Από οργανικά υπολείμματα πολύτιμος πόρος

Σε πολλές περιοχές, το χώμα χάνει σταδιακά τη γονιμότητά του, η διάβρωση αυξάνεται, ενώ οι καλλιέργειες εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο από χημικά λιπάσματα για να μπορέσουν να αποδώσουν. Αυτό αυξάνει το κόστος για τους παραγωγούς, ενώ παράλληλα δυσκολεύει τη μετάβαση σε πιο βιώσιμα και ανθεκτικά καλλιεργητικά συστήματα.

Την ίδια στιγμή, μεγάλες ποσότητες οργανικών υπολειμμάτων από τη βιομηχανία τροφίμων — όπως υποπροϊόντα από ελαιοτριβεία, γαλακτοβιομηχανίες ή άλλες μονάδες επεξεργασίας — συχνά αντιμετωπίζονται ως απόβλητα και απορρίπτονται, παρότι στην πραγματικότητα περιέχουν πολύτιμα θρεπτικά στοιχεία που θα μπορούσαν να επιστρέψουν στο έδαφος.

Για τον λόγο αυτό, σε ευρωπαϊκό επίπεδο δίνεται πλέον μεγάλη έμφαση στην αποκατάσταση της υγείας του εδάφους, όχι μόνο με τη χρήση λιπασμάτων, αλλά με πιο ολοκληρωμένες πρακτικές. 

Τι είναι το έδαφος;

Ένα υγιές έδαφος δεν είναι απλώς χώμα με θρεπτικά στοιχεία. Είναι ένα ζωντανό σύστημα που περιέχει μικροοργανισμούς, ικανότητα να συγκρατεί νερό, αντοχή στη διάβρωση και δυνατότητα να αποθηκεύει άνθρακα. Όσο καλύτερη είναι η κατάσταση του εδάφους, τόσο πιο ανθεκτικές γίνονται οι καλλιέργειες απέναντι στην κλιματική αλλαγή και τόσο πιο σταθερή μπορεί να παραμείνει η παραγωγή στο μέλλον.

Η αξιοποίηση οργανικών υπολειμμάτων ως πρώτης ύλης για τη βελτίωση των εδαφών θεωρείται σήμερα μία από τις πιο ελπιδοφόρες λύσεις, καθώς μπορεί να μειώσει τα απόβλητα, να περιορίσει τη χρήση χημικών λιπασμάτων και να ενισχύσει φυσικά τη γονιμότητα του εδάφους.

Τι είναι τα εδαφοβελτιωτικά; 

Τα εδαφοβελτιωτικά προϊόντα είναι υλικά που προστίθενται στο έδαφος για να βελτιώσουν τη δομή, τη γονιμότητα και τη συνολική υγεία του, χωρίς να λειτουργούν απαραίτητα όπως τα κλασικά λιπάσματα. Ο στόχος τους δεν είναι μόνο να δώσουν θρεπτικά στοιχεία στο φυτό, αλλά να κάνουν το χώμα πιο «ζωντανό», πιο γόνιμο και πιο ανθεκτικό. Στη σύγχρονη γεωργία πολλά είδη, χρησιμοποιούνται ως εδαφοβελτιωτικά, όπως κομπόστ από οργανικά υπολείμματα, τύρφη ή οργανικά υποστρώματα, προϊόντα από επεξεργασία τροφικών υπολειμμάτων κ.ά. 

Σε αυτή την ανάγκη έρχεται να δώσει απάντηση το Waste4Soil, μια μεγάλη ερευνητική συνεργασία που συνδέει την κυκλική οικονομία με τη βιώσιμη γεωργία. Στόχος του ευρωπαϊκού έργου είναι να μετατρέψει οργανικά υπολείμματα από τη βιομηχανία τροφίμων σε νέα εδαφοβελτιωτικά προϊόντα, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να βελτιώσουν την υγεία και τη γονιμότητα των εδαφών.

Το έργο συντονίζεται από το Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ), με επιστημονικά υπεύθυνο τον Δρ. Κυριάκο Πανόπουλο, και υλοποιείται με τη συμμετοχή 26 οργανισμών από δέκα ευρωπαϊκές χώρες. Η συνεργασία αυτή φέρνει κοντά ερευνητικά ιδρύματα, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και αγροτικούς φορείς, ώστε οι νέες τεχνολογίες να δοκιμάζονται στην πράξη και όχι μόνο σε εργαστηριακό επίπεδο.

Βασικό μέρος του είναι η δημιουργία επτά «Ζωντανών Εργαστηρίων» (Living Labs) σε διαφορετικές χώρες της Ευρώπης — στην Ισπανία, την Ελλάδα, την Πολωνία, την Ιταλία, την Ουγγαρία, τη Σλοβενία και τη Φινλανδία. Σε κάθε μία από αυτές τις περιοχές χρησιμοποιούνται διαφορετικά οργανικά υπολείμματα, κυρίως από τη βιομηχανία τροφίμων, και εφαρμόζονται διαφορετικές τεχνολογίες για να παραχθούν εδαφοβελτιωτικά προϊόντα κατάλληλα για τις τοπικές ανάγκες.

Μεταξύ των μεθόδων που δοκιμάζονται είναι η παραγωγή βιοάνθρακα, η κομποστοποίηση, η ανάκτηση θρεπτικών στοιχείων με ειδικές μεμβράνες, η επεξεργασία με άλγη και άλλες σύγχρονες τεχνολογίες. Η δοκιμή διαφορετικών λύσεων επιτρέπει στους ερευνητές να βρουν ποια μέθοδος λειτουργεί καλύτερα ανάλογα με το είδος του υπολείμματος και το έδαφος στο οποίο θα χρησιμοποιηθεί.

Το living lab της Ελλάδας

Στη χώρα μας, μέσω του living lab του έργου, αξιοποιούνται υπολείμματα από διάφορες βιομηχανίες τροφίμων, όπως γαλακτοβιομηχανίες και ελαιοτριβεία, τα οποία μετατρέπονται σε εδαφοβελτιωτικά με σύγχρονες μεθόδους επεξεργασίας. Σε αυτή την προσπάθεια συμμετέχει εκτός από το ΕΚΕΤΑ, η εταιρεία CluBe και η ΔΙΑΔΥΜΑ. 

Τα προϊόντα που παράγονται δοκιμάζονται σε διαφορετικά στάδια — σε ελεγχόμενες συνθήκες, σε πειραματικά χωράφια αλλά και σε κανονικές καλλιέργειες παραγωγών — ώστε να διαπιστωθεί αν βελτιώνουν την απόδοση των φυτών και την ποιότητα του εδάφους.

Το ελληνικό Living Lab λειτουργεί ως σημείο συνάντησης της έρευνας με την πραγματική παραγωγή, καθώς στο πλαίσιο του έργου συνεργάζονται επιστημονικοί φορείς, επιχειρήσεις του κλάδου τροφίμων και αγρότες, με στόχο την ανάπτυξη και δοκιμή νέων εδαφοβελτιωτικών προϊόντων σε πραγματικές συνθήκες.

Μέσα από αυτή τη συνεργασία, τα οργανικά υπολείμματα δεν αποτελούν απλώς απόβλητα, αλλά μπορούν να μετατραπούν σε πολύτιμο πόρο για μια πιο βιώσιμη και ανθεκτική γεωργία.