Η «ακτινογραφία» της στεγαστικής κρίσης στην Ελλάδα: Η εικόνα και οι βασικές της διαστάσεις

Η μελέτη της διαΝΕΟσις, σε συνεργασία με το ΙΟΒΕ, αποτυπώνει τη σημερινή εικόνα, εντοπίζει τις κοινωνικές ομάδες που χρειάζονται στήριξη και καταγράφει τις πολιτικές που έχουν εφαρμοστεί τα τελευταία χρόνια. Η έρευνα παρουσιάστηκε στο ετήσιο συνέδριο «Εθνικό Σχέδιο Δράσης υπό συνθήκες παγκόσμιας αβεβαιότητας», που διοργανώθηκε για δέκατη συνεχή χρονιά από τον Κύκλο Ιδεών σε συνεργασία με το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, με παρουσίαση από τη διευθύντρια ερευνών της διαΝΕΟσις, Φαίη Μακαντάση. Τα ευρήματα αναδεικνύουν το έντονο χάσμα ανάμεσα στο εισόδημα και το κόστος στέγασης, καθώς και τις δομικές αδυναμίες της αγοράς, που δημιουργούν ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες για τα περισσότερα νοικοκυριά.

Η στεγαστική πίεση στην Ελλάδα σε αριθμούς

Η επιβάρυνση των ελληνικών νοικοκυριών για κάλυψη στεγαστικών αναγκών έχει φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ξεπερνώντας αισθητά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο:

• Η Ελλάδα καταγράφει την υψηλότερη επιβάρυνση στην ΕΕ, με τα νοικοκυριά να δαπανούν κατά μέσο όρο το 35,5% του εισοδήματός τους για στέγαση, έναντι 19,2% στην ΕΕ συνολικά.
• Περίπου 1 στα 3 αστικά νοικοκυριά δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στεγαστικά έξοδα.
• 1 στα 10 νοικοκυριά εμφανίζει καθυστερήσεις σε πληρωμές ενοικίου ή στεγαστικών δανείων.
• Το ποσοστό ιδιοκατοίκησης έχει υποχωρήσει περίπου στο 70%, μειωμένο κατά περίπου 8 ποσοστιαίες μονάδες από το 2010.

Ποιες κοινωνικές ομάδες επηρεάζονται περισσότερο

Η στεγαστική πίεση πλήττει δυσανάλογα ορισμένες κατηγορίες του πληθυσμού:

• 66,2% των μονογονεϊκών οικογενειών
• 60,1% των ενοικιαστών
• 52,7% των νέων 18–29 ετών
• 48,6% των νοικοκυριών με στεγαστικό δάνειο

Παράγοντες που διαμορφώνουν την αγορά

Η άνοδος των τιμών και η έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών συνδέονται με εξωτερικές και διαρθρωτικές πιέσεις:

• Οι άμεσες ξένες επενδύσεις σε ακίνητα αγγίζουν τα 2 δισ. ευρώ, ενώ η ζήτηση μέσω του προγράμματος Golden Visa παραμένει αυξημένη.
• Η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων (π.χ. Airbnb) περιορίζει το απόθεμα κατοικιών για μακροχρόνια ενοικίαση, ιδιαίτερα σε μεγάλες πόλεις και τουριστικές περιοχές.

Χρηματοδότηση και πρόσβαση στη στέγη

Η πρόσβαση σε στεγαστικό δανεισμό έχει περιοριστεί σημαντικά:

• Οι εκταμιεύσεις στεγαστικών δανείων από 15,5 δισ. ευρώ το 2006 έχουν υποχωρήσει στα 1,4 δισ. ευρώ.
• Η άνοδος των επιτοκίων έχει αυξήσει το κόστος δανεισμού, καθιστώντας την αγορά κατοικίας δυσκολότερη για νέους αγοραστές.
• Ένα μεγάλο απόθεμα ακινήτων παραμένει εκτός αγοράς λόγω ρυθμίσεων ή πλειστηριασμών.

Το παράδοξο των κενών κατοικιών

Παρά την έλλειψη στέγης, η χώρα διαθέτει μεγάλο αριθμό αχρησιμοποίητων κατοικιών:

Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, καταγράφονται 2.277.615 κενές κατοικίες (περίπου 35% του αποθέματος).

Ωστόσο, πολλές απαιτούν εκτεταμένες ανακαινίσεις ή βρίσκονται σε περιοχές με χαμηλή ζήτηση, γεγονός που περιορίζει την άμεση αξιοποίησή τους.

Δημογραφικές και ενεργειακές πιέσεις

Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές επιβαρύνουν περαιτέρω την κατάσταση:

• Το μέγεθος των νοικοκυριών μειώνεται (από 2,6 άτομα το 2011 σε 2,4 το 2021), αυξάνοντας τη ζήτηση για μικρότερες κατοικίες.
• Το ενεργειακό κόστος επηρεάζει δυσανάλογα το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.
• Η κατασκευή νέων κατοικιών γίνεται ακριβότερη λόγω της ενεργειακής επιβάρυνσης σε υλικά και μεταφορές.
• Το κόστος ανακαίνισης παλαιών κατοικιών για ενεργειακή αναβάθμιση παραμένει υψηλό.

Παρεμβάσεις και επισημάνσεις ειδικών

Ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς, Μιλτιάδης Νεκτάριος, σημειώνει ότι η Ελλάδα, παρά το μεγάλο απόθεμα κατοικιών και τα υψηλά ποσοστά ιδιοκτησίας, αντιμετωπίζει πρόβλημα κυρίως λόγω λανθασμένων πολιτικών που ενισχύουν τη ζήτηση και περιορίζουν την προσφορά. Τονίζει επίσης την ανάγκη δημιουργίας ενός κεντρικού φορέα για τον σχεδιασμό μακροπρόθεσμων λύσεων, ειδικά για την ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας, επισημαίνοντας ότι τα αποτελέσματα δεν μπορούν να είναι άμεσα.

Ιδιωτικές πρωτοβουλίες

Στο ίδιο πλαίσιο, ο διευθύνων σύμβουλος της DIMAND, Δημήτρης Ανδριόπουλος, υπογραμμίζει ότι ευκαιρίες για προσιτή κατοικία μπορούν να προκύψουν μέσω επενδύσεων σε περιοχές με αναπτυξιακή προοπτική και μελλοντικές υποδομές, όπως επεκτάσεις μέσων σταθερής τροχιάς, αντί για ήδη κορεσμένες και υψηλού κόστους ζώνες.

Με πληροφορίες από ertnews.gr