Μαριάνθη Φραγκοπούλου, Ιδρύτρια και CEO της Herado: «Dream Big – Think Big ήταν πάντα το μότο μου»

Ως ιδρύτρια και CEO της HERADO, μιας εταιρείας που δραστηριοποιείται στον κρίσιμο τομέα της ακτινοπροστασίας για διαστημικές και επίγειες εφαρμογές, η ίδια έχει καταφέρει να μετατρέψει τη θεωρητική έρευνα σε πρακτικές λύσεις με παγκόσμιο αποτύπωμα, συμβάλλοντας κατ' αυτόν τον τρόπο σε έργα αιχμής όπως οι αποστολές Artemis της NASA.

Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και η διαστημική βιομηχανία επαναπροσδιορίζουν τα όρια της ανθρώπινης δραστηριότητας, η ιστορία της HERADO αναδεικνύει τη σημασία της γεφύρωσης ανάμεσα στην ακαδημαϊκή γνώση και την αγορά. Μέσα από την ανάπτυξη «έξυπνων» συστημάτων real-time μέτρησης ακτινοβολίας, η εταιρεία επιχειρεί να απαντήσει σε ένα κρίσιμο κενό της παγκόσμιας αγοράς, με εφαρμογές που εκτείνονται από το βαθύ διάστημα έως την ιατρική, την αεροπορία και την ασφάλεια.

Την ίδια στιγμή, η προσωπική διαδρομή της κ. Φραγκοπούλου αναδεικνύει τις προκλήσεις αλλά και τις δυνατότητες ενός πεδίου παραδοσιακά ανδροκρατούμενου, όπως η deep tech και η αεροδιαστημική βιομηχανία. Έχοντας όσο όχημα τόσο την επιστημονική αυστηρότητα και την επιμονή, όσο και ένα ξεκάθαρο όραμα για την κοινωνική αξία της καινοτομίας, η ίδια περιγράφει πώς μια ελληνική startup κατάφερε να φτάσει μέχρι τις πιο απαιτητικές διεθνείς αποστολές, αποδεικνύοντας περίτρανα ότι η επιστημονική πρόοδος δεν γνωρίζει γεωγραφικά όρια.

«Κάθε σταθμός ήταν μια προσωπική υπέρβαση, μια μετάβαση από τη θεωρία στην πράξη, και από την ασφάλεια του εργαστηρίου στην παγκόσμια αρένα της αεροδιαστημικής»

Από τη φυσική και την έρευνα μέχρι την επιχειρηματικότητα και τη NASA, εάν η Μαριάνθη Φραγκοπούλου έπρεπε να απομονώσει  τους πιο καθοριστικούς σταθμούς (milestones) σε αυτή τη διαδρομή, ο πρώτος θα ήταν αναμφίβολα η ολοκλήρωση του διδακτορικού της στην Πυρηνική Φυσική, στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει. «Εκεί συνδύασα τις δύο μεγάλες μου αγάπες: την πυρηνική φυσική και το διάστημα, μελετώντας αντιδράσεις που λαμβάνουν χώρα στο σύμπαν», προσθέτει. Το δεύτερο κομβικό σημείο ήρθε το 2009, όταν γνώρισε τον σπουδαίο επιστήμονα Denis O'Sullivan, έναν από τους ανθρώπους που επιμελήθηκαν τις πρώτες αποστολές «Apollo της NASA στη Σελήνη. «Ο O'Sullivan έγινε ο μέντοράς μου, μεταφέροντάς μου πολύτιμες γνώσεις για τις επιπτώσεις της κοσμικής ακτινοβολίας. Το τρίτο milestone είναι η ίδρυση της HERADO το 2018. Η μετάβαση από το πανεπιστημιακό εργαστήριο στο «επιχειρείν» ήταν ένα τεράστιο ρίσκο, αλλά απαραίτητο για να αποκτήσει η έρευνά μας πρακτική εφαρμογή. Η μετατροπή του θεωρητικού background σε ένα βιομηχανικό, εμπορεύσιμο προϊόν απαιτούσε να μάθω μια νέα "γλώσσα", αυτή των επιχειρήσεων», υπογραμμίζει, και συμπληρώνει: «Τέλος, η επιλογή της τεχνολογίας μας από τη NASA για την αποστολή Artemis I (όπου μετρήσαμε την ακτινοβολία στα ομοιώματα Helga και Zohar) και η πρόσφατη, επίσημη επιλογή της HERADO ως αποκλειστικού συνεργάτη της NASA και του Γερμανικού Διαστημικού Οργανισμού (DLR) για τις επόμενες επανδρωμένες αποστολές (Artemis II κ.λπ.), αποτελεί τη δικαίωση μιας προσπάθειας 20 ετών».

