Η συνωμοσία της αγελάδας

Πρόκειται για μια λύση που μοιάζει απλή, αλλά βασίζεται σε σύνθετη βιολογική διαδικασία και θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την κτηνοτροφία στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης.

Τι μας φταίνε οι αγελάδες; 

Κατά καιρούς έχουν ακουστεί πολλά για την κτηνοτροφία, και ειδικά για την βοοτροφία. Από την εμβληματική έρευνα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, πίσω στο 2006, «Livestock's Long Shadow», μέχρι και το αμφιλεγόμενο ντοκιμαντέρ του 2014 «Cowspiracy», η κτηνοτροφία έχει βρεθεί στο στόχαστρο επιστημόνων, ερευνητών, καθηγητών, δημοσιογράφων ακόμα και συνωμοσιολογιών  για το μέγεθος της παραγωγής μεθανίου που εκλύει στο περιβάλλον.

Τι λένε τα νούμερα;

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία από τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας (FAO), σήμερα στον πλανήτη εκτρέφονται περίπου 1,5 δισεκατομμύρια αγελάδες. Που βρίσκονται κατά κύριο λόγο; Η Βραζιλία διαθέτει το μεγαλύτερο κοπάδι στον κόσμο, με περίπου 230 και πλέον εκατομμύρια κεφάλια -περισσότερες αγελάδες από ανθρώπους! Ακολουθεί κατά πόδας η Ινδία με περίπου 200 εκατομμύρια, αν και εκεί η ύπαρξή τους διαφέρει λόγω θρησκευτικών πεποιθήσεων. Έπονται οι ΗΠΑ και Κίνα με περίπου 100 εκατομμύρια αγελάδες η κάθε μία. Με βάση τον παγκόσμιο ανθρώπινο πληθυσμό που έχει ξεπεράσει πια τα 8 δισεκατομμύρια και τις 1,5 δισεκατομμύρια αγελάδες, η αναλογία είναι περίπου 1 αγελάδα για κάθε 5,2 ανθρώπους.

Τι ποσότητα μεθανίου παράγει μία αγελάδα; 

Οι παράγοντες που επηρεάζουν την ποσότητα μεθανίου που παράγει μία αγελάδα είναι πολλοί. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, μια μέση αγελάδα γαλακτοπαραγωγής μπορεί να παράγει έως και 120 κιλά μεθανίου ετησίως, ενώ μια κρεατοπαραγωγός αγελάδα παράγει έως και 90 κιλά. 

Τι σημαίνει αυτό;

Ότι η κτηνοτροφία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πηγές μεθανίου. Το μεθάνιο παράγεται φυσικά κατά τη διαδικασία πέψης των μηρυκαστικών, μέσω μικροοργανισμών που βρίσκονται στο πεπτικό τους σύστημα. 

Οι επιστήμονες αναζητούν εδώ και χρόνια τρόπους να περιορίσουν αυτή τη διαδικασία χωρίς να επηρεάσουν την υγεία των ζώων ή την παραγωγικότητα της εκτροφής. Και από ότι φαίνεται κάτι κατάφεραν!

Asparagopsis taxiformis

Κι εδώ εμφανίζεται το Asparagopsis taxiformis. Πρόκειται για ένα κοκκινωπό είδος θαλασσίων φυκιών, που περιέχει φυσικές ενώσεις οι οποίες επηρεάζουν τη μικροβιακή ζύμωση στο στομάχι της αγελάδας. Η προσθήκη πολύ μικρής ποσότητας φυκιών στο σιτηρέσιο των αγελάδων φαίνεται να μειώνει σημαντικά την παραγωγή μεθανίου, καθώς αναστέλλει τη λειτουργία ενζύμων που εμπλέκονται στη διαδικασία δημιουργίας του. Πειραματικές εφαρμογές έχουν δείξει εντυπωσιακά αποτελέσματα, με μειώσεις που σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν σε πολύ υψηλά ποσοστά, αν και στην πράξη τα αποτελέσματα διαφέρουν ανάλογα με τις συνθήκες εκτροφής, τη διατροφή και άλλα χαρακτηριστικά.

Γιατί είναι ελκυστική αυτή η ιδέα; Στην πραγματικότητα δεν απαιτεί αλλαγή στο βασικό παραγωγικό μοντέλο της κτηνοτροφίας. Δεν ζητείται από τον παραγωγό να μειώσει το ζωικό κεφάλαιο ή να αλλάξει ριζικά τις πρακτικές του· αντιθέτως, η λύση ενσωματώνεται στη διατροφή των ζώων, λειτουργώντας ως ένα «εργαλείο μείωσης εκπομπών» μέσα στο υπάρχον σύστημα. Γι’ αυτό και πολλές εταιρείες επενδύουν στην ανάπτυξη σχετικών πρόσθετων, ενώ παράλληλα εξετάζεται η δυνατότητα σύνδεσης τέτοιων πρακτικών με αγορές άνθρακα ή συστήματα πιστοποίησης χαμηλών εκπομπών.

Οι προκλήσεις

Μία πρώτη πρόκληση είναι η μαζική καλλιέργεια φυκιών σε κλίμακα που να καλύπτει τις ανάγκες δισεκατομμυρίων ζώων. Επιπλέον, το κόστος παραγωγής και η διαθεσιμότητα θα καθορίσουν εάν η λύση μπορεί να εφαρμοστεί ευρέως ή αν θα περιοριστεί σε πιλοτικές δράσεις και αγορές υψηλής προστιθέμενης αξίας. Παράλληλα, απαιτείται συνεχής επιστημονική αξιολόγηση ώστε να διασφαλίζεται ότι δεν επηρεάζεται η ποιότητα γάλακτος ή κρέατος και ότι η χρήση τέτοιων προσθέτων παραμένει ασφαλής, καθώς σύμφωνα με επιστήμονες η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αυτών των φυκιών είναι δυνητικά τοξική.

Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο είναι η επικοινωνία με το κοινό. Σε διεθνές επίπεδο έχουν εμφανιστεί αντιδράσεις και παρανοήσεις σχετικά με τα πρόσθετα ζωοτροφών, γεγονός που δείχνει ότι η κοινωνική αποδοχή θα παίξει σημαντικό ρόλο στην επιτυχία τέτοιων λύσεων. Για τον αγροδιατροφικό τομέα, η πρόκληση δεν είναι μόνο τεχνολογική αλλά και κοινωνική: πώς θα πειστεί ο καταναλωτής ότι πρόκειται για μια ασφαλή και υπεύθυνη πρακτική;

Πάντως για να θέτουμε στις σωστές βάσεις τη συζήτηση, οι «αγελάδες που τρώνε φύκια» δεν είναι μια φουτουριστική ιδέα, αλλά ένα παράδειγμα των δυνατοτήτων της επιστήμης με στόχο να μειώσει το κλιματικό αποτύπωμα της κτηνοτροφίας χωρίς να διαταράξει την παραγωγή τροφίμων. Αν οι τεχνικές, οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις ξεπεραστούν, η συγκεκριμένη προσέγγιση μπορεί να αποτελέσει μέρος ενός ευρύτερου πακέτου λύσεων που θα οδηγήσουν σε μια πιο βιώσιμη και κλιματικά ανθεκτική αγροδιατροφή.