Θέρμανση σχολείων χωρίς πετρέλαιο; Η Καρδίτσα «καίει» αλλιώς

Και αν αυτό ακούγεται ανέφικτο ή ουτοπικό, ίσως ήρθε η στιγμή να δούμε πώς τα σχολεία στην Καρδίτσα κατάφεραν να γίνουν ενεργειακά αυτόνομα, χρησιμοποιώντας υπολείμματα κλαδεμάτων και καφέ για θέρμανση, αποχαιρετώντας οριστικά τους λέβητες πετρελαίου.

Από την ιδέα στην υλοποίηση

«Η ιδέα για την αντικατάσταση των λεβήτων ορυκτών καυσίμων με λέβητες πέλλετ στον Δήμο Καρδίτσας δεν προέκυψε ως μια μεμονωμένη τεχνική λύση, αλλά ως αποτέλεσμα μιας συνολικής στρατηγικής για την ενεργειακή μετάβαση και την κυκλική οικονομία σε τοπικό επίπεδο, μας λέει ο κ. Βασίλης Φιλίππου, Δρ. Δασολόγος-Περιβαλλοντολόγος, Επιστημονικός Συνεργάτης του Εθνικού Κέντρου Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ) και Μέλος Διοικητικού Συμβουλίου της Ενεργειακής Κοινότητας Καρδίτσας (ΕΣΕΚ). Η ΕΣΕΚ, σε συνεργασία με τον Δήμο, είχε ήδη εμπειρία στην αξιοποίηση βιομάζας και αναζητούσε νέες, τοπικά διαθέσιμες πρώτες ύλες για παραγωγή ενέργειας.

»Η κινητοποίηση εντάθηκε λόγω της ενεργειακής κρίσης και της ανάγκης για μείωση του κόστους θέρμανσης των σχολείων, που βασίζονταν κυρίως στο πετρέλαιο. Παράλληλα, υπήρχε έντονη περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και ανάγκη αξιοποίησης αποβλήτων που μέχρι τότε δεν είχαν αξία, όπως τα υπολείμματα καφέ και τα αστικά κλαδέματα. Με τη συνεργασία της InCommOn και του ΕΚΕΤΑ: τα κατακάθια καφέ από καφετέριες και τα υπολείμματα ξυλείας από κλαδέματα, άρχισαν να συλλέγονται οργανωμένα, να μεταφέρονται στη μονάδα παραγωγής βιοκαυσίμων της ΕΣΕΚ και να μετατρέπονται σε πέλλετ, κατάλληλo για καύση σε λέβητες. Σε επίπεδο υλοποίησης, το πρώτο βήμα ήταν πιλοτικό: λέβητας πετρελαίου αντικαταστάθηκε από λέβητα πέλλετ, χωρίς κόστος για το σχολείο, ώστε να αξιολογηθεί η απόδοση στην πράξη».

Τι κατάφερε η πιλοτική εφαρμογή;

• την τεχνική προσαρμογή των λεβήτων στις ιδιότητες του νέου καυσίμου (coffee pellet), 
• τη δοκιμή της εφοδιαστικής αλυσίδας (συλλογή – επεξεργασία – διανομή), 
• την αποδοχή από τη σχολική κοινότητα.

Αποτέλεσμα; Η πλήρης κάλυψη των αναγκών θέρμανσης του σχολείου με πέλλετ, γεγονός που αποτέλεσε τη βάση για επέκταση του μοντέλου και σε άλλα σχολεία και δημόσια κτίρια της Καρδίτσας.

«Συνολικά, η μετάβαση δεν ήταν απλώς τεχνολογική (αλλαγή λέβητα), αλλά συστημική, μας λέει ο κ. Φιλίππου. Δημιουργήθηκε μια τοπική ενεργειακή αλυσίδα, όπου η πόλη παράγει το καύσιμό της από τα δικά της υπολείμματα».

Η καινοτομία

Η λύση που εφαρμόστηκε στην Καρδίτσα συνδυάζει τρεις διαφορετικές διαστάσεις: παραγωγή ενέργειας, διαχείριση αποβλήτων και τοπική οικονομία. «Η καινοτομία έγκειται στη δημιουργία ενός κυκλικού μοντέλου: τα υπολείμματα καφέ συλλέγονται από τις καφετέριες της πόλης, συνδυάζονται με υπολείμματα ξυλείας (όπως αστικά και δασικά κλαδέματα) και μετατρέπονται σε πέλλετ υψηλής ποιότητας. Αυτό σημαίνει ότι μειώνονται τα οργανικά απόβλητα που θα κατέληγαν σε χωματερές, αποφεύγεται η καύση υπολειμμάτων στο ύπαιθρο, δημιουργείται τοπική αξία από υλικά χωρίς προηγούμενη οικονομική χρήση».