Ξεχωρίζει αυτά τα ορόσημα γιατί αποδεικνύουν ότι η επιστημονική επιμονή μπορεί να ξεπεράσει τα σύνορα μιας μικρής χώρας και να φτάσει στην αιχμή της παγκόσμιας διαστημικής εξερεύνησης. «Κάθε σταθμός ήταν μια προσωπική υπέρβαση, μια μετάβαση από τη θεωρία στην πράξη, και από την ασφάλεια του εργαστηρίου στην παγκόσμια αρένα της αεροδιαστημικής», όπως υποστηρίζει.

Ποια πρόκληση αποτέλεσε το έναυσμα για να δημιουργηθεί το 2018 η Herado

Η ιδέα της Herado γεννήθηκε μέσα από ένα ξεκάθαρο επιστημονικό και επιχειρησιακό «κενό» (gap) στην παγκόσμια αγορά της ακτινοπροστασίας (radiation protection). Όπως εξηγεί η κ. Φραγκοπούλου, για δεκαετίες, τα συστήματα που χρησιμοποιούνταν στο διάστημα αλλά και στα επίγεια εργαστήρια ήταν κυρίως παθητικά. Αυτό σήμαινε ότι ένας αστροναύτης ή ένας γιατρός μάθαινε πόση ακτινοβολία είχε δεχθεί αφότου είχε επιστρέψει από την αποστολή ή τη βάρδιά του – όταν δηλαδή η ζημιά στο DNA του είχε ήδη γίνει. Επιπλέον, δεν υπήρχε κανένα compact σύστημα ικανό να διαχωρίζει και να μετρά ταυτόχρονα και σε πραγματικό χρόνο όλα τα είδη ακτινοβολίας (πρωτόνια, νετρόνια, βαριά ιόντα). Η δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι κάθε σωματίδιο αλληλεπιδρά διαφορετικά με την ύλη.

«Όταν συνέλαβα την ιδέα για ένα "έξυπνο", ενεργό δοσίμετρο που θα κάνει αυτές τις μετρήσεις σε real-time, θυμάμαι τους επιστήμονες της NASA να μου λένε: "Αν καταφέρεις να το υλοποιήσεις, θα προσφέρεις μια σπουδαία υπηρεσία στην ανθρωπότητα για την εξερεύνηση του βαθέος διαστήματος". Αυτή η πρόκληση ήταν το έναυσμα για να γεννηθεί η HERADO το 2018. Η ιδέα δεν ήταν απλώς να φτιάξουμε ένα ακόμα όργανο μέτρησης, αλλά να ενσωματώσουμε προηγμένους αλγόριθμους που θα επέτρεπαν τη λήψη άμεσων αποφάσεων. Αν, για παράδειγμα, συμβεί μια ηλιακή καταιγίδα, το σύστημά μας ειδοποιεί ακαριαία, δίνοντας στον αστροναύτη ή τον εργαζόμενο τον χρόνο να προστατευτεί», αναλύει.

«Η επιστήμη χάνει την ομορφιά της αν μένει κλειδωμένη σε ένα συρτάρι ή αν αφορά μόνο θεωρητικές εξισώσεις»

Για την ίδια, η επιστήμη χάνει την ομορφιά της αν μένει κλειδωμένη σε ένα συρτάρι ή αν αφορά μόνο θεωρητικές εξισώσεις. «Η ακτινοβολία είναι ένας "ύπουλος", αόρατος εχθρός. Στο βαθύ διάστημα, τα σωματίδια από τις ηλιακές εκλάμψεις (Solar Flares) και η γαλαξιακή κοσμική ακτινοβολία μπορούν να προκαλέσουν από οξύ σύνδρομο ακτινοβολίας μέχρι καταρράκτη, βλάβες στο κεντρικό νευρικό σύστημα και, μακροπρόθεσμα, καρκίνο ή ακόμα και τον θάνατο των αστροναυτών.

