ΙΟΒΕ: Η χώρα αναμένεται να καταγράψει σημαντική πληθυσμιακή συρρίκνωση τις επόμενες δεκαετίες

Σε σύγκριση με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, η Ελλάδα αναμένεται να καταγράψει σημαντικά εντονότερη πληθυσμιακή συρρίκνωση τις επόμενες δεκαετίες ενώ η Ευρωζώνη προβλέπεται να εμφανίσει περιορισμένη μείωση της τάξεως του 5% έως το 2100 (σε σχέση με το 2020, βάσει του βασικού σεναρίου), η Ελλάδα κατατάσσεται μεταξύ των χωρών με τη μεγαλύτερη προβλεπόμενη υποχώρηση πληθυσμού. Αν και κατά την περίοδο 1960-2020 η χώρα παρουσίασε πληθυσμιακή αύξηση συγκρίσιμη με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, για την περίοδο 2021-2100 προβλέπεται να βρεθεί στις χαμηλότερες θέσεις της κατάταξης, με ποσοστιαία μείωση σημαντικά υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

O πληθυσμός στην Ελλάδα προβλέπεται να διαμορφωθεί σε 9,5 εκατομμύρια το 2050 και να περιοριστεί περαιτέρω στα 8,1 εκατομμύρια έως το 2100. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μεταβολή της πληθυσμιακής διάρθρωσης κατά φύλο, με προβλεπόμενη αναστροφή ορισμένων δυναμικών μετά το 2070, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τις διαφοροποιήσεις στη θνησιμότητα και τη γήρανση του πληθυσμού.

Μέχρι τα μέσα του αιώνα, οι αποκλίσεις μεταξύ των εναλλακτικών σεναρίων προβολής παραμένουν σχετικά περιορισμένες. Στα δυσμενέστερα σενάρια, αυτά της χαμηλής γονιμότητας και μηδενικής μετανάστευσης, ο πληθυσμός εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί περίπου στα 9,1 εκατομμύρια το 2050, έναντι 9,6 εκατομμυρίων στο σενάριο υψηλής μετανάστευσης. Η περιορισμένη αυτή διαφοροποίηση οφείλεται στο γεγονός ότι οι μεταβολές στις βασικές δημογραφικές παραμέτρους αποτυπώνονται στο συνολικό μέγεθος

Η μετανάστευση μπορεί να διαμορφώσει καθοριστικά το δημογραφικό μέλλον της Ελλάδας

Η μελέτη του ΙΟΒΕ δεν δίνει μία μόνο πρόβλεψη για την εξέλιξη του πληθυσμού, αλλά εξετάζει διαφορετικά σενάρια της Eurostat, προκειμένου να αποτυπωθεί πώς επηρεάζεται η δημογραφική πορεία της χώρας από τρεις βασικούς παράγοντες: τη γονιμότητα, τη θνησιμότητα και τη μετανάστευση.

Το βασικό σενάριο προβλέπει τη συνέχιση των σημερινών τάσεων, με σταδιακή σύγκλιση της Ελλάδας προς τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε γεννήσεις, προσδόκιμο ζωής και μεταναστευτικές ροές. Παράλληλα, εξετάζονται και εναλλακτικές εκδοχές, όπως τι θα συμβεί αν η μετανάστευση είναι χαμηλότερη ή υψηλότερη από τις προβλέψεις, αν δεν υπάρχει καθόλου καθαρή μετανάστευση, αν μειωθεί περαιτέρω η γονιμότητα ή αν αυξηθεί το προσδόκιμο ζωής λόγω χαμηλότερης θνησιμότητας.

Στόχος αυτών των σεναρίων είναι να φανεί πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η εικόνα της Ελλάδας έως το 2100, ανάλογα με το αν γεννιούνται λιγότερα παιδιά, αν οι άνθρωποι ζουν περισσότερο ή αν η χώρα δέχεται περισσότερους μετανάστες από όσους χάνει.

Έως το 2050, οι διαφοροποιήσεις μεταξύ των σεναρίων παραμένουν σχετικά περιορισμένες. Ακόμη και στις δυσμενέστερες περιπτώσεις, όπως χαμηλή γονιμότητα ή μηδενική καθαρή μετανάστευση, ο πληθυσμός εκτιμάται γύρω στα 9,1 εκατομμύρια. Στο πιο ευνοϊκό σενάριο, με υψηλή μετανάστευση, φτάνει περίπου τα 9,6 εκατομμύρια.

Η μικρή αυτή απόκλιση δεν σημαίνει ότι οι παράγοντες αυτοί είναι ασήμαντοι, αλλά ότι οι δημογραφικές μεταβολές εξελίσσονται αργά και δεν αποτυπώνονται άμεσα από χρονιά σε χρονιά. Οι επιπτώσεις τους συσσωρεύονται και γίνονται εμφανείς κυρίως σε βάθος δεκαετιών.

Μετά το 2050, οι διαφορές μεταξύ των σεναρίων διευρύνονται σημαντικά. Στο σενάριο υψηλής μετανάστευσης, η συνολική μείωση του πληθυσμού από το 2022 έως το 2100 περιορίζεται στο 16%, με τον πληθυσμό να διαμορφώνεται περίπου στα 8,9 εκατομμύρια στο τέλος του αιώνα. Στο βασικό σενάριο, η μείωση φτάνει το 23%, με τον πληθυσμό να υποχωρεί στα 8,1 εκατομμύρια.

Η πιο αρνητική εκδοχή αφορά την απουσία μεταναστευτικών ροών, όπου η μείωση μπορεί να αγγίξει το 45%, οδηγώντας τον πληθυσμό περίπου στα 5,7 εκατομμύρια έως το 2100. Η μεγάλη απόσταση από το σενάριο υψηλής μετανάστευσης αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο που έχει η μετανάστευση στη μακροπρόθεσμη δημογραφική εξέλιξη της χώρας.

Συνολικά, τα δεδομένα δείχνουν ότι το δημογραφικό ζήτημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά με πολιτικές ενίσχυσης της γεννητικότητας, όσο σημαντικές κι αν είναι αυτές. Η μεταναστευτική πολιτική, εφόσον είναι οργανωμένη, θα επηρεάσει καθοριστικά τόσο το μέγεθος όσο και τη σύνθεση του πληθυσμού της Ελλάδας μέσα στον επόμενο αιώνα.