Nature-positive economy: Ένα νέο οικονομικό μοντέλο ανατέλλει

Για δεκαετίες η οικονομική ανάπτυξη του δυτικού κόσμου βασιζόταν στην παραδοχή ότι η φύση αποτελεί έναν ανεξάντλητο πόρο. Εδάφη, υπεδάφη, δάση, ποτάμια, υγρότοποι, θαλάσσια οικοσυστήματα κ.λπ. αντιμετωπίστηκαν ως πρώτες ύλες ή ως χώροι προς εκμετάλλευση, χωρίς να αποτιμάται η πραγματική οικονομική αξία των υπηρεσιών που προσφέρουν στον ίδιο τον άνθρωπο. Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να ανατρέψει αυτή τη λογική, προωθώντας ένα νέο οικονομικό μοντέλο, τη «nature-positive economy» ή ελληνιστί «Οικονομία Θετικού Αποτυπώματος για τη Φύση».

Ας επαναπροσδιοριστούμε

Η έννοια «nature-positive economy» βρέθηκε στο επίκεντρο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Εβδομάδας (EU Green Week 2026), της κορυφαίας ετήσιας περιβαλλοντικής διοργάνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με βασικό μήνυμα ότι η προστασία της φύσης δεν αποτελεί πλέον μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά προϋπόθεση για την ανταγωνιστικότητα, την ανθεκτικότητα και τη μακροπρόθεσμη ευημερία της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Από το "do no harm" στο "restore nature"

Σύμφωνα με το νέο οικονομικό μοντέλο «nature-positive economy»  δεν αρκεί οι επιχειρήσεις να μειώνουν τις περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις. Το ζητούμενο είναι πολύ πιο φιλόδοξο, οι οικονομικές δραστηριότητες καλούνται να συμβάλλουν ενεργά στην αποκατάσταση των οικοσυστημάτων και στην ενίσχυση της βιοποικιλότητας.

Με άλλα λόγια, όπως μια οικονομία επενδύει σε υποδομές ή στην τεχνολογία, έτσι καλείται πλέον να επενδύσει και στα φυσικά οικοσυστήματα που στηρίζουν την παραγωγή, την υγεία, την ασφάλεια, και τους φυσικούς πόρους, όπως το νερό, το έδαφος και η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Δεν είναι τυχαίο ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιγράφει τα οικοσυστήματα ως «τη βασική υποδομή πάνω στην οποία στηρίζονται όλες οι υπόλοιπες υποδομές».

Το παράδειγμα της Νέας Υόρκης

Στην εναρκτήρια ομιλία της στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Εβδομάδας 2026, η Jessika Roswall, Επίτροπος Περιβάλλοντος, Ανθεκτικότητας των Υδάτων και Ανταγωνιστικής Κυκλικής Οικονομίας, έδωσε ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα, για να γίνει κατανοητή η έννοια της «nature-positive economy».

«Τη δεκαετία του 1990, η Νέα Υόρκη βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα κρίσιμο δίλημμα. Η ποιότητα του πόσιμου νερού της είχε τεθεί σε κίνδυνο και η συμβατική λύση ήταν η κατασκευή ενός εργοστασίου διύλισης, με κόστος που θα έφτανε έως και τα 8 δισεκατομμύρια δολάρια. Αντί γι’ αυτό, επένδυσε 1,5 δισεκατομμύριο δολάρια για την αποκατάσταση 3.000 εκταρίων λεκανών απορροής στα όρη Catskill – των φυσικών οικοσυστημάτων που επί αιώνες λειτουργούσαν ως το φυσικό φίλτρο του νερού της πόλης. Η επένδυση στη φύση απέδωσε – και συνεχίζει να αποδίδει. Σήμερα, η συγκεκριμένη λεκάνη απορροής εξακολουθεί να παρέχει καθαρό πόσιμο νερό στα πολλά εκατομμύρια κατοίκων της Νέας Υόρκης. Παράλληλα, προσέφερε οφέλη που κανένα εργοστάσιο διύλισης δεν θα μπορούσε να εξασφαλίσει, ένα ακμάζον οικοσύστημα, μειωμένο κίνδυνο πλημμυρών, μια σημαντική φυσική δεξαμενή αποθήκευσης άνθρακα και έναν πολύτιμο χώρο αναψυχής για εκατομμύρια ανθρώπους».

Η φύση ως οικονομική επένδυση

Η απώλεια της βιοποικιλότητας επηρεάζει ήδη την αγροτική παραγωγή, τη διαθεσιμότητα νερού, την ποιότητα των εδαφών, την υγεία των δασών και την ανθεκτικότητα των πόλεων απέναντι στους καύσωνες και τις πλημμύρες. Αντίθετα, οι επενδύσεις στην αποκατάσταση της φύσης δημιουργούν πολλαπλά οφέλη. Μειώνουν τους περιβαλλοντικούς κινδύνους, ενισχύουν την ασφάλεια των φυσικών πόρων, δημιουργούν νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες και προσελκύουν ιδιωτικά κεφάλαια.

Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να κινητοποιήσει πολύ περισσότερες ιδιωτικές επενδύσεις, μέσω εργαλείων χρηματοδότησης και νέων επιχειρηματικών μοντέλων, που συνδυάζουν οικονομική απόδοση με θετικό αποτύπωμα στη φύση.

Από τη θεωρία στην εφαρμογή

Στο επίκεντρο της συζήτησης στις Βρυξέλλες κατά τη διάρκεια της Ευρωπαϊκής Πράσινης Εβδομάδας βρέθηκαν συγκεκριμένοι τομείς εφαρμογής της «nature-positive economy»:

• αποκατάσταση οικοσυστημάτων
• υγεία των εδαφών
• λύσεις βασισμένες στη φύση
• αστική ανθεκτικότητα και πράσινες υποδομές
• καινοτόμα χρηματοδοτικά εργαλεία
• συνεργασία επιχειρήσεων, επενδυτών και δημόσιου τομέα.

Παράλληλα, παρουσιάστηκαν παραδείγματα επιχειρηματικών μοντέλων που αποδεικνύουν ότι οι επενδύσεις στη φύση μπορούν να είναι οικονομικά βιώσιμες και να προσελκύσουν ιδιωτικά κεφάλαια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η μετάβαση αυτή δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί αποκλειστικά από δημόσιους πόρους, αλλά απαιτεί ενεργό συμμετοχή του χρηματοπιστωτικού τομέα και των επιχειρήσεων.

Μια νέα επιχειρηματική πραγματικότητα

Η «nature-positive economy» δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη περιβαλλοντική πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αντανακλά μια βαθύτερη μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται πλέον η οικονομική ανάπτυξη.

Η οικονομική ανάπτυξη του μέλλοντος δεν θα βασίζεται στην εξάντληση του φυσικού κεφαλαίου, αλλά στην αποκατάσταση και ενίσχυσή του. 

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η Jessika Roswall, «Όταν επενδύουμε στα οικοσυστήματα, δεν κάνουμε μια πράξη γενναιοδωρίας προς τη φύση. Επενδύουμε στο ίδιο μας το μέλλον. Δεν μπορεί να υπάρξει ανταγωνιστική οικονομία πάνω σε έναν πλανήτη που πεθαίνει».

Αυτή ακριβώς είναι η ουσία της «nature-positive economy» και ένας από τους βασικούς άξονες πάνω στους οποίους αναμένεται να διαμορφωθούν οι ευρωπαϊκές πολιτικές και οι επενδυτικές στρατηγικές της επόμενης δεκαετίας.