Όμως, το ανθρώπινο αποτύπωμα της HERADO δεν περιορίζεται στο διάστημα. Η ίδια ακριβώς τεχνολογία εφαρμόζεται καθημερινά στη Γη για την προστασία ανθρώπων σε ιατρικά περιβάλλοντα (ακτινολόγοι, ογκολόγοι, νοσηλευτές που εργάζονται σε επεμβατική ακτινολογία), στην αεροπορία (όπου τα πληρώματα εκτίθενται σε αυξημένη κοσμική ακτινοβολία λόγω υψομέτρου), στον στρατό, ακόμα και σε λιμάνια ή αεροδρόμια για την εθνική ασφάλεια.

Το να γνωρίζω ότι μια πατέντα που σχεδιάστηκε και παράγεται στην Ελλάδα προστατεύει τη ζωή και την υγεία ενός αστροναύτη που ταξιδεύει στο φεγγάρι ή ενός γιατρού που σώζει ζωές σε ένα νοσοκομείο, είναι η μεγαλύτερη ηθική ικανοποίηση. Αυτό είναι το πραγματικό νόημα της καινοτομίας: να υπηρετεί τον άνθρωπο. Η τεχνολογία χωρίς ανθρωποκεντρικό σκοπό είναι απλώς ψυχρή μηχανική. Στη HERADO, η ασφάλεια της ανθρώπινης ζωής είναι το DNA μας», αναφέρει.

«Δεν προσπάθησα ποτέ να "μιμηθώ" ανδρικά πρότυπα διοίκησης»

«Είναι αλήθεια ότι τόσο η Πυρηνική Φυσική όσο και η Διαστημική Βιομηχανία (Space Tech) αποτελούν παραδοσιακά ανδροκρατούμενα πεδία. Όταν ξεκίνησα, οι γυναίκες σε ηγετικές επιστημονικές ή επιχειρηματικές θέσεις αυτών των κλάδων ήταν ελάχιστες. Συχνά έπρεπε να προσπαθήσω διπλά για να κερδίσω την προσοχή και τον σεβασμό σε τραπέζια συσκέψεων γεμάτα άνδρες, καθώς υπήρχε μια υποσυνείδητη δυσπιστία για το αν μια γυναίκα μπορεί να διαχειριστεί την πολυπλοκότητα της deep tech επιχειρηματικότητας. Ωστόσο, η επιστήμη έχει ένα μοναδικό πλεονέκτημα: μιλάει με δεδομένα, αποτελέσματα και ακρίβεια. Όταν η τεχνολογία σου αποδεικνύεται ανώτερη από εκείνη παγκόσμιων κολοσσών και οι μετρήσεις σου είναι αδιάψευστες, το φύλο παύει να έχει σημασία», τονίζει η ιδρύτρια της Herado.

«Προσωπικά, επιλέγω να διοικώ συνδυάζοντας την επιστημονική αυστηρότητα με την ενσυναίσθηση, την ευελιξία και την ανθεκτικότητα – στοιχεία που θεωρώ ότι φέρνουν οι γυναίκες στην ηγεσία. Δεν προσπάθησα ποτέ να "μιμηθώ" ανδρικά πρότυπα διοίκησης. Ο δρόμος δεν είναι εύκολος, αλλά κάθε φορά που μια γυναίκα πετυχαίνει σε αυτόν τον χώρο, σπάει ένα "στερεότυπο" και ανοίγει την πόρτα για τις επόμενες, αποδεικνύοντας ότι η στρατηγική σκέψη και η καινοτομία δεν έχουν φύλο».

