Σμαρώ Μανιάτη: «Δεν ξεκίνησα επειδή είχα ένα μεγάλο επιχειρηματικό σχέδιο - Ξεκίνησα επειδή είδα ένα κενό στην αγορά και αποφάσισα να το καλύψω»

Η Σμαρώ Μανιάτη, Founder και CEO των δύο εταιρειών, δραστηριοποιείται εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες σε έναν κλάδο που για χρόνια παρέμενε στο περιθώριο της δημόσιας συζήτησης, κάτι σχεδόν ειρωνικό αν σκεφτεί κανείς ότι ο εν λόγω κλάδος επηρεάζει άμεσα χιλιάδες οικογένειες, εργαζομένους και επιχειρήσεις. Δίνοντας έμφαση στην οικιακή φροντίδα, τη νόμιμη κινητικότητα εργαζομένων και την ηθική στρατολόγηση, η ίδια έχει επιλέξει να επενδύσει σε ένα μοντέλο επιχειρηματικότητας που βασίζεται τόσο στη διαφάνεια, όσο και στη λογοδοσία και τον σεβασμό προς όλες τις πλευρές.

Η Μανιάτη μιλά, μεταξύ άλλων, για τη στιγμή που αποφάσισε να αφήσει πίσω της μια συμβατική επαγγελματική πορεία και να δημιουργήσει τη δική της επιχείρηση, για τις δυσκολίες που αντιμετώπισε σε έναν κλάδο που πολλοί θεωρούσαν «αόρατο», αλλά και για τη σημασία της εμπιστοσύνης στη διαμόρφωση βιώσιμων επαγγελματικών σχέσεων. Παράλληλα, αναλύει τις προκλήσεις της νόμιμης μετανάστευσης εργαζομένων στην Ελλάδα και τονίζει περί της σημασίας της υπεύθυνης ένταξης των ανθρώπων που έρχονται να εργαστούν στη χώρα. Αξιοσημείωτος είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται την επιτυχία μετά από χρόνια επιχειρηματικής δράσης.

Με ειλικρίνεια, και χωρίς να λείπει η διάθεση αυτοκριτικής, η Σμαρώ Μανιάτη μοιράζεται εμπειρίες, προβληματισμούς και μαθήματα ζωής που αποκόμισε έχοντας τον τριπλό ρόλο της επιχειρηματία, της μητέρας και της επαγγελματία, υπογραμμίζοντας ότι η πραγματική πρόοδος συχνά ξεκινά από όσους τολμούν να ακολουθήσουν έναν διαφορετικό δρόμο από αυτόν που θεωρείται ασφαλής ή δεδομένος.

«Δεν ξεκίνησα επειδή είχα ένα μεγάλο επιχειρηματικό σχέδιο. Ξεκίνησα επειδή είδα ένα κενό στην αγορά και αποφάσισα να το καλύψω»

Μιλώντας για τη στιγμή που κατάλαβε ότι μια προσωπική ανάγκη μπορούσε να μετατραπεί σε επιχειρηματική αποστολή, η Σμαρώ Μανιάτη εξηγεί ότι «ήταν σχεδόν τυχαίο. Είχα επιστρέψει στην Ελλάδα, ήμουν μητέρα και βρισκόμουν σε μια φάση όπου έπρεπε να ξαναμπώ στην αγορά εργασίας. Όπως συμβαίνει με πολλές γυναίκες, για να μπορέσω να εργαστώ χρειαζόμουν πρώτα αξιόπιστη βοήθεια για το σπίτι και τα παιδιά μου. Άρχισα, λοιπόν, να απευθύνομαι σε γραφεία εύρεσης προσωπικού και διαπίστωσα ότι κανείς δεν ενδιαφερόταν πραγματικά να καταλάβει τι χρειαζόμουν. Η διαδικασία βασιζόταν περισσότερο στην τύχη παρά σε κάποια επαγγελματική μεθοδολογία». Την ίδια περίοδο, βρισκόταν σε συζητήσεις για μια διευθυντική θέση. Ήταν τα πρώτα χρόνια της κρίσης και οι αμοιβές είχαν αρχίσει να συμπιέζονται σημαντικά.

