Μουντιάλ 2026: Η διοργάνωση - «χρυσωρυχείο» στην ευμετάβλητη εποχή Τραμπ

Κι αν για πολλούς ήταν μια δικαίωση (αν και θα επιδιώξει το back to back φέτος) για τον άλλοτε σταρ της Μπαρτσελόνα και νυν της Ίντερ Μαϊάμι, αρκετοί ήταν αυτοί που στηλίτευσαν το Κατάρ ως τόπο διεξαγωγής.

Η κριτική επικεντρώθηκε στο ιστορικό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Κατάρ, δηλαδή τη μεταχείριση μεταναστών, εργαζομένων και γυναικών. Άλλοι ανέφεραν το κλίμα του Κατάρ, την έλλειψη ισχυρής ποδοσφαιρικής κουλτούρας και ισχυρισμούς για δωροδοκία για δικαιώματα φιλοξενίας και διαφθορά της FIFA. Βέβαια, το μεγαλύτερο «αγκάθι» για πολλούς ήταν οι αμέτρητοι θάνατοι (συνολικά όλα τα χρόνια της προετοιμασίας) εργατών σε υπό κατασκευή στάδια και υποδομές.

Αξίζει να σημειωθεί πως παρά την αρχική σκληρή κριτική και τις επιφυλάξεις που διατυπώθηκαν, η διοργάνωση τελικά επικροτήθηκε από πολλούς για το ασφαλές και ομαλό κλίμα στο οποίο διεξήχθη, καθώς υπήρχε αποτελεσματική αστυνόμευση και περιορισμοί στην δημόσια κατανάλωση αλκοολούχων ποτών.

Όπως είθισται κάθε Μουντιάλ διαφημίζεται - και είναι σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύονται - πιο προσοδοφόρο για ομάδες, χορηγούς και υποστηρικτές από το προηγούμενο. Κάτι τέτοιο φαντάζει πιθανό και για το ερχόμενο. 

Μια συνδιοργάνωση ΗΠΑ, Μεξικό και Καναδά την οποία υποστηρίζουν κολοσσοί του πετρελαίου, του χρηματοπιστωτικού συστήματος, του λιανεμπορίου, των τηλεπικοινωνιών - νέων τεχνολογιών κλπ. 

Σε τελευταία νέα, ρευστό παραμένει το τοπίο σε επίπεδο αντιδράσεων και δυσκολιών από τις τελευταίες κινήσεις Τραμπ στη Βενεζουέλα και την συνεχώς κλιμακούμενη ένταση σε γεωπολιτικό επίπεδο, στοιχεία ικανά να επηρεάσουν τη πορεία και το μέλλον μιας τόσο εμβληματικής διοργάνωσης.

Ένα αυξανόμενο κύμα ακυρώσεων εισιτηρίων και εκκλήσεων για μποϊκοτάζ απειλεί το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου του 2026, καθώς φίλαθλοι ανά τον κόσμο αντιδρούν στις δηλώσεις του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με το Μεξικό. Διάφοροι επίσης διατυπώνουν σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλεια στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι αναφορές του Τραμπ σε ενδεχόμενη στρατιωτική δράση σε μεξικανικό έδαφος προκάλεσαν έντονη δυσαρέσκεια στη διεθνή ποδοσφαιρική κοινότητα, με τη συνδιοργανώτρια χώρα, το Μεξικό, να εκφράζει επίσημα την ανησυχία της. Η Πρόεδρος Κλαούντια Σέινμπαουμ προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε ενέργεια χωρίς συναίνεση θα συνιστούσε παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας, όπως μεταδίδει το International Business Times (www.ibtimes.co.uk).

Σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία, περίπου 16.800 φίλαθλοι έχουν ακυρώσει έως σήμερα τα εισιτήριά τους, οδηγώντας τη FIFA σε έκτακτη σύσκεψη για την αντιμετώπιση της κρίσης. Οι ακυρώσεις επηρεάζουν ήδη κρατήσεις ξενοδοχείων και τιμές μεταπώλησης, ενώ φίλαθλοι από Ευρώπη, Νότια Αμερική και Αφρική επανεξετάζουν το ταξίδι τους στις ΗΠΑ.