«Στην Ελλάδα στερούμαστε της κουλτούρας και του οικοσυστήματος του "Deep Tech επιχειρείν"»

Για την ίδια, η μεγαλύτερη πρόκληση στην Ελλάδα είναι η γεφύρωση του χάσματος μεταξύ της εξαιρετικής, όπως την αποκαλεί, ακαδημαϊκής έρευνας και της αγοράς (commercialization). «Τα ελληνικά πανεπιστήμια παράγουν λαμπρά μυαλά και σπουδαίες δημοσιεύσεις, αλλά στερούμαστε της κουλτούρας και του οικοσυστήματος του "Deep Tech επιχειρείν". Όταν ξεκινάς, έρχεσαι αντιμέτωπος με τη γραφειοκρατία, την έλλειψη εξειδικευμένων εγχώριων χρηματοδοτικών εργαλείων για τεχνολογίες υψηλού ρίσκου και μακρού χρόνου ανάπτυξης (καθώς το hardware και το space tech απαιτούν χρόνια δοκιμών πριν βγουν στην αγορά), αλλά και τη δυσκολία εύρεσης βιομηχανικών υποδομών παραγωγής με τις απαραίτητες διεθνείς πιστοποιήσεις», εξηγεί.

«Πρέπει να έχεις απύθμενη υπομονή, όπως έχω ξαναπεί, και να είσαι έτοιμος να αντιμετωπίσεις την εγχώρια εσωστρέφεια. Χρειάζεται, όμως, περαιτέρω ιδιωτική πρωτοβουλία, θεσμικές μεταρρυθμίσεις και, κυρίως, εμπιστοσύνη από την ίδια την Ελλάδα, ώστε οι ελληνικές startups να μην αναγκάζονται να ξενιτευτούν για να βρουν κεφάλαια ή συνεργάτες. Πρέπει να καταλάβουμε ότι η βαριά τεχνολογία είναι η μελλοντική βιομηχανία της χώρας μας», προσθέτει.

«Αν περιορίσεις το όνειρό σου στα στενά γεωγραφικά όρια της χώρας σου, έχεις ήδη ηττηθεί»

«Αν ακούσεις τις πιθανότητες με βάση τη λογική, φαντάζει ακατόρθωτο μια ελληνική startup να φτάσει μέχρι το πρόγραμμα Artemis της NASA. Μια μικρή ελληνική εταιρεία να ανταγωνίζεται πολυεθνικούς γίγαντες της αεροδιαστημικής, με προϋπολογισμούς δισεκατομμυρίων; Κι όμως, για μένα, το μότο ήταν πάντα ένα: "Dream Big – Think Big". Αν περιορίσεις το όνειρό σου στα στενά γεωγραφικά όρια της χώρας σου, έχεις ήδη ηττηθεί», λέει με αισιοδοξία. «Δεν ήταν θέμα τυφλής πίστης ή αλαζονείας, αλλά εμπιστοσύνης στην επιστημονική αλήθεια της τεχνολογίας μας. Γνώριζα ότι το σύστημα που αναπτύσσαμε με την ομάδα μου στη HERADO ήταν μοναδικό σε παγκόσμια κλίμακα και έλυνε ένα πρόβλημα που η ίδια η NASA αντιμετώπιζε για χρόνια».

«Το σοκ της επιτυχίας μετατράπηκε γρήγορα σε αίσθημα τεράστιας ευθύνης»

Συνεχίζει αναφέροντας πως «όταν παρουσιάσαμε τα έξυπνα δοσίμετρα στη NASA, περάσαμε από εξονυχιστικούς ελέγχους και τελικά πήραμε την έγκριση για το πρόγραμμα Artemis, το σοκ της επιτυχίας μετατράπηκε γρήγορα σε αίσθημα τεράστιας ευθύνης. Η HERADO απέδειξε ότι η καινοτομία δεν έχει εθνικότητα· αν έχεις παγκόσμιας κλάσης προϊόν, η NASA θα σου ανοίξει την πόρτα, είτε είσαι στο Χιούστον είτε στην Αθήνα. Το κλειδί ήταν ότι δεν νιώσαμε ποτέ «μικροί» απέναντί τους.

