Απαγόρευση της BPA στις Συσκευασίες Τροφίμων: Πότε Εφαρμόζεται και Ποιους Αφορά

Τι είναι η BPA και γιατί χρησιμοποιείται

Η Bisphenol A (CAS: 80-05-7) (ή δισφαινόλη Α) είναι μια χημική ουσία που χρησιμοποιείται κυρίως στις επικαλύψεις μεταλλικών κονσερβών και καπακιών, καθώς και σε σκληρά πλαστικά αλλά και σε μελάνια εκτύπωσης συσκευασιών. Ο λόγος που υιοθετήθηκε ευρέως στο παρελθόν είναι απλός. Προστατεύει τα μέταλλα από τη διάβρωση, ενώ ταυτόχρονα βελτιώνει τις μηχανικές ιδιότητες του υλικού. Στα σκληρά πλαστικά - κυρίως στο πολυανθρακικό - αποτελεί βασικό δομικό συστατικό προσδίδοντας στο υλικό διαφάνεια, αντοχή στην κρούση και θερμική σταθερότητα, ενώ στα μελάνια εκτύπωσης χρησιμοποιείται σε εποξικές ρητίνες που βελτιώνουν την ικανότητα προσκόλλησης στην επιφάνεια της συσκευασίας. 

Τα ερωτήματα για το κατά πόσο η BPA είναι ασφαλής είναι ένα θέμα που έχει απασχολήσει τη βιομηχανία εδώ και αρκετά χρόνια. Η BPA είχε ήδη απαγορευτεί στα βρεφικά μπιμπερό στην Ευρώπη από το 2011. Το 2018, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μείωσε το επιτρεπόμενο όριο μετανάστευσης της BPA στα τρόφιμα κατά δώδεκα φορές, από τα 0,6 στα 0,05 mg/kg. 

Το 2023, η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA), μετά από νέα επιστημονική αξιολόγηση, μείωσε το ανεκτό ημερήσιο όριο έκθεσης (TDI) κατά 20.000 φορές και κατέληξε στο ότι τα τρέχοντα επίπεδα διατροφικής έκθεσης αποτελούν κίνδυνο για την υγεία σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Ενδεικτικό της διαπίστωσης αυτής είναι και τα αποτελέσματα του ευρωπαϊκού προγράμματος βιοπαρακολούθησης HBM4EU που δημοσίευσε ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος το 2023. Στο 92% των συμμετεχόντων, τα επίπεδα BPA στα ούρα ξεπερνούσαν το ασφαλές όριο που έχει θέσει η EFSA. Η απαγόρευση που ακολούθησε ήταν αναμενόμενη.

Τι ακριβώς αλλάζει

Το κρίσιμο σημείο του Κανονισμού δεν είναι μόνο η απαγόρευση αυτή καθαυτή, είναι και ο τρόπος που αποδεικνύεται η συμμόρφωση. Μέχρι σήμερα, αρκούσε να αποδειχθεί ότι η BPA δεν περνά στο τρόφιμο σε ποσότητες πάνω από το επιτρεπόμενο όριο. Η συμμόρφωση, επομένως, αποδεικνυόταν μέσω αναλύσεων μετανάστευσης. Από εδώ και στο εξής, το ζητούμενο είναι η απουσία της ουσίας από το υλικό και όχι η μέτρηση του τι περνά στο τρόφιμο. Αυτό γίνεται με ανάλυση περιεχομένου της ουσίας BPA στο ίδιο το υλικό, με όριο κάτω από 1 ppb (1 μg ουσία ανά kg υλικού).

Η εφαρμογή είναι σταδιακή, με τις ακριβείς ημερομηνίες να επιβεβαιώνονται από το ίδιο το κείμενο του Κανονισμού και το επίσημο καθοδηγητικό σημείωμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

• 20 Ιουλίου 2026: η προθεσμία για τις περισσότερες συσκευασίες μιας χρήσης και τα επαναχρησιμοποιούμενα υλικά, μετά την οποία  δεν επιτρέπεται πλέον η πρώτη διάθεση στην αγορά,
• 20 Ιανουαρίου 2028: παράταση για συγκεκριμένες κατηγορίες συσκευασιών μιας χρήσης για φρούτα, λαχανικά και αλιεύματα, επαγγελματικό εξοπλισμό παραγωγής τροφίμων καθώς και συσκευασίες με εποξική επικάλυψη αποκλειστικά στην εξωτερική μεταλλική επιφάνεια,
• 20 Ιανουαρίου 2029: η τελική προθεσμία παραμονής στην αγορά για επαναχρησιμοποιούμενα υλικά που είχαν ήδη διατεθεί ως την 20η Ιουλίου 2026.

Τα υλικά που κυκλοφόρησαν νόμιμα πριν τη λήξη της μεταβατικής περιόδου μπορούν να γεμιστούν και να σφραγιστούν για 12 ακόμα μήνες μετά την εκάστοτε προθεσμία και να πωλούνται έως εξαντλήσεως αποθεμάτων.

Ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο του Κανονισμού, ωστόσο, είναι ότι δεν αφορά μόνο την BPA, αλλά καλύπτει και άλλες δισφαινόλες (BPS, BPF, BPB) τις οποίες κάποιοι κατασκευαστές είχαν αρχίσει να χρησιμοποιούν ως υποκατάστατο.

Ποιους αφορά και τι πρέπει να κάνουν

Αν παράγετε ή εμπορεύεστε υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, η ευθύνη είναι δική σας, ανεξάρτητα από το αν χρησιμοποιείτε BPA στη δική σας παραγωγή.

Το πρώτο βήμα είναι να ζητήσετε από τους προμηθευτές σας γραπτή βεβαίωση για απουσία δισφαινολών σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 3190/2024. Δεν αρκεί πλέον ένα γενικό έγγραφο συμμόρφωσης, αφού το Παράρτημα ΙΙΙ του Κανονισμού ορίζει συγκεκριμένο περιεχόμενο για τη Δήλωση Συμμόρφωσης (DoC).
Το δεύτερο είναι η ανάλυση του τελικού υλικού. Τα έγγραφα από τον προμηθευτή μπορεί να είναι χρήσιμα, αλλά δεν αντικαθιστούν τον έλεγχο του τελικού προϊόντος.

Μια απαγόρευση και μια ευρύτερη αλλαγή

Η απαγόρευση της BPA είναι μέρος μιας σαφούς κατεύθυνσης την οποία ακολουθεί η ΕΕ και οδεύει συστηματικά προς τον περιορισμό ουσιών που χρησιμοποιούνταν για δεκαετίες χωρίς την επαρκή εκτίμηση του κινδύνου. Τον Αύγουστο έρχονται επίσης περιορισμοί για τις υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες (PFAS) μέσω της νομοθεσίας PPWR (ΕΕ) 40/2025. Σε γενικό πλαίσιο, ο κλάδος δεν διαχειρίζεται πλέον μια σειρά από μεμονωμένες συμμορφώσεις, αλλά μια νέα λογική, όπου η τεκμηρίωση και ο συνεχής έλεγχος της αλυσίδας εφοδιασμού αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της παραγωγής.