Η «ασπίδα» των ελληνικών δορυφόρων απέναντι στις πυρκαγιές

Το τελευταίο στάδιο του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων βρίσκεται πλέον σε εξέλιξη, με την Ελλάδα να αποκτά σταδιακά έναν «στόλο» μικροδορυφόρων που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο παρακολούθησης και διαχείρισης φυσικών καταστροφών, με αιχμή τις πυρκαγιές.

Όπως εξηγεί ο δρ. Νίκος Σέργης, Διευθύνων Σύμβουλος στο Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, οι πρόσφατες εκτοξεύσεις θερμικών δορυφόρων αποτελούν μέρος του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων, το οποίο σχεδιάστηκε την τελευταία τετραετία και περιλαμβάνει συνολικά 13 επιχειρησιακούς δορυφόρους και ακόμη 11 πειραματικούς, που θα χρησιμοποιηθούν για την πιστοποίηση νέων τεχνολογιών.

Ο «στόλος» των ελληνικών μικροδορυφόρων

«Οι 13 επιχειρησιακοί δορυφόροι χωρίζονται σε τρεις βασικές κατηγορίες, αναφέρει ο δρ. Σέργης, οι οποίες περιλαμβάνουν δύο δορυφόρους ραντάρ, τέσσερις θερμικούς δορυφόρους και επτά οπτικούς δορυφόρους. Οι θερμικοί δορυφόροι και οι δορυφόροι ραντάρ έχουν τεθεί ήδη σε τροχιά, ενώ οι οπτικοί θα εκτοξευτούν εντός του 2026.

Η αποστολή τους είναι κρίσιμη, θα πει ο δρ. Σέργης, αφού καταγράφουν τη θερμότητα που εκπέμπει η επιφάνεια της Γης, εντοπίζοντας θερμικές εστίες ακόμη και μέσα από πυκνό καπνό ή στο απόλυτο σκοτάδι.

Η δυνατότητα αυτή θεωρείται κομβική, ειδικά κατά τις νυχτερινές ώρες, όταν τα εναέρια μέσα πυρόσβεσης δεν μπορούν να επιχειρήσουν.

Παρακολούθηση πυρκαγιών σχεδόν σε πραγματικό χρόνο

Παρότι οι δορυφόροι δεν παραμένουν σταθεροί πάνω από την Ελλάδα, πραγματοποιούν συνεχείς διαβάσεις, προσφέροντας σχεδόν αδιάλειπτη εποπτεία. Σύμφωνα με τον δρ. Σέργη, το σύστημα μπορεί να παρέχει ακόμη και τέσσερις ή πέντε εικόνες μέσα σε ένα 24ωρο για το ίδιο πύρινο μέτωπο.

«Έχουμε μία πολύ καλή εποπτική εικόνα, με δυνατότητα να λαμβάνουμε πολλές εικόνες καθημερινά, ώστε να μπορούμε να παρακολουθούμε ένα μέτωπο πυρκαγιάς οπουδήποτε στην επικράτεια με αρκετά καλή συχνότητα», αναφέρει.

Οι εικόνες μεταφέρονται σε επίγειους σταθμούς και στη συνέχεια διατίθενται στην Πολιτική Προστασία, στο Πυροσβεστικό Σώμα και στο Ενιαίο Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων και Διαχείρισης Κρίσεων (Ε.Σ.Κ.Ε.ΔΙ.Κ.), όπου αξιοποιούνται μέσω ειδικών υπολογιστικών εργαλείων.

Πρόβλεψη της πορείας μιας φωτιάς

Το πιο κρίσιμο στοιχείο του νέου συστήματος δεν είναι μόνο ο εντοπισμός της φωτιάς, αλλά η δυνατότητα πρόβλεψης της πορείας της.

Τα θερμικά δεδομένα των δορυφόρων συνδυάζονται με πληροφορίες για τις καιρικές συνθήκες, τη μορφολογία του εδάφους και την κατανομή της καύσιμης ύλης. Μέσα από μαθηματικά μοντέλα και επίλυση εξισώσεων, δημιουργούνται προγνωστικοί χάρτες για την κατεύθυνση ενός πύρινου μετώπου.

