κρίσιμο για την ανάγνωση των στοιχείων. Δείχνει ότι η πρόσφατη επιτάχυνση ξεκινά πρωτίστως από το ενεργειακό σοκ. Όσο περισσότερο όμως παραμένουν υψηλές οι τιμές, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος έμμεσης μετάδοσης μέσω μεταφορών, παραγωγής, υπηρεσιών και τελικά των τιμών που πληρώνουν επιχειρήσεις και καταναλωτές.

Η ΕΚΤ εκτιμά ήδη ότι ο συνολικός πληθωρισμός θα φτάσει στο 3,6% το τελευταίο τρίμηνο του 2026, πριν αρχίσει να αποκλιμακώνεται. Προβλέπει κατά μέσο όρο 3% για φέτος, 2,5% το 2027 και 2,1% το 2028.

Τι δείχνει το «τεστ» της ΕΚΤ με πετρέλαιο στα 100 και 130 δολάρια

Οι εναλλακτικές προβολές που δημοσίευσε τον Σεπτέμβριο η ΕΚΤ δίνουν μια πιο καθαρή εικόνα του οικονομικού κινδύνου εάν η ενεργειακή κρίση διαρκέσει.

Στο βασικό σενάριο, η Τράπεζα είχε υποθέσει τιμή πετρελαίου περίπου 88 δολάρια το βαρέλι για το τέταρτο τρίμηνο του 2026.

Στο δυσμενές σενάριο, με το πετρέλαιο περίπου στα 99 δολάρια το τέταρτο τρίμηνο και το φυσικό αέριο στα 77 ευρώ/MWh, ο πληθωρισμός προβλέπεται να παραμείνει στο 3,2% το 2027 αντί για 2,5% στο βασικό σενάριο. Η ανάπτυξη της ευρωζώνης θα περιοριζόταν στο 1,1%, έναντι 1,4%.

Στο πολύ πιο ακραίο σενάριο, με το πετρέλαιο στα 132 δολάρια και το φυσικό αέριο στα 130 ευρώ/MWh, η ΕΚΤ εκτιμά ότι ο πληθωρισμός θα μπορούσε να φτάσει το 5,4% το 2027, με την ανάπτυξη να πέφτει στο 0,4%.

Η σημερινή τιμή του Brent βρίσκεται υψηλότερα από την παραδοχή του δυσμενούς σεναρίου. Η σύγκριση, ωστόσο, χρειάζεται προσοχή: άλλο η spot τιμή μιας ημέρας και άλλο η υπόθεση ότι το πετρέλαιο θα διατηρηθεί κοντά σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο σε ολόκληρο τρίμηνο και στη συνέχεια σε μεγάλο μέρος του ορίζοντα προβολής.

Ακριβώς η διάρκεια είναι επομένως το κρίσιμο μέγεθος.

Η ΕΚΤ έχει ήδη επιστρέψει στις αυξήσεις επιτοκίων

Οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης έχουν περάσει και στη νομισματική πολιτική.

Στις 10 Σεπτεμβρίου, η ΕΚΤ αύξησε και τα τρία βασικά της επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης. Από τις 16 Σεπτεμβρίου, το επιτόκιο διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων διαμορφώνεται στο 2,50%, το επιτόκιο κύριας αναχρηματοδότησης στο 2,65% και το επιτόκιο οριακής χρηματοδότησης στο 2,90%.

Η απόφαση συνδέθηκε άμεσα από την ΕΚΤ με τις πληθωριστικές πιέσεις που προκαλεί η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.

Για τις επιχειρήσεις, αυτό προσθέτει έναν δεύτερο μηχανισμό επιβάρυνσης. Το ακριβότερο πετρέλαιο αυξάνει άμεσα ενεργειακά και μεταφορικά κόστη. Εάν παράλληλα συντηρεί υψηλότερο πληθωρισμό, μπορεί να οδηγήσει σε ακριβότερη και πιο περιοριστική χρηματοδότηση για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Στην Ελλάδα, ο εθνικός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή αυξήθηκε κατά 3,8% τον Αύγουστο. Η ομάδα στέγαση, νερό, ηλεκτρισμός, φυσικό αέριο και άλλα καύσιμα κατέγραψε άνοδο 9,7%, ενώ οι μεταφορές αυξήθηκαν κατά 7,7%.

Με βάση τον εναρμονισμένο δείκτη που επιτρέπει την άμεση σύγκριση με την υπόλοιπη ΕΕ, ο ελληνικός πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 3,7%.

Η παρατεταμένη παραμονή του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια επηρεάζει ιδιαίτερα κλάδους με υψηλό κόστος μεταφορών και καυσίμων, από logistics και βιομηχανία έως τουρισμό και πρωτογενή παραγωγή. Μέρος της πίεσης μπορεί να απορροφηθεί στα περιθώρια κέρδους, ενώ μέρος μπορεί να μεταφερθεί στις τελικές τιμές, ανάλογα με τον κλάδο και τη δυνατότητα κάθε επιχείρησης να μετακυλίσει το αυξημένο κόστος.

Για τον Σεπτέμβριο η κυβέρνηση έχει ήδη παρατείνει την επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης κατά 10 λεπτά ανά λίτρο, με το συνολικό δημοσιονομικό κόστος των σχετικών παρεμβάσεων από τον Απρίλιο να έχει φτάσει τα 211 εκατ. ευρώ.

Το επόμενο κρίσιμο σημείο για τις αγορές δεν είναι συνεπώς ένα συγκεκριμένο ημερήσιο επίπεδο του Brent. Είναι αν οι διαταραχές στην προσφορά θα υποχωρήσουν αρκετά γρήγορα ώστε οι τιμές της ενέργειας να αρχίσουν να αποκλιμακώνονται ή αν το πετρέλαιο θα παραμείνει κοντά ή πάνω από τα 100 δολάρια για αρκετούς μήνες. Στη δεύτερη περίπτωση, τα σενάρια της ΕΚΤ δείχνουν ότι το κόστος μπορεί να φτάσει πολύ πέρα από την αγορά καυσίμων.