Όταν άκουσε την οικονομική πρόταση, όπως αναφέρει, έκανε έναν γρήγορο υπολογισμό στο μυαλό της. «Θυμάμαι να σκέφτομαι ότι η αμοιβή που μου πρότειναν δεν ανταποκρινόταν ούτε στις ευθύνες της θέσης ούτε στην εμπειρία μου. Εκείνη τη στιγμή γεννήθηκε μια διαφορετική σκέψη: αντί να αποδεχθώ αυτή την πρόταση, γιατί να μη δημιουργήσω τη δική μου επιχείρηση; Ήξερα ήδη ότι υπήρχε πραγματική ανάγκη στην αγορά, γιατί την είχα ζήσει προσωπικά ως μητέρα που προσπαθούσε να οργανώσει τη ζωή της και να επιστρέψει στην εργασία. Μέσα σε λιγότερο από έναν μήνα είχα νοικιάσει γραφείο και είχα ξεκινήσει.
Δεν ξεκίνησα επειδή είχα ένα μεγάλο επιχειρηματικό σχέδιο. Ξεκίνησα επειδή είδα ένα κενό στην αγορά και αποφάσισα να το καλύψω».

«Η ηθική επιχειρηματικότητα δεν είναι θέμα ιδεολογίας· είναι θέμα βιωσιμότητας»

Η Athens Home Services και η EOS Workforce δραστηριοποιούνται σε έναν χώρο που για χρόνια λειτουργούσε χωρίς σαφείς κανόνες. Αυτό που ώθησε τη Σμαρώ Μανιάτη να επιλέξει τον δρόμο της θεσμικής και ηθικής επιχειρηματικότητας ήταν το ότι γρήγορα διέκρινε τι συμβαίνει όταν δεν υπάρχουν κανόνες. «Σε έναν χώρο χωρίς δομές, χωρίς ελέγχους και χωρίς λογοδοσία, κάποιος πάντα πληρώνει το κόστος. Συνήθως ο εργαζόμενος. Κάποιες φορές ο εργοδότης. Πάντα, όμως, η ίδια η αγορά. Από την πρώτη μέρα πίστευα ότι μια επιχείρηση δεν χτίζεται πάνω στην ευκαιρία αλλά πάνω στην εμπιστοσύνη. Η εμπιστοσύνη, ωστόσο, δεν δημιουργείται από υποσχέσεις. Δημιουργείται από διαδικασίες, διαφάνεια και συνέπεια. Η ηθική επιχειρηματικότητα δεν είναι θέμα ιδεολογίας. Είναι θέμα βιωσιμότητας. Οι επιχειρήσεις που αντέχουν στον χρόνο είναι εκείνες που μπορούν να εξηγήσουν πώς λειτουργούν, γιατί λειτουργούν έτσι και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν κάτι δεν πάει καλά», τονίζει σχετικά.

«Η ευθύνη μας είναι να μην αφήσουμε έναν άνθρωπο μόνο του τη στιγμή που είναι πιο ευάλωτος»

Πώς ορίζει η ίδια την ευθύνη απέναντι στους ανθρώπους που αφήνουν τη χώρα τους για να εργαστούν στην Ελλάδα; Απαντάει, «ως μια ευθύνη που ξεκινά πριν ο εργαζόμενος μπει στο αεροπλάνο και δεν τελειώνει όταν υπογράψει μια σύμβαση». Για την ίδια, η στρατολόγηση δεν είναι απλώς μια εμπορική πράξη. Είναι μια απόφαση ζωής για κάποιον που αφήνει την οικογένεια, τη χώρα και το περιβάλλον του για να ξεκινήσει από την αρχή. «Γι’ αυτό επιλέγουμε προσεκτικά τους συνεργάτες μας στις χώρες προέλευσης, επιμένουμε στη διαφάνεια και θέλουμε οι εργαζόμενοι να γνωρίζουν ακριβώς πού πηγαίνουν και υπό ποιες συνθήκες. Έχω δει ανθρώπους να έρχονται νόμιμα στην Ελλάδα και να καταλήγουν σε αδιέξοδο επειδή κανείς δεν τους εξήγησε τι πρέπει να κάνουν μετά την άφιξή τους. Αυτό δεν είναι απλώς γραφειοκρατικό λάθος. Είναι αποτυχία του συστήματος. Η ευθύνη μας είναι να μην αφήσουμε έναν άνθρωπο μόνο του τη στιγμή που είναι πιο ευάλωτος», επισημαίνει.

