Στον δρόμο με τα κουκούτσια

Τα πρωτόγνωρα επεισόδια υψηλών θερμοκρασιών που πλήττουν πλέον πολλές ευρωπαϊκές πόλεις επιβεβαιώνουν ότι η θωράκιση των αστικών κέντρων αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Τι κάνουν, λοιπόν, οι ευρωπαϊκές πόλεις για να γίνουν πιο αειφόρες και ανθεκτικές;

Η ελιά και το πεύκο δείχνουν το δρόμο

Η τεχνολογία προσφέρει λύσεις που μέχρι πρόσφατα θα έμοιαζαν απίθανες. Η Βαρκελώνη, για παράδειγμα, πειραματίζεται με άσφαλτο που περιέχει βιοκάρβουνο από κουκούτσια ελιάς και υπολείμματα πεύκου.

Η λύση «BIOCHAR», που αναπτύσσουν οι εταιρείες Agustí i Masoliver (AMSA) και Asfaltos y Construcciones Elsan (ELSAN), σε συνεργασία με το Πολυτεχνικό Πανεπιστήμιο της Καταλονίας, αποσκοπεί στη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος των ασφαλτικών μειγμάτων. Η λεπτόκοκκη ορυκτή σκόνη, το λεγόμενο filler, αντικαθίσταται πλήρως από βιοκάρβουνο, δηλαδή ένα στερεό υλικό πλούσιο σε άνθρακα, το οποίο παράγεται από τη θερμοχημική μετατροπή βιομάζας και μπορεί να αποθηκεύει διοξείδιο του άνθρακα. Σε εργαστηριακή κλίμακα, η λύση αυτή παρουσιάζει επιδόσεις αντίστοιχες με τα συμβατικά μείγματα. Η πιλοτική εφαρμογή σε δημόσιο έργο προβλέπεται για το τελευταίο τρίμηνο του 2026 και η συμπεριφορά του υλικού θα παρακολουθείται στη διάρκεια του 2027.

Adéu, άσφαλτος!

Παράλληλα, αλλά στο πλαίσιο διαφορετικής παρέμβασης, η Βαρκελώνη απομακρύνει άσφαλτο από δρόμους και διασταυρώσεις, αποδίδοντας περισσότερο χώρο στους πεζούς και στο πράσινο. Στην περιοχή Eixample, δρόμοι μετατράπηκαν σε πράσινους άξονες και διασταυρώσεις σε πλατείες. Η άσφαλτος αντικαταστάθηκε από το βαρκελωνέζικα πλακάκια, γρανίτη, φυτεμένα παρτέρια και διαπερατό έδαφος, το οποίο επιτρέπει στο νερό της βροχής να απορροφάται αντί να καταλήγει εξ ολοκλήρου στο αποχετευτικό δίκτυο. Οι νέες επιφάνειες διαμορφώθηκαν ενιαία, χωρίς υψομετρικό διαχωρισμό πεζοδρομίου και οδοστρώματος, δίνοντας προτεραιότητα στους πεζούς και στη βλάστηση.

Και τα αυτοκίνητα;

Η κυκλοφορία δεν καταργήθηκε πλήρως. Διατηρήθηκε η πρόσβαση κατοίκων, τροφοδοσίας, δημοτικών υπηρεσιών, οχημάτων έκτακτης ανάγκης και ιδιωτικών γκαράζ. Τα οχήματα κινούνται με ανώτατη ταχύτητα 10 χλμ./ώρα, αλλά δεν μπορούν να χρησιμοποιούν τον πράσινο άξονα ως δρόμο διαμπερούς κυκλοφορίας, δηλαδή στην επόμενη διασταύρωση κατευθύνονται σε παράπλευρο δρόμο. Η παρέμβαση εντάσσεται στην ευρύτερη πολιτική της πόλης για την ενίσχυση του περπατήματος, του ποδηλάτου και των μέσων μαζικής μεταφοράς.

Bonjour, Paris!

