Φωτοβολταϊκά πάνελ και ανεμογεννήτριες: Τα απόβλητα της πράσινης μετάβασης

Οι ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά αποτελούν για την Ελλάδα την επόμενη μεγάλη πρόκληση ειδικά όσον αφορά τη διαχείριση των απορριμμάτων που προκύπτουν όταν τα προϊόντα αυτά φτάνουν στο τέλος του κύκλου ζωής τους. 

Τι συμβαίνει με τα φωτοβολταϊκά; 

Όπως αναφέρει ο κ. Στέλιος Λουμάκης, Πρόεδρος Συνδέσμου Παραγωγών Ενέργειας με Φωτοβολταϊκά (ΣΠΕΦ), το θέμα της ανακύκλωσης των φωτοβολταϊκών πάνελ,  τεχνολογικά είναι σχεδόν πλήρως λυμένο, αρχικά με τεχνική επεξεργασία και εν συνεχεία με χημική. «Από τα πάνελ ανακτάται περίπου το 90% των υλικών όπως το γυαλί, τα μέταλλα και το πυρίτιο. Αυτό όσον αφορά το τεχνικό κομμάτι. Μάλιστα στην Ελλάδα έχουμε και κάποιες πρώτες μονάδες οι οποίες κάνουν διαδικασία ανακύκλωσης στο πρώτο στάδιο που σχετίζεται με το τεχνικό σκέλος, όχι το χημικό. Για το χημικό μέρος, τα παράγωγα που προκύπτουν από την αρχική τεχνική διαδικασία αποστέλλονται στο εξωτερικό για την πλήρη ανακύκλωση και ανάκτηση των υλικών».

Όσον αφορά τη διαδικασία χρηματοδότησης, μας αναφέρει ο κ. Λουμάκης, το νομικό πλαίσιο είναι σαφές, «η Ευρωπαϊκή οδηγία υπάρχει ήδη από το 2012 και εναρμονίστηκε στην ελληνική νομοθεσία το 2014, όπου τα φωτοβολταϊκά πάνελ, αποτελώντας κι αυτά ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό, εντάσσονται  στο ίδιο πλαίσιο, όπως κάθε ηλεκτρική και ηλεκτρονική συσκευή, όπου το κόστος ανακύκλωσης αυτών των προϊόντων καταβάλλεται από τους παραγωγούς του εξοπλισμού. Αν το προϊόν δεν παράγεται στη χώρα μας, τότε το τέλος καταβάλλεται από τους εισαγωγείς, όπως συμβαίνει με οποιοδήποτε ηλεκτρικό ή ηλεκτρονικό προϊόν, είτε είναι ηλεκτρική σκούπα, είτε καφετιέρα, είτε υπολογιστής. Ο εισαγωγέας καταβάλλει ένα τέλος ανακύκλωσης, ώστε να μπορεί να χρηματοδοτηθεί το ταμείο το οποίο εν συνεχεία χρηματοδοτεί το σύστημα διαχείρισης, ώστε τα εργοστάσια που θα κάνουν την ανακύκλωση θα λαμβάνουν κάποιους πόρους από το ταμείο για τη διαδικασία».

Παρότι όμως το πλαίσιο είναι σαφές, από το 2014, όπως αναφέρει ο κ. Λουμάκης, μέχρι σήμερα δεν έχει πληρωθεί ούτε ένα ευρώ από τους εισαγωγείς, μολονότι στη χώρα έχουν εισαχθεί και λειτουργούν 12.000 μεγαβάτ. «Πριν από 2 χρόνια, υπήρχε απόφαση ευρωπαϊκού δικαστηρίου, το οποίο επιβεβαίωσε την υποχρέωση των εισαγωγέων του εξοπλισμού, να καταβάλουν το τέλος ανακύκλωσης. Και σε συνέχεια της απόφασης του δικαστηρίου, επανεκδόθηκε η ευρωπαϊκή οδηγία η οποία επανεπιβεβαίωσε ότι οι εισαγωγείς οποιουδήποτε πάνελ εισήχθη στην Ελλάδα μετά τις 13 Αυγούστου 2012 οφείλουν το τέλος ανακύκλωσης. Για τα προηγούμενα, πριν το 2012, η πολιτεία μπορεί να κάνει ελεύθερα όποια ρύθμιση επιθυμεί. Να τονίσω αναφέρει ο κ. Λουμάκης, ότι τα πάνελ που είχαν εισαχθεί πριν τον Αύγουστο του 2012 ήταν μόλις 1.000. Αυτό σημαίνει ότι μαζεύεται ένας τεράστιος όγκος πληρωμών που πρέπει να γίνουν από αυτούς που εισήγαγαν τα 11.000 χιλιάδες μεγαβάτ.

»Αντί  η πολιτεία να σπεύσει τώρα, που οι εισαγωγείς είναι ενεργότατοι, και εισάγουν τεράστιες ποσότητες εξοπλισμού, να εισπράξει τα χρήματα, παρατηρείται πλήρης αδράνεια. Έχει υπάρξει μια συστηματική προσπάθεια σύγχυσης ως προς το τι πραγματικά ισχύει, με ισχυρισμούς ότι το κόστος θα πρέπει να επιβαρύνει τους χρήστες του εξοπλισμού ή με άλλες ερμηνείες που δεν στέκουν νομικά και δεν έχουν καμία απολύτως βάση. Η νομοθεσία —τόσο η εθνική όσο και η ευρωπαϊκή— είναι απολύτως σαφής. Αρμόδια ελεγκτική αρχή είναι ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), ο οποίος ορίζει και το τέλος ανακύκλωσης που υποχρεούται να καταβάλλει ο εισαγωγέας του εξοπλισμού».

