Rebranding της Αθηναϊκής ριβιέρας μέσα από το ΑΕΝΑΟΝ

Το νέο Μητροπολιτικό Πάρκο «ΑΕΝΑΟΝ», ένα έργο που φιλοδοξεί να μεταμορφώσει την παραλιακή ζώνη μεταξύ Φαλήρου, Καλλιθέας και Μοσχάτου, δεν αποτελεί απλώς μια ακόμα παρέμβαση πρασίνου. Πρόκειται για ένα πολυσύνθετο project αστικού σχεδιασμού, περιβαλλοντικής αναβάθμισης, αντιπλημμυρικής προστασίας και τουριστικής ανάπτυξης, που φιλοδοξεί να επανασυνδέσει την Αθήνα με τη θάλασσα.

Η Αθήνα και η θάλασσα

Η φιλοσοφία της ανάπλασης συνδέεται με τη συνολικότερη προσπάθεια επανασύνδεσης της Αθήνας με τη θάλασσα, που είχε αναδειχθεί ήδη από τη δεκαετία του 2010 μέσα από το έργο του Renzo Piano για το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και την ευρύτερη περιοχή του Φαληρικού Δέλτα.

Ωστόσο, για δεκαετίες, η πρωτεύουσα παρέμενε ουσιαστικά «κομμένη» από το παραλιακό της μέτωπο. Η λεωφόρος Ποσειδώνος, οι υποδομές και η άναρχη ανάπτυξη λειτουργούσαν σαν ένα τσιμεντένιο όριο ανάμεσα στην πόλη και τη θάλασσα. 

Σήμερα, μέσα από μια σειρά μεγάλων έργων — από το Ελληνικό μέχρι την ανάπλαση του Φαληρικού Όρμου — επιχειρείται μια συνολική επανατοποθέτηση της Αθήνας απέναντι στη θάλασσα, με τη δημιουργία νέων δημόσιων χώρων, διαδρομών περιπάτου και πράσινων υποδομών.

Θα γίνουμε Ευρώπη;

Το «ΑΕΝΑΟΝ» εκτείνεται σε περίπου 740 στρέμματα και σχεδιάζεται ως ένας ανοιχτός μητροπολιτικός χώρος με έντονο το στοιχείο του πρασίνου. Σύμφωνα με τις επίσημες παρουσιάσεις, προβλέπεται η φύτευση περισσοτέρων των 4.000 δέντρων και περίπου 185.000 θάμνων, ενώ ο σχεδιασμός περιλαμβάνει ποδηλατοδρόμους, πεζόδρομους, αθλητικές εγκαταστάσεις, χώρους πολιτισμού, εκπαιδευτικές δραστηριότητες και ήπιες εμπορικές χρήσεις. Οι πρώτες μακέτες παραπέμπουν σε σύγχρονα παραθαλάσσια πάρκα ευρωπαϊκών μητροπόλεων, με μεγάλες ανοιχτές εκτάσεις, υδάτινα στοιχεία και χαμηλής έντασης παρεμβάσεις.

Κεντρικό στοιχείο του σχεδίου είναι και η αξιοποίηση υφιστάμενων υποδομών της περιοχής, όπως το στάδιο Tae Kwon Do και η Πλατεία Νερού, με στόχο τη δημιουργία ενός ενιαίου παράκτιου μετώπου που θα συνδέεται λειτουργικά με το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και, ευρύτερα, με τη νέα ταυτότητα της Αθηναϊκής Ριβιέρας.

Το κόστος και η κοινοπραξία

Το έργο, μαζί με τις ευρύτερες παρεμβάσεις ανάπλασης της περιοχής, εκτιμάται ότι θα προσεγγίσει τα 370 εκατ. ευρώ και θα χρηματοδοτηθεί από δημόσιους και ευρωπαϊκούς πόρους. Προσωρινός ανάδοχος του έργου έχει αναδειχθεί κοινοπραξία των ΤΕΡΝΑ Α.Ε., ΜΕΤΚΑ ΑΤΕ, Ηλιοχώρα Α.Ε. και ΕΛΕΜΚΑ Α.Ε. Μετά τις τελευταίες εξελίξεις γύρω από τις προσφυγές, το έργο φαίνεται να εισέρχεται σε τροχιά υλοποίησης, με τα επόμενα βήματα να αφορούν την υπογραφή της σύμβασης και την έναρξη των εργασιών.

Οι αντιδράσεις

Ωστόσο, όσο εντυπωσιακό κι αν παρουσιάζεται το έργο, δεν λείπουν οι αντιδράσεις και οι προβληματισμοί. Ένα από τα βασικά ζητήματα που τίθενται είναι ο φόβος εμπορευματοποίησης του δημόσιου χώρου. Πολίτες, συλλογικότητες και φορείς εκφράζουν ανησυχίες ότι η περιοχή ενδέχεται σταδιακά να μετατραπεί σε ένα υπερτουριστικό και επιχειρηματικό «asset» της νέας Ριβιέρας, με έντονη παρουσία εκδηλώσεων, εμπορικών χρήσεων και ιδιωτικών δραστηριοτήτων, περιορίζοντας τον πραγματικά ελεύθερο χαρακτήρα του χώρου. 

Στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης βρίσκεται και η αξιοποίηση του Tae Kwon Do ως χώρου συνεδρίων, πολιτιστικών διοργανώσεων και μεγάλων events. Για ορισμένους, η συγκεκριμένη κατεύθυνση μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης και εξωστρέφειας της περιοχής. Για άλλους, όμως, ενισχύει τον φόβο ότι το παραλιακό μέτωπο της Αθήνας μετατρέπεται σταδιακά σε έναν χώρο προσανατολισμένο κυρίως στην κατανάλωση και την τουριστική αξιοποίηση.

Περιβαλλοντικές ενστάσεις

Παράλληλα, έχουν διατυπωθεί προβληματισμοί σχετικά με το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και τη διαχείριση της περιοχής. Παρότι το project παρουσιάζεται ως “πράσινη ανάπλαση”, στη δημόσια συζήτηση έχουν τεθεί ζητήματα που αφορούν την αύξηση της επισκεψιμότητας, την κυκλοφοριακή επιβάρυνση, τους χώρους στάθμευσης και τη συνολική ένταση των παρεμβάσεων σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη παράκτια ζώνη.

Υπάρχει επίσης και η διάσταση του κόστους. Σε μια περίοδο όπου πολλές γειτονιές της Αθήνας αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε βασικές αστικές υποδομές και ελεύθερους χώρους, δεν είναι λίγοι εκείνοι που θεωρούν ότι τα διαθέσιμα κονδύλια θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε μικρότερες, πιο διάχυτες παρεμβάσεις μέσα στον αστικό ιστό, αντί για mega-projects υψηλής προβολής.

Παρά τις αντιδράσεις, πάντως, το «ΑΕΝΑΟΝ» θεωρείται από πολλούς ένα έργο-ορόσημο για τη νέα εικόνα της Αθήνας. Αν ολοκληρωθεί όπως σχεδιάζεται, θα αποτελέσει ίσως την πιο σημαντική νέα δημόσια παραλιακή υποδομή της πρωτεύουσας εδώ και δεκαετίες, επαναφέροντας στο προσκήνιο μια συζήτηση που αφορά όχι μόνο την ανάπτυξη και τον τουρισμό, αλλά και το ίδιο το δικαίωμα των πολιτών στη θάλασσα και τον δημόσιο χώρο.