Σε επίπεδο αποτελεσματικότητας, τα πέλλετ αυτά έχουν μελετηθεί και παρουσιάζουν κατάλληλες ιδιότητες για χρήση σε λέβητες. Η ανάμειξη καφέ με ξυλώδη βιομάζα εξασφαλίζει σταθερή μορφή και καλή καύση.

Από οικονομικής άποψης, η εξοικονόμηση προκύπτει από χαμηλότερη τιμή καυσίμου σε σχέση με το πετρέλαιο, σταθερότητα τιμών (λιγότερη έκθεση σε διεθνείς αγορές) και μείωση κόστους διαχείρισης αποβλήτων.

Υπάρχει φυσικά και η περιβαλλοντική διάσταση, όπου η μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα είναι σαφής, προωθείται η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται η τοπική βιωσιμότητα.

Οι δυσκολίες

«Η εφαρμογή ενός τέτοιου μοντέλου δεν ήταν χωρίς προκλήσεις, τονίζει ο κ. Φιλίππου. Σε τεχνικό επίπεδο, μία από τις κύριες προκλήσεις ήταν η ανάπτυξη ενός καυσίμου με σταθερά χαρακτηριστικά. Τα υπολείμματα καφέ έχουν διαφορετική σύσταση από την ξυλώδη βιομάζα, οπότε απαιτήθηκε έρευνα και δοκιμές για την παραγωγή πέλλετ με κατάλληλες μηχανικές και θερμικές ιδιότητες στο εργαστήριο του ΕΚΕΤΑ / ΙΔΕΠ στην Πτολεμαΐδα. Επιπλέον, οι λέβητες έπρεπε να προσαρμοστούν ή να επιλεγούν έτσι ώστε να λειτουργούν αποδοτικά με το νέο καύσιμο, χωρίς προβλήματα καύσης ή συντήρησης.

»Σε οργανωτικό επίπεδο, η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν η δημιουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας: συλλογή καφέ από δεκάδες καταστήματα (εδώ καθοριστικό ρόλο έπαιξε η συνεργασία και η καθοδήγηση που είχε η ΕΣΕΚ με την InCommOn), μεταφορά και αποθήκευση, συνεχής τροφοδοσία της μονάδας παραγωγής. Αυτό απαιτούσε συνεργασία πολλών διαφορετικών φορέων (Δήμος, επιχειρήσεις, ΕΣΕΚ), κάτι που δεν είναι αυτονόητο. Σε κοινωνικό επίπεδο, υπήρχε αρχικά επιφυλακτικότητα, για την αξιοπιστία του συστήματος, για την απόδοση σε πραγματικές συνθήκες, για τη συντήρηση των λεβήτων».

Η πιλοτική εφαρμογή σε σχολείο λειτούργησε ως απόδειξη ότι το σύστημα είναι αξιόπιστο, μειώνοντας αυτές τις ανησυχίες. Παρά τις δυσκολίες, άξιζε η προσπάθεια και οι λόγοι είναι ξεκάθαροι.

Κατ’ αρχάς από οικονομικής άποψης  καταγράφεται σημαντική μείωση κόστους θέρμανσης για δημόσια κτίρια  κατά 20% σε σχέση με το φυσικό αέριο και 25-30% σε σχέση με το πετρέλαιο. Από περιβαλλοντικής άποψης αξιοποιούνται τα απόβλητα και μειώνονται οι εκπομπές ρύπων, ενώ υπάρχει λιγότερη εξάρτηση από τα εισαγόμενα καύσιμα. Όσον αφορά την τοπική ανάπτυξη, δημιουργείται μία νέα επαγγελματική δραστηριότητα γύρω από τη βιομάζα.

«Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι δημιουργήθηκε ένα μοντέλο που μπορεί να αναπαραχθεί και αλλού, σημειώνει  ο κ. Φιλίππου. Η Καρδίτσα λειτουργεί ως «ζωντανό εργαστήριο» για την κυκλική οικονομία στην πράξη, δείχνοντας ότι ακόμη και μικρές πόλεις μπορούν να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν καινοτόμες ενεργειακές λύσεις με τοπικούς πόρους».