«Μπορεί να γίνει εκτίμηση για το πώς θα κινηθεί ένα μέτωπο πυρκαγιάς, πράγμα το οποίο είναι πάρα πολύ σημαντικό γιατί μας υποδεικνύει προς ποια κατεύθυνση θα γίνει επικίνδυνη μία πυρκαγιά, τονίζει ο δρ. Σέργης. Οι πληροφορίες αυτές μπορούν να αξιοποιηθούν ακόμη και για προληπτικές εκκενώσεις μέσω του 112. Η Πολιτική Προστασία, λαμβάνοντας υπόψη αυτήν την πληροφορία, μπορεί να αξιολογήσει πιθανή έκδοση 112 τις επόμενες ώρες», υπογραμμίζει.

Η ακρίβεια των μοντέλων έχει ήδη δοκιμαστεί

Παρότι οι ελληνικοί θερμικοί δορυφόροι εκτοξεύθηκαν πρόσφατα, η χώρα είχε ήδη αποκτήσει πρόσβαση σε αντίστοιχα δεδομένα μέσω συνεργασίας με την εταιρεία που κατασκευάζει τους δορυφόρους. Αυτό επέτρεψε την αξιολόγηση των μοντέλων πρόγνωσης κατά τις τελευταίες αντιπυρικές περιόδους.

«Είχαμε την πικρή εμπειρία να επιβεβαιώσουμε στο πρόσφατο παρελθόν την ακρίβεια αυτών των προγνώσεων», αναφέρει ο δρ. Σέργης, σημειώνοντας ότι τα μοντέλα κατάφεραν να προβλέψουν σωστά τόσο την κατεύθυνση όσο και τον χρόνο εξάπλωσης μεγάλων πυρκαγιών.

Οι ανάγκες της Πυροσβεστικής καθόρισαν τον σχεδιασμό

Ο σχεδιασμός του προγράμματος δεν έγινε θεωρητικά. «Δεν καταλήξαμε τυχαία στην επιλογή των θερμικών δορυφόρων ούτε στον αριθμό τους, αναφέρει ο δρ. Σέργης. Είχαν προηγηθεί εκτενείς συζητήσεις με τους τελικούς χρήστες του συστήματος, δηλαδή με στελέχη του Πυροσβεστικού Σώματος, τα οποία μας μετέφεραν τις επιχειρησιακές τους ανάγκες. Εμείς τις παραμετροποιήσαμε, τις ιεραρχήσαμε και τις κοστολογήσαμε.

»Μία από τις βασικές ανάγκες που ανέδειξε η Πυροσβεστική αφορά τις δύσβατες περιοχές και ιδιαίτερα τις ώρες μετά την κατάσβεση μιας πυρκαγιάς, όταν ένα μέτωπο θεωρείται υπό έλεγχο και οι δυνάμεις καλούνται είτε να αποσυρθούν για ξεκούραση είτε να μετακινηθούν σε άλλο σημείο. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται συνεχής νυχτερινή επιτήρηση, ώστε να εντοπίζεται έγκαιρα μια πιθανή αναζωπύρωση. Αν αυτή εκδηλωθεί μέσα σε μια χαράδρα κατά τη διάρκεια της νύχτας, ο δορυφόρος είναι εκείνος που μπορεί να τη διακρίνει εγκαίρως»

Από τις φωτιές… στις μέδουσες και το κλίμα

Οι θερμικοί δορυφόροι δεν περιορίζονται μόνο στην αντιμετώπιση πυρκαγιών. Καταγράφουν επίσης τη θερμοκρασία της θάλασσας, λιμνών και ποταμών, παρέχοντας πολύτιμα δεδομένα για τη μετεωρολογία και την κλιματική μελέτη.

Σύμφωνα με τον δρ. Σέργη, οι μετρήσεις αυτές βοηθούν στην κατανόηση θαλάσσιων ρευμάτων που επηρεάζουν το κλίμα, αλλά και τοπικών φαινομένων. «Η θερμοκρασία των υδάτων μπορεί να είναι ο ρυθμιστικός παράγοντας για μερικά φαινόμενα, όπως για παράδειγμα η συγκέντρωση μεδουσών (τσούχτρες)», επισημαίνει.

Μία τεράστια δεξαμενή δεδομένων για την Ελλάδα

Τα δεδομένα που συλλέγονται από τους δορυφόρους, σε συνδυασμό με drones υψηλής ανάλυσης, δημιουργούν μια διαρκώς αυξανόμενη βάση πληροφοριών για το φυσικό και το αστικό περιβάλλον της χώρας.

«Μπορούν να δημιουργείται μία τεράστια δεξαμενή πολύτιμων δεδομένων, τα οποία είναι χρήσιμα και επιστημονικά και επιχειρησιακά», καταλήγει ο δρ. Σέργης.