«Μια πρόσληψη είναι επιτυχημένη όταν, μήνες ή χρόνια αργότερα, εργαζόμενος και εργοδότης εξακολουθούν να θεωρούν ότι πήραν τη σωστή απόφαση»

Όσον αφορά την EOS Workforce, σύμφωνα με την κ. Μανιάτη, δεν δημιουργήθηκε απλώς για να καλύπτει κενές θέσεις εργασίας, αλλά γεννήθηκε από μια διαπίστωση που έκανε η ίδια βλέποντας την αγορά επί σχεδόν δύο δεκαετίες: το πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι μόνο ότι λείπουν εργαζόμενοι. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι λείπουν μηχανισμοί που να επιτρέπουν στη νόμιμη κινητικότητα εργαζομένων να λειτουργήσει αποτελεσματικά. «Μέσα από την Athens Home Services, είδαμε πολύ νωρίς τις ελλείψεις που εμφανίζονταν στις οικιακές υπηρεσίες. Λίγα χρόνια αργότερα, οι ίδιες ελλείψεις εμφανίστηκαν στον τουρισμό, στη βιομηχανία, στις κατασκευές και σε ολόκληρη την οικονομία. Η EOS δημιουργήθηκε για να απαντήσει σε αυτή την πρόκληση με έναν διαφορετικό τρόπο. Δεν βλέπουμε τη στρατολόγηση ως μια απλή διαδικασία εύρεσης προσωπικού. Βλέπουμε τη διαδικασία συνολικά, από το Α έως το Ω, ολιστικά, αν θέλετε.

Για εμάς, η διαδικασία ξεκινά από το sourcing στις χώρες προέλευσης και συνεχίζεται με τη νόμιμη μετανάστευση, την παροχή σαφών και ξεκάθαρων πληροφοριών προς τους υποψηφίους ώστε να μπορούν, ως ενήλικες άνθρωποι, να αποφασίσουν συνειδητά για το μέλλον τους, την ένταξή τους στη νέα χώρα, τη συμμόρφωση με το νομικό πλαίσιο, την εκπαίδευση και την επιτυχημένη παραμονή τους στην αγορά εργασίας», υπογραμμίζει.

«Ταυτόχρονα, αφορά και τον εργοδότη. Μας ενδιαφέρει η μακροχρόνια βιωσιμότητα της επιχείρησης, γιατί μια πρόσληψη δεν είναι επιτυχημένη τη μέρα που φτάνει ο εργαζόμενος. Είναι επιτυχημένη όταν, μήνες ή χρόνια αργότερα, και οι δύο πλευρές εξακολουθούν να θεωρούν ότι πήραν τη σωστή απόφαση. Αυτός είναι ο λόγος που δεν βλέπουμε τον εργαζόμενο ως έναν αριθμό που καλύπτει μια κενή θέση. Βλέπουμε ολόκληρη τη διαδρομή και όλους τους ανθρώπους που επηρεάζονται από αυτήν», συμπληρώνει.

«Το δύσκολο δεν ήταν να χτίσω μια εταιρεία. Το δύσκολο ήταν να βοηθήσω άλλους να δουν την αξία ενός κλάδου που θεωρούσαν αόρατο»