Το κίνημα μποϊκοτάζ ενισχύεται μέσω του hashtag #BoycottWorldCup και συνδέεται τόσο με το πολιτικό κλίμα όσο και με τη σκληρή μεταναστευτική πολιτική των ΗΠΑ. Αν και παραμένει αβέβαιο αν οι αντιδράσεις θα επηρεάσουν καθοριστικά τη διοργάνωση, η πολιτική διάσταση του Μουντιάλ 2026 βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης.

Το μεγαλύτερο αθλητικό γεγονός στην ιστορία

Εστιάζοντας τώρα στα οικονομικά μεγέθη του φετινού event, σύμφωνα με ανάλυση του διεθνούς χρηματιστηριακού οίκου Ozios, το Μουντιάλ 2026 θα ξεπεράσει κάθε προηγούμενο αθλητικό γεγονός που έχουμε δει, καθώς οι βασικοί χορηγοί της διοργάνωσης επενδύουν έως και 200 εκατ. δολάρια με τον πετρελαϊκό κολοσσό Saudi Aramco να αποτελεί τον μεγαλύτερο ανάμεσά τους. Βάσει των εκτιμήσεων, θα υπάρχουν οι περισσότερες ομάδες, αγώνες και τα υψηλότερα έσοδα που έχουν συγκεντρωθεί σε τελική φάση ποδοσφαίρου.

Για πρώτη φορά στην ιστορία, 48 εθνικές ομάδες θα συμμετάσχουν στο Παγκόσμιο Κύπελλο (έναντι 32 στο Κατάρ το 2022), γεγονός που οδηγεί σε αριθμό-ρεκόρ 104 αγώνων, οι οποίοι θα διεξαχθούν σε διάστημα παραπάνω του ενός μήνα. Από την πλευρά της διοργανώτριας αρχής, της FIFA το Μουντιάλ δεν θα παρουσιάσει κέρδη ή ζημίες. Η διοργάνωση είναι στη βάση της μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα.

Αυτό σημαίνει ότι όλα τα έσοδα από τέτοιου είδους εκδηλώσεις χρησιμοποιούνται για την κάλυψη του κόστους διεξαγωγής, την καταβολή χρηματικών επάθλων στις ποδοσφαιρικές ομοσπονδίες των συμμετεχουσών χωρών, την κάλυψη λοιπών σχετικών εξόδων, καθώς και για την υποστήριξη του αθλήματος σε λιγότερο επιτυχημένες ποδοσφαιρικά χώρες.

Άλλη μια πτυχή που αξίζει να σημειωθεί είναι ο προϋπολογισμός της FIFA. Αυτός καταρτίζεται σε τετραετείς κύκλους, οι οποίοι πάντα ολοκληρώνονται το έτος διεξαγωγής του Μουντιάλ. Ο τρέχων κύκλος προϋπολογισμού της FIFA καλύπτει επομένως τα έτη 2023 έως 2026. Η μεγαλύτερη πηγή εσόδων, αν και όχι η μοναδική, είναι το ίδιο το Παγκόσμιο Κύπελλο.

Σύμφωνα με τον οίκο Ozios, o προϋπολογισμός αυτού του έτους (στο πλαίσιο του τρέχοντος τετραετούς κύκλου) είναι ο μεγαλύτερος στην ιστορία. Η FIFA αναμένει ότι θα εισπράξει 11 δισεκατομμύρια δολάρια κατά τον κύκλο προϋπολογισμού 2023–2026, με τα έξοδα να φτάνουν τα 10,9 δισεκατομμύρια δολάρια. 

Κάποιες εκτιμήσεις τοποθετούν τα έσοδα μεταξύ 11 και 14 δισεκατομμυρίων, αλλά θα λάβουμε υπόψη τον επίσημο προϋπολογισμό της FIFA. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για σχεδόν διπλάσιο ποσό σε σχέση με τον προηγούμενο κύκλο 2019–2022, που περιλάμβανε το Παγκόσμιο Κύπελλο στο Κατάρ.

Η τηλεόραση παραμένει ο «χρυσός πυλώνας» της FIFA

Το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων της FIFA για την περίοδο 2023–2026 προέρχεται, για ακόμη μία φορά, από τα τηλεοπτικά δικαιώματα. Συγκεκριμένα, οι συμφωνίες μετάδοσης αποφέρουν περίπου 4,3 δισ. δολάρια, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το 39% των συνολικών εσόδων του οργανισμού.