Η Βαρκελώνη δεν είναι η μόνη πόλη που αποχαιρετά την άσφαλτο και τις σκληρές, αδιαπέρατες επιφάνειες. Μπροστά από το Hôtel de Ville, το Δημαρχείο του Παρισιού, τμήμα της λιθόστρωτης πλατείας μετατράπηκε σε «αστικό δάσος». Δημιουργήθηκαν περισσότερα από 2.500 τετραγωνικά μέτρα φυτεμένων επιφανειών και περίπου 1.000 τετραγωνικά μέτρα φυσικού εδάφους, ενώ φυτεύτηκαν περίπου 150 δέντρα. Επειδή κάτω από μέρος της πλατείας υπάρχει υπόγειος χώρος στάθμευσης, ορισμένες φυτεύσεις τοποθετήθηκαν σε υπερυψωμένες επιφάνειες πάνω από την υπάρχουσα πλάκα.

Ακόμη πιο εκτεταμένη είναι η παρέμβαση στην Place de Catalogne, κοντά στο Montparnasse. Η πλατεία, όπου κυριαρχούσαν η κίνηση των οχημάτων και οι αδιαπέρατες επιφάνειες, μετατράπηκε σε αστικό δάσος με 470 δέντρα και περισσότερα από 4.000 τετραγωνικά μέτρα πρασίνου. Το νέο σύστημα φυτεμένων τάφρων και διαπερατών υλικών επιτρέπει την επιτόπια διαχείριση του 54% των ομβρίων υδάτων, ενώ, σύμφωνα με τον Δήμο, η παρέμβαση περιορίζει κατά 4°C την επίδραση της αστικής θερμικής νησίδας.

Η γαλλική πρωτεύουσα σχεδιάζει επίσης την πεζοδρόμηση και φύτευση 500 επιπλέον δρόμων, δημιουργώντας δρόμους-κήπους, αστικά δάση και πιο δροσερές πλατείες. Βάσει πολιτικών επιλογών, τμήματα του δημόσιου χώρου που καταλάμβαναν η κίνηση και η στάθμευση των οχημάτων επιστρέφουν στους κατοίκους, με περισσότερο φυσικό έδαφος, σκιά και δυνατότητα απορρόφησης του νερού της βροχής, αντί να καλύπτονται αποκλειστικά από πέτρα και άσφαλτο.

Χωρίς αυτοκίνητο, πώς μετακινείται ο κόσμος;

Το Παρίσι δεν αφαιρεί απλώς χώρο από τα αυτοκίνητα, αλλά επενδύει στις εναλλακτικές μετακινήσεις. Το δίκτυο μετρό, RER, λεωφορείων και τραμ ενισχύεται με νέες γραμμές και επεκτάσεις, όπως εκείνη της γραμμής 14 έως το αεροδρόμιο Orly και το Saint-Denis. Το Grand Paris Express προβλέπει περισσότερα από 200 χιλιόμετρα αυτόματου μετρό και 68 σταθμούς, ενώ οι περιφερειακοί χώροι Park & Ride επιτρέπουν στους οδηγούς να αφήνουν το αυτοκίνητό τους κοντά σε σιδηροδρομικούς σταθμούς και να συνεχίζουν με τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Παράλληλα, αναπτύσσονται ποδηλατόδρομοι και ασφαλείς διαδρομές πεζών.

Αυτή είναι ίσως η ουσιαστικότερη διαφορά από όσα βιώνουμε στις ελληνικές πόλεις. Στο Παρίσι και στη Βαρκελώνη ο περιορισμός του αυτοκινήτου συνοδεύεται, σε επίπεδο σχεδιασμού, από εναλλακτικές λύσεις. Σε πόλεις όπως η Αθήνα, αντίθετα, συχνά καλούμαστε να αφήσουμε το αυτοκίνητο χωρίς να είναι βέβαιο ότι το λεωφορείο θα φτάσει εγκαίρως, ότι θα χωρέσουμε στο μετρό ή ότι μπορούμε να κινηθούμε με ποδήλατο ή πατίνι με ασφάλεια. Δεν είναι μόνο τα δέντρα και οι πράσινες πλατείες, είναι ο σχεδιασμός, οι υποδομές, η συνεννόηση μεταξύ δήμων, περιφερειών και κεντρικής διοίκησης, και κυρίως το όραμα και η συνέπεια στην υλοποίηση που βρίσκονται πίσω από όλα αυτά.