Η μεγαλύτερη δυσκολία που χρειάστηκε να ξεπεράσει μέχρι να χτίσει δύο εταιρείες με κοινωνικό και επιχειρηματικό αποτύπωμα, ήταν, όπως διευκρινίζει, να πείσει ότι ο ίδιος ο κλάδος αξίζει να αντιμετωπίζεται σοβαρά. «Όταν ξεκίνησα, πολλοί δεν καταλάβαιναν γιατί κάποιος με πανεπιστημιακές σπουδές και επαγγελματική εμπειρία σε διεθνείς οργανισμούς θα επέλεγε να δραστηριοποιηθεί στον χώρο των οικιακών βοηθών, των νταντάδων και της φροντίδας ηλικιωμένων. Στην πραγματικότητα, όμως, μιλάμε για έναν κλάδο που επηρεάζει άμεσα την οικονομία, τη συμμετοχή των γυναικών στην εργασία, τη φροντίδα των ηλικιωμένων, την ένταξη μεταναστών και την ποιότητα ζωής χιλιάδων οικογενειών. Το δύσκολο δεν ήταν να χτίσω μια εταιρεία. Το δύσκολο ήταν να βοηθήσω άλλους να δουν την αξία ενός κλάδου που θεωρούσαν αόρατο», λέει.

«Το πραγματικό εμπόδιο δεν είναι πάντα ότι κάποιος σου λέει ξεκάθαρα "όχι", αλλά ότι συχνά καλείσαι να ακολουθήσεις τον δρόμο που όλοι θεωρούν ασφαλή ή αποδεκτό»

«Πολλές φορές με ρωτούν ποια είναι τα μεγαλύτερα εμπόδια για τις γυναίκες στην επιχειρηματικότητα. Εγώ θα το έθετα διαφορετικά. Το πραγματικό εμπόδιο δεν είναι πάντα ότι κάποιος σου λέει ξεκάθαρα "όχι". Είναι ότι πολύ συχνά καλείσαι να ακολουθήσεις τον δρόμο που όλοι θεωρούν ασφαλή ή αποδεκτό. Θυμάμαι μια αφίσα που είχα δει πριν από χρόνια. Έδειχνε ένα κοπάδι από λευκά ψάρια να κινείται προς την ίδια κατεύθυνση και ένα μαύρο ψάρι να κολυμπά μόνο του αντίθετα στο ρεύμα. Για κάποιο λόγο μου έμεινε στο μυαλό. Ίσως γιατί με εξέφραζε. Όταν αποφάσισα να ασχοληθώ με τον χώρο των οικιακών υπηρεσιών, πολλοί
απορούσαν. Αργότερα, όταν άρχισα να μιλώ δημόσια για τη νόμιμη μετανάστευση, την ηθική στρατολόγηση και την ανάγκη κανόνων στην αγορά εργασίας, διαπίστωσα ξανά ότι συχνά είναι πιο εύκολο να ακολουθείς το ρεύμα παρά να αμφισβητείς τα αυτονόητα. Η επιχειρηματικότητα απαιτεί αντοχή, αλλά απαιτεί και ανεξαρτησία σκέψης. Να μπορείς να συνεχίζεις ακόμη και όταν οι περισσότεροι γύρω σου δεν βλέπουν αυτό που βλέπεις εσύ. Αν έχω μάθει κάτι σε αυτά τα χρόνια, είναι ότι η πρόοδος σπάνια ξεκινά από το κοπάδι. Συνήθως ξεκινά από κάποιον που είναι διατεθειμένος να κολυμπήσει μόνος του προς την αντίθετη κατεύθυνση. Δεν είχα ποτέ πρόβλημα να είμαι αυτό το μαύρο ψάρι», υποστηρίζει η κ. Μανιάτη.

«Δεν θεωρώ πια ότι ο ορισμός της επιτυχίας σχετίζεται με οικονομικούς δείκτες»