«Η HERADO θα έχει βάλει το λιθαράκι της ώστε οι αστροναύτες να εξερευνούν το άγνωστο και να επιστρέφουν υγιείς στις οικογένειές τους»

Η Μαριάνθη Φραγκοπούλου θα ήθελε η HERADO να αφήσει πίσω της μια κληρονομιά έμπνευσης και αλλαγής νοοτροπίας (legacy). Όπως υπογραμμίζει, η ίδια επιθυμεί η εταιρεία να αποτελέσει το ζωντανό παράδειγμα για τους νέους επιστήμονες στην Ελλάδα –αλλά και παγκοσμίως– ότι δεν χρειάζεται να εγκαταλείψουν τη χώρα τους (brain drain) για να κάνουν παγκόσμιο πρωταθλητισμό. «Μπορούμε να δημιουργήσουμε συνθήκες "brain gain", φέρνοντας πίσω αξιόλογους ανθρώπους. Θέλω, επίσης, να αφήσει ένα αποτύπωμα ασφάλειας για το ανθρώπινο είδος. Καθώς η ανθρωπότητα γίνεται ξανά "πολυπλανητικό" είδος με τις μόνιμες βάσεις στη Σελήνη, τον διαστημικό τουρισμό και τις μελλοντικές αποστολές στον Άρη, η HERADO θα έχει βάλει το δικό της λιθαράκι ώστε οι αστροναύτες να εξερευνούν το άγνωστο και να επιστρέφουν υγιείς στις οικογένειές τους», σημειώνει. «Θέλω η εταιρεία αυτή να ταυτιστεί με την έννοια της αξιοπιστίας στην ακτινοπροστασία. Αυτός ο συνδυασμός ελληνικής υπερηφάνειας, επιστημονικής αριστείας και πανανθρώπινης προσφοράς είναι η κληρονομιά που ονειρεύομαι».

«Η επιστήμη χρειάζεται τις γυναίκες⋅ τη δημιουργικότητα, την πολυδιάστατη προσέγγιση, την προσαρμοστικότητα και την οπτική τους γωνία»

Η ίδια πιστεύει ότι σήμερα οι γυναίκες αναμφίβολα τολμούν περισσότερο να μπουν στον χώρο της τεχνολογίας και της καινοτομίας, και αυτό είναι εξαιρετικά ενθαρρυντικό. «Βλέπουμε μια σταδιακή αλλά σταθερή αλλαγή τα τελευταία χρόνια. Οι γυναίκες πλέον δεν φοβούνται να επιλέξουν σπουδές STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) και να διεκδικήσουν τη θέση τους σε tech startups, ερευνητικά κέντρα και βιομηχανίες αιχμής. Υπάρχει μεγαλύτερη ορατότητα προτύπων (role models) που τις εμπνέει. Ωστόσο, έχουμε ακόμα δρόμο να διανύσουμε, ειδικά όσον αφορά τις γυναίκες σε θέσεις C-level (CEOs, CTOs) και στην πρόσβαση σε επιχειρηματικά κεφάλαια (Venture Capital), όπου τα στατιστικά παγκοσμίως παραμένουν δυσανάλογα υπέρ των ανδρών. Υπάρχει ακόμα η προκατάληψη ότι οι γυναίκες μπορεί να διστάσουν μπροστά στο απόλυτο επιχειρηματικό ρίσκο.

Η επιστήμη χρειάζεται τις γυναίκες –τη δημιουργικότητα, την πολυδιάστατη προσέγγιση, την προσαρμοστικότητα και την οπτική τους γωνία– και οι γυναίκες χρειάζονται την επιστήμη για να διαμορφώσουν το μέλλον με τους δικούς τους όρους. Η συμμετοχή μας δεν είναι ζήτημα ποσόστωσης, είναι ζήτημα ποιότητας και προόδου της ίδιας της ανθρωπότητας», τονίζει.

