Το πρώτο μεγάλο τεστ για το Made in Europe ξεκινά

Έξι μήνες μετά την παρουσίαση του Industrial Accelerator Act από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το «Made in Europe» περνά από τη διακήρυξη προθέσεων στη δύσκολη φάση της νομοθετικής διαπραγμάτευσης. Το Συμβούλιο επεξεργάζεται ήδη δεύτερο συμβιβαστικό κείμενο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προετοιμάζει τη δική του θέση και, παράλληλα, χώρες εκτός ΕΕ επιχειρούν να διασφαλίσουν ότι οι επιχειρήσεις τους δεν θα μείνουν εκτός των νέων προτιμήσεων.

Το ζήτημα απέκτησε μεγαλύτερη ένταση καθώς Βρετανία, Ιαπωνία και Τουρκία ζητούν να μπορούν οι αυτοκινητοβιομηχανίες τους να επωφελούνται από τους κανόνες που σχεδιάζει η ΕΕ. Η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον στο αν η Ευρώπη πρέπει να στηρίξει περισσότερο τη δική της παραγωγή, αλλά στο ποια προϊόντα, ποιοι προμηθευτές και ποιες επενδύσεις θα θεωρούνται αρκετά «ευρωπαϊκά» για να έχουν πρόσβαση στις νέες προτιμήσεις.

Τι σημαίνει στην πράξη το Made in Europe

Το «Made in Europe» δεν είναι ένα ενιαίο ευρωπαϊκό σήμα ούτε ένας γενικός αποκλεισμός προϊόντων που παράγονται εκτός ΕΕ.

Αποτελεί κατεύθυνση της νέας ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής: η Ένωση θέλει να αξιοποιήσει τη μεγάλη αγοραστική δύναμη των κρατών, τις δημόσιες συμβάσεις και τα προγράμματα δημόσιας στήριξης ώστε να δημιουργήσει μεγαλύτερη ζήτηση για προϊόντα και τεχνολογίες που παράγονται στην Ευρώπη.

Ένα από τα βασικά νομοθετικά εργαλεία μέσα από τα οποία επιχειρείται αυτή η αλλαγή είναι το Industrial Accelerator Act, που παρουσιάστηκε από την Κομισιόν στις 4 Μαρτίου.

Η πρόταση εισάγει στοχευμένα κριτήρια «Made in EU» ή χαμηλών εκπομπών σε δημόσιες συμβάσεις και προγράμματα δημόσιας στήριξης. Αρχικά αφορούν στρατηγικούς κλάδους όπως ο χάλυβας, το τσιμέντο, το αλουμίνιο, η αυτοκινητοβιομηχανία και οι τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών, με δυνατότητα επέκτασης και σε άλλους ενεργοβόρους κλάδους, όπως τα χημικά.

Στις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, μπαταρίες, συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, φωτοβολταϊκά, αντλίες θερμότητας, αιολική ενέργεια, ηλεκτρολύτες και πυρηνικές τεχνολογίες.

Στόχος της Κομισιόν είναι να αυξηθεί το μερίδιο της μεταποίησης στο ΑΕΠ της ΕΕ από 14,3% το 2024 σε 20% έως το 2035.

Γιατί τώρα αρχίζει το δύσκολο μέρος

Η πρόταση της Κομισιόν δεν είναι ακόμη νόμος.

Πρέπει να συμφωνηθεί από Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο μέσω της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας. Και αυτή ακριβώς η διαδικασία έχει μπει πλέον σε εντατική φάση.

Στο Συμβούλιο, η Ομάδα Εργασίας για την Ανταγωνιστικότητα και την Ανάπτυξη έχει πραγματοποιήσει διαδοχικές συνεδριάσεις μέσα στον Σεπτέμβριο. Στις 2 Σεπτεμβρίου κυκλοφόρησε δεύτερο συμβιβαστικό κείμενο της Προεδρίας, ενώ οι συζητήσεις συνεχίστηκαν στις 3, 9, 10 και 14 Σεπτεμβρίου και έχουν ήδη προγραμματιστεί νέες συνεδριάσεις.

Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ο φάκελος βρίσκεται ακόμη στο στάδιο «awaiting committee decision», ενώ στις 11 Σεπτεμβρίου καταχωρίστηκε σχέδιο έκθεσης της αρμόδιας κοινής επιτροπής.

Με άλλα λόγια, το τελικό σχήμα των κανόνων παραμένει ανοικτό. Και αυτό εξηγεί γιατί η πίεση από τρίτες χώρες εντείνεται τώρα.

Βρετανία, Ιαπωνία και Τουρκία ζητούν θέση στο νέο πλαίσιο

Το πιο χαρακτηριστικό πεδίο σύγκρουσης είναι η αυτοκινητοβιομηχανία.

Σύμφωνα με τους Financial Times, Βρετανία, Ιαπωνία και Τουρκία βρίσκονται σε συζητήσεις με την ΕΕ ώστε οι αυτοκινητοβιομηχανίες τους να μπορούν να επωφελούνται από τα μελλοντικά κριτήρια «Made in Europe».

Για το Ηνωμένο Βασίλειο, το θέμα έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή οι βρετανικές και ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής αυτοκινήτων, χημικών και άλλων βιομηχανικών προϊόντων παραμένουν στενά συνδεδεμένες μετά το Brexit.