Καλούμενη να απαντήσει τι σημαίνει επιτυχία για την ίδια, η Σμαρώ Μανιάτη δηλώνει ότι, πριν από είκοσι χρόνια, πιθανότατα θα απαντούσε με οικονομικούς δείκτες. Σήμερα όχι. «Επιτυχία είναι να κοιτάζω πίσω και να βλέπω ότι κατάφερα να χτίσω δύο επιχειρήσεις σε έναν κλάδο που οι περισσότεροι θεωρούσαν ασήμαντο ή αόρατο. Είναι να ξέρω ότι μεγάλωσα μόνη μου δύο παιδιά, ενώ παράλληλα προσπαθούσα να χτίσω κάτι από το μηδέν. Όποιος έχει επιχειρήσει να κάνει έστω το ένα από τα δύο, ξέρει πόσο δύσκολο είναι. Το να προσπαθείς να τα κάνεις και τα δύο ταυτόχρονα είναι μια διαφορετική δοκιμασία. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει και κάτι ακόμη που δεν είχα φανταστεί όταν ξεκινούσα. Το ότι ένας κλάδος που για δεκαετίες παρέμενε αόρατος απέκτησε φωνή στην Ελλάδα και εκπροσώπηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το να μπορείς να συμμετέχεις σε αυτή τη συζήτηση και να συμβάλλεις στη διαμόρφωση καλύτερων πρακτικών για εργαζομένους και εργοδότες είναι μια μορφή επιτυχίας που δεν αποτυπώνεται σε κανέναν ισολογισμό. Τελικά, επιτυχία για μένα είναι κάτι πολύ απλό: να μπορώ να κοιτάζω όσα έχτισα και να νιώθω ότι δεν χρειάστηκε να γίνω κάτι διαφορετικό από αυτό που ήθελα να είμαι για να τα πετύχω», αναφέρει με τη σοφία των εμπειριών που έχει αποκομίσει.

Διαφάνεια, ειλικρίνεια και σεβασμός ως οι τρεις πιο σημαντικές αξίες

Αναφορικά με τις αξίες οι οποίες θέλει να χαρακτηρίζουν κάθε υπηρεσία που προσφέρει η εταιρεία της, η κ. Μανιάτη τοποθετεί πρώτη τη διαφάνεια. «Οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν πώς λειτουργεί μια διαδικασία, ποιος πληρώνει τι και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη». Δεύτερη κατατάσσει την ειλικρίνεια. «Δεν θεωρώ ότι η δουλειά μας είναι να λέμε πάντα αυτό που θέλει να ακούσει ο πελάτης. Πολλές φορές η μεγαλύτερη αξία που μπορούμε να προσφέρουμε είναι να εξηγήσουμε τι είναι ρεαλιστικό και τι όχι». Τρίτος έρχεται για εκείνη ο σεβασμός -όχι ως σύνθημα, αλλά ως πρακτική αρχή. «Σεβασμός προς τον εργαζόμενο, προς τον εργοδότη και προς το επάγγελμα. Όταν λείπει ο σεβασμός, αργά ή γρήγορα καταρρέει και η εμπιστοσύνη», πιστεύει.

«Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι πρώτα έρχεται η αυτοπεποίθηση και μετά η δράση. Η δική μου εμπειρία είναι ακριβώς η αντίθετη»

«Μια νέα γυναίκα που θέλει να χαράξει τη δική της επαγγελματική πορεία, αλλά φοβάται να κάνει το πρώτο βήμα, δεν πρέπει να περιμένει να νιώσει έτοιμη. Σπάνια συμβαίνει αυτό. Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι πρώτα έρχεται η αυτοπεποίθηση και μετά η δράση. Η δική μου εμπειρία είναι ακριβώς η αντίθετη. Πρώτα έρχεται η δράση και μετά η αυτοπεποίθηση. Όταν ξεκίνησα τη δική μου επιχείρηση, δεν είχα όλες τις απαντήσεις. Είχα όμως αποφασίσει ότι θα ξεκινήσω. Και κάτι ακόμη: δεν πρέπει να ζητά την άδεια. Κανείς δεν πρόκειται να εμφανιστεί μια μέρα και να της πει ότι τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή, ότι είναι αρκετά έτοιμη ή αρκετά ικανή. Το πρώτο βήμα είναι πάντα δική της απόφαση. Και συνήθως αυτό το πρώτο βήμα είναι που αλλάζει τα πάντα», αναφέρει καταληκτικά η Σμαρώ Μανιάτη, συνοψίζοντας το σθένος και την ανθεκτικότητα που έχει χτίσει ως επιχειρηματίας μέσω από απλές, πρακτικές συμβουλές.