«Πάντα με θύμωνε η στατικότητα και η ιδέα ότι τα πράγματα μένουν ίδια απλώς "επειδή έτσι γινόταν πάντα"»

Γυρίζοντας πίσω στα παιδικά και εφηβικά της χρόνια, η Ιδρύτρια και Διευθύνουσα Σύμβουλος της Herado αναφέρει χαρακτηριστικά ότι τη γοήτευε η ίδια η διαδικασία της ανακάλυψης και το άγνωστο. «Κοιτούσα τον έναστρο ουρανό και ένιωθα δέος, αλλά ταυτόχρονα ένιωθα μια έντονη ανάγκη να καταλάβω τους μηχανισμούς και τους νόμους που τον κυβερνούν. Η επιστήμη και το διάστημα ήταν για μένα το όχημα, το απόλυτο μυστήριο που έπρεπε να λυθεί. Όμως, η βαθύτερη κινητήριος δύναμη, ακόμα και χωρίς να μπορώ να τη διατυπώσω ξεκάθαρα με ώριμους όρους τότε, ήταν η ανάγκη να προσφέρω, να αφήσω ένα θετικό αποτύπωμα. Πάντα με θύμωνε η στατικότητα και η ιδέα ότι τα πράγματα μένουν ίδια απλώς "επειδή έτσι γινόταν πάντα"», μοιράζεται.

«Η ιδέα ότι μέσω της γνώσης μπορείς να λύσεις υπαρξιακά προβλήματα, να προστατεύσεις τη ζωή και να αλλάξεις τον κόσμο προς το καλύτερο, ήταν αυτό που τελικά με καθόρισε. Το διάστημα μου έδειξε πόσο μικροί είμαστε, αλλά η επιστήμη μου έδειξε πόσο μεγάλα πράγματα μπορούμε να πετύχουμε», προσθέτει με τη σοφία που αναπόφευκτα της έχουν προσδώσει οι γνώσεις και η πολύχρονη εργασιακά και ερευνητική εμπειρία της.

«Μην αφήσεις κανέναν να ορίσει το μέγεθος των ονείρων σου και, κυρίως, μην φοβηθείς την αποτυχία»

«Αν ένα νέο κορίτσι διαβάσει αυτή τη συνέντευξη και ονειρεύεται καριέρα στην επιστήμη, θα ήθελα να του πω τρεις λέξεις: Μην βάζεις όρια. Στη διαδρομή σου θα ακούσεις πολλές φορές τη λέξη "όχι", τη φράση "αυτό είναι πολύ δύσκολο" ή το στερεότυπο "αυτός ο χώρος δεν είναι για γυναίκες". Μην αφήσεις κανέναν να ορίσει το μέγεθος των ονείρων σου και, κυρίως, μην φοβηθείς την αποτυχία. Η αποτυχία στην επιστήμη δεν είναι το τέλος· είναι απλώς ένα ακόμη δεδομένο (data point) που σου δείχνει ποιον δρόμο να αποκλείσεις για να πας πιο κοντά στη λύση. Να είσαι περίεργη, να αμφισβητείς τα "δεδομένα", να δουλεύεις σκληρά, να θωρακίζεις τον εαυτό σου με γνώση και να έχεις ακεραιότητα. Η επιστήμη απαιτεί θυσίες, αλλά προσφέρει μια ελευθερία που δεν συγκρίνεται με τίποτα. Αν το πάθος σου είναι η έρευνα, η φυσική, το διάστημα, ακολούθησέ το με όλη σου την ψυχή και μην συμβιβαστείς με τίποτα λιγότερο. Αν μια κοπέλα από τη Θεσσαλονίκη, ξεκινώντας από ένα ελληνικό εργαστήριο, κατάφερε να στείλει την τεχνολογία της στο φεγγάρι με τη NASA, τότε κι εσύ μπορείς να φτάσεις όπου βάλει ο νους σου. Το σύμπαν δεν έχει οροφή, και το ίδιο ακριβώς ισχύει και για τις δικές σου δυνατότητες», κλείνει, «κλείνοντας» παράλληλα και το μάτι στα κορίτσια και τις νέες γυναίκες ώστε να μην θεωρήσουν ποτέ ότι είναι ανίσχυρες να πραγματοποιήσουν όσα ονειρεύονται.