Η Τουρκία επικαλείται από την πλευρά της την τελωνειακή ένωση με την ΕΕ και τη μεγάλη διασύνδεση των δύο αγορών αυτοκινήτου. Η αξία του διμερούς εμπορίου στον κλάδο φτάνει, σύμφωνα με τους FT, περίπου τα 54 δισ. ευρώ ετησίως.

Η Ιαπωνία επιδιώκει επίσης ρυθμίσεις που θα επιτρέπουν στις δικές της αυτοκινητοβιομηχανίες να συμμετέχουν στο ευρωπαϊκό πλαίσιο χωρίς να χάνουν πρόσβαση σε κίνητρα ή δημόσια προγράμματα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κανόνες θα αλλάξουν εξαιτίας αυτών των πιέσεων. Δείχνει όμως το βασικό δίλημμα που πρέπει πλέον να λύσει η ΕΕ: πόσο αυστηρό μπορεί να γίνει το «Made in EU» χωρίς να δημιουργήσει νέες τριβές μέσα σε αλυσίδες παραγωγής που έχουν χτιστεί εδώ και δεκαετίες πέρα από τα σύνορα της Ένωσης.

Οι εξαιρέσεις υπάρχουν ήδη μέσα στην πρόταση

Η αρχική πρόταση της Επιτροπής δεν αντιμετωπίζει όλες τις τρίτες χώρες με τον ίδιο τρόπο.

Για συγκεκριμένες δημόσιες συμβάσεις, προϊόντα από χώρες με τις οποίες η ΕΕ έχει συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, τελωνειακή ένωση ή σχετικές δεσμεύσεις στο πλαίσιο της Συμφωνίας για τις Δημόσιες Συμβάσεις μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να θεωρούνται ευρωπαϊκής προέλευσης.

Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική διαπραγμάτευση δεν γίνεται ανάμεσα σε ένα πλήρως «κλειστό» και ένα πλήρως «ανοικτό» σύστημα. Γίνεται γύρω από τις λεπτομέρειες των εξαιρέσεων, των εμπορικών συμφωνιών και της αμοιβαιότητας.

Και εκεί βρίσκεται μεγάλο μέρος της επιχειρηματικής σημασίας του θέματος: η τελική μορφή αυτών των κανόνων μπορεί να επηρεάσει πού θα εγκαθίστανται εργοστάσια, ποιοι προμηθευτές θα επιλέγονται και πόσο ευρωπαϊκό περιεχόμενο θα χρειάζεται ένα προϊόν για να αποκτήσει πρόσβαση σε δημόσια κίνητρα.

Το Industrial Accelerator Act δεν αφορά μόνο τις προμήθειες

Η πρόταση επιχειρεί παράλληλα να επηρεάσει τις ίδιες τις επενδύσεις στην ευρωπαϊκή βιομηχανία.

Για μεγάλες ξένες επενδύσεις άνω των 100 εκατ. ευρώ σε στρατηγικούς κλάδους, όταν μία τρίτη χώρα ελέγχει περισσότερο από το 40% της παγκόσμιας παραγωγικής ικανότητας, προβλέπονται ειδικές προϋποθέσεις.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται απαιτήσεις για τοπικό περιεχόμενο, μεταφορά γνώσης και τεχνολογίας, έρευνα και ανάπτυξη, καθώς και τουλάχιστον 50% απασχόληση εργαζομένων της ΕΕ.

Η λογική είναι σαφής: η Ευρώπη εξακολουθεί να θέλει ξένες επενδύσεις, αλλά επιχειρεί να εξασφαλίσει ότι αυτές δημιουργούν μεγαλύτερη παραγωγική και τεχνολογική αξία μέσα στην ίδια την Ένωση.

Παράλληλα, το Industrial Accelerator Act προβλέπει απλούστευση των αδειοδοτήσεων για βιομηχανικά έργα και τη δημιουργία Industrial Acceleration Areas, ώστε νέες επενδύσεις να μπορούν να προχωρούν ταχύτερα.

Το πραγματικό τεστ για την ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική

Το Made in Europe επιχειρεί να απαντήσει σε ένα πρόβλημα που η ΕΕ συζητά εδώ και χρόνια: πώς μπορεί να στηρίζει την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση χωρίς το δημόσιο χρήμα να ενισχύει τελικά παραγωγή και τεχνολογική εξάρτηση εκτός Ευρώπης.

Η απάντηση φαίνεται απλή όσο μένει σε επίπεδο στρατηγικής. Γίνεται πολύ πιο σύνθετη όταν πρέπει να μετατραπεί σε κανόνες για αυτοκίνητα, μπαταρίες, φωτοβολταϊκά, χάλυβα ή μεγάλες βιομηχανικές επενδύσεις.

Η τρέχουσα διαπραγμάτευση θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό πού θα τοποθετηθεί αυτή η ισορροπία: πόσο ισχυρές θα είναι οι ευρωπαϊκές προτιμήσεις, ποιες χώρες θα καλύπτονται από εξαιρέσεις και πόσο στενά θα συνδεθεί η πρόσβαση σε ευρωπαϊκή δημόσια στήριξη με την πραγματική παραγωγή μέσα στην ΕΕ.

Δεν υπάρχει ακόμη τελικό χρονοδιάγραμμα για την υιοθέτηση του κανονισμού. Μέχρι να συμφωνήσουν Συμβούλιο και Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και να εγκριθεί το τελικό κείμενο, οι κανόνες παραμένουν υπό διαπραγμάτευση. Ακριβώς γι’ αυτό, το πρώτο πραγματικό τεστ του Made in Europe έχει ήδη ξεκινήσει πριν ακόμη τεθεί σε εφαρμογή.