Στη δεύτερη θέση βρίσκονται οι πωλήσεις εισιτηρίων, με έσοδα 3,1 δισ. δολαρίων (28%), ενώ ακολουθούν τα δικαιώματα μάρκετινγκ, που αγγίζουν τα 2,7 δισ. δολάρια (24,5%). Τα υπόλοιπα έσοδα προκύπτουν από παράπλευρες διοργανώσεις και δραστηριότητες, όπως οι Ολυμπιακοί Αγώνες, το Παγκόσμιο Κύπελλο Γυναικών και διάφορες εμπορικές άδειες.

Στο σκέλος των δαπανών, η FIFA κατευθύνει το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων της απευθείας στις διοργανώσεις της. Μόνο για το Παγκόσμιο Κύπελλο προβλέπονται 5,6 δισ. δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί στο 51,4% των συνολικών εξόδων. Παράλληλα, περίπου 3,9 δισ. δολάρια (36%) διατίθενται για την ανάπτυξη του ποδοσφαίρου και εκπαιδευτικά προγράμματα, ενώ μικρότερα ποσά κατευθύνονται στη διοίκηση, το μάρκετινγκ και την τηλεοπτική παραγωγή.

Οι μεγάλοι χορηγοί: παγκόσμιο brand mix με αμερικανική παρουσία

Στην κορυφαία κατηγορία χορηγών, αυτή των «FIFA Partners», συμμετέχουν επτά πολυεθνικές εταιρείες, με κάθε μία να συνεισφέρει από 150 έως 200 εκατ. δολάρια. Αν και οι αμερικανικές εταιρείες κυριαρχούν συνολικά στο οικοσύστημα του Μουντιάλ, μόνο δύο από αυτές (η Visa και η Coca-Cola) βρίσκονται στην ανώτατη χορηγική βαθμίδα.

Η Νότια Κορέα εκπροσωπείται δυναμικά μέσω των Hyundai και Kia, ενώ το παγκόσμιο χορηγικό «παζλ» συμπληρώνουν η Saudi Aramco από τη Σαουδική Αραβία, η Adidas από τη Γερμανία και η Lenovo από την Κίνα.

Σύμφωνα με κατάταξη της Ozios, η Saudi Aramco ξεχωρίζει ως η μεγαλύτερη εταιρεία χορηγός σε όρους κεφαλαιοποίησης αγοράς, αφήνοντας πίσω της κολοσσούς όπως η Visa και η Bank of America.

Οικονομικός αντίκτυπος με ισχυρό αποτύπωμα, αλλά περιορισμένη διάρκεια - Ώθηση και στον τουρισμό

Το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου αναμένεται να έχει σημαντικό, αλλά κυρίως βραχυπρόθεσμο οικονομικό αντίκτυπο. Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση της FIFA, η διοργάνωση εκτιμάται ότι θα προσθέσει περίπου 41 δισ. δολάρια στο παγκόσμιο ΑΕΠ, ενώ θα δημιουργήσει 824.000 θέσεις πλήρους απασχόλησης διεθνώς. Τα δημόσια ταμεία αναμένεται να ωφεληθούν με 9,4 δισ. δολάρια από άμεσους και έμμεσους φόρους.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ως βασικός οικοδεσπότης του τουρνουά, προβλέπεται να αποκομίσουν το μεγαλύτερο όφελος: πάνω από 17 δισ. δολάρια προστιθέμενης αξίας στο ΑΕΠ, 3,4 δισ. δολάρια σε φορολογικά έσοδα και περίπου 185.000 νέες θέσεις εργασίας.

Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την οικονομική ώθηση παίζει ο τουρισμός, με περισσότερους από 6,5 εκατομμύρια θεατές να αναμένεται να παρακολουθήσουν αγώνες με εισιτήριο, ενώ εκατομμύρια ακόμη θα συμμετάσχουν μέσω fan zones και παράλληλων εκδηλώσεων.

Ωστόσο, όπως συμβαίνει σχεδόν σε κάθε μεγάλο αθλητικό γεγονός, τα οφέλη αυτά δεν είναι μόνιμα. Παρότι οι υποδομές παραμένουν, η καταναλωτική δαπάνη συχνά μετατοπίζεται χρονικά: οι φίλαθλοι που θα ξοδέψουν περισσότερα κατά τη διάρκεια του Μουντιάλ, είναι πιθανό να περιορίσουν άλλες δαπάνες μέσα στο ίδιο έτος, μεταφέροντας - και όχι αυξάνοντας -  συνολικά την κατανάλωση.