Για να μπει το ζήτημα σε ιστορικό πλαίσιο, σύμφωνα με τον κ. Λουμάκη, το τέλος ανακύκλωσης ξεκίνησε αρχικά στα 300 ευρώ ανά τόνο. Κάποια στιγμή μειώθηκε στα 90 ευρώ. Ωστόσο, ο ΕΟΑΝ επανήλθε με νέα μελέτη και επανέφερε το τέλος στα 300 ευρώ ανά τόνο. Πρόκειται πράγματι για ένα πολύ υψηλό κόστος. Θα πρέπει, όμως, να υπενθυμίσουμε ότι στην αγορά των φωτοβολταϊκών τα πάνελ ξεκίνησαν, το 2008, με τιμές της τάξης των 3 ευρώ ανά βατ, ενώ σήμερα τιμολογούνται από τους εισαγωγείς περίπου στα 8 λεπτά ανά βατ. «Μιλάμε, επομένως, για μια αγορά στην οποία το κόστος του βασικού προϊόντος έχει μειωθεί δραστικά, δημιουργώντας σημαντικά περιθώρια τόσο για τους εισαγωγείς όσο και για τους παραγωγούς».

Οι ανεμογεννήτριες

Η ανακύκλωση των ανεμογεννητριών μετά το τέλος του κύκλου ζωής τους έχει γίνει θέμα πολλών συζητήσεων κατά καιρούς και αρκετής παραπληροφόρησης. Όπως αναφέρει ο κ. Παναγιώτης Λαδακάκος, Πρόεδρος της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ), «η ελληνική νομοθεσία, απαιτεί μετά το πέρας των αδειοδοτήσεων και του χρόνου ζωής ενός αιολικού πάρκου, να απεγκατασταθούν οι ανεμογεννήτριες, να απομακρυνθούν και να επανέλθει ο χώρος εγκατάστασης στην πρότερη μορφή του. Τι γίνεται στην πράξη  με τις ανεμογεννήτριες; Το μεγαλύτερο ποσοστό μίας ανεμογεννήτριας, της τάξης 85-90%, αποτελείται από υλικά τα οποία είναι απόλυτα ανακυκλώσιμα, και στην πράξη ανακυκλώνονται. Εκεί που υπάρχει συζήτηση και τεχνική πρόκληση για τους κατασκευαστές των ανεμογεννητριών, είναι το θέμα των πτερυγίων. Τα πτερύγια αποτελούνται από υλικά, τα οποία, μέχρι πρόσφατα ήταν αρκετά δύσκολο να ανακυκλωθούν -έως τεχνικά αδύνατο. Η πολιτική την οποία ακολουθούσαν οι κατασκευαστές των ανεμογεννητριών, που συστήνουμε κι εμείς ως ΕΛΕΤΑΕΝ, αλλά και η Ευρωπαϊκή Ένωση Αιολικής Ενέργειας, η Wind Europe, όπου δεν είναι εφικτή η ανακύκλωση, τότε να υπάρχει επαναχρησιμοποίηση, δηλαδή χρήσεις οι οποίες θα επεκτείνουν το χρόνο ζωής ενός υλικού, που δεν ανακυκλώνεται εύκολα ή καθόλου».

Τα τελευταία χρόνια όμως έχει γίνει πολύ δουλειά στην τεχνολογία ανακύκλωσης των πτερυγίων και στην τεχνολογία των υλικών, αναφέρει ο κ. Λαδακάκος. «Οι δυτικοί τουλάχιστον κατασκευαστές, προσφέρουν τη δυνατότητα ανακυκλώσιμων πτερυγίων στις ανεμογεννήτριες που πωλούν. Άρα ο στόχος 100% ανακυκλώσιμων ανεμογεννητριών είναι εφικτός. Οι ανεμογεννήτριες που είναι σήμερα εγκατεστημένες στην Ελλάδα δεν διαθέτουν τέτοια πτερύγια, καθώς έχουν τοποθετηθεί τα προηγούμενα χρόνια. Άρα πρέπει να δώσουμε αρκετά μεγάλη σημασία στην αποξήλωση ανεμογεννητριών που είναι ήδη εγκατεστημένες στη χώρα μας όταν λήξει ο χρόνος ζωής τους αναφορικά με την ορθή επαναχρησιμοποίηση των υλικών τους. 

»Ως ΕΛΕΤΑΕΝ έχουμε αναλάβει μία πρωτοβουλία σε συνεργασία με βιομηχανίες, βιοτεχνίες και κατασκευαστικούς οίκους να συλλέγουμε πτερύγια από ανεμογεννήτριες που έχει λήξει ο χρόνος ζωής τους και κατασκευάζουμε από αυτά, κάποια καλαίσθητα έπιπλα, τα οποία ήδη έχουν τοποθετηθεί στα γραφεία μας, στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αλλά και σε εξωτερικούς χώρους. Στο «Μύλο των Ξωτικών», στα Τρίκαλα υπάρχουν παγκάκια που έχουν κατασκευαστεί από πτερύγια παλιών ανεμογεννητριών». 

Είτε πρόκειται για ανεμογεννήτριες είτε για φωτοβολταϊκά πάνελ, η πρόκληση της αξιοποίησής τους βρίσκεται μπροστά μας, καθώς όσο η ανάγκη του ανθρώπου για ενέργεια παραμένει κυρίαρχη, τόσο πιο κεντρική καθίσταται η συζήτηση για τα απόβλητα που παράγονται από τις εφαρμογές της ηλιακής και της αιολικής ενέργειας.