Ο Ηρακλής και ο οικονομικός πειρατής

Η ζωή ενός πειρατή ήταν από τις σκληρότερες που θα μπορούσε διαχρονικά κάποιος να αφοσιωθεί, από όποια πλευρά και αν το κοιτάξει κανείς. Γεμάτη κακουχίες, λεηλασίες, μάχες και σκορβούτο, η καθημερινότητα ενός κυματομάχου ήταν μια ακατάπαυστη high risk/high reward ρουτίνα. Έτσι, έπρεπε να δημιουργήσουν ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση που, κυνικά μιλώντας, πειρατεύσουν την Παρασκευή, μα δεν ξυπνήσουν το Σάββατο.

Οι χρυσοί κρίκοι που κρεμούσαν στους λοβούς, τους εξασφάλιζαν στην περίπτωση θανάτου, σε όποια γωνιά της Γης και αν ξεβραζότανε το άψυχό τους σώμα, ότι θα είχαν πάνω τους αρκετά χρήματα για να τους εξασφαλισθεί μια καθώς πρέπει κήδευση. Γνώριζαν από τα ταξίδια τους πως ο χρυσός ήταν παντού πολύτιμος και αποδεκτός, οπουδήποτε και οποτεδήποτε. Οι πειρατές, δηλαδή, οι επί των πλείστων αμόρφωτοι καταπατητές γης και περιουσίας, που σκόρπιζαν τον τρόμο στις 7 θάλασσες, κατανοούσαν την δύναμη της καθολικής συναλλαγματικής αξίας, αιώνες πριν ισχύσει ο de facto «Κανόνας του Χρυσού».

Αυτή η πληροφορία είχε μείνει αποθηκευμένη και αχρησιμοποίητη για κάμποσο καιρό. Κάτι που διαβάστηκε και αφέθηκε, που δεν επανήλθε ποτέ στην μνήμη, μέχρι και πριν λίγο καιρό- σε ένα καφέ στον Άλιμο.

Στην προαναφερθείσα καφετέρια εργάζεται μια σερβιτόρα, γύρω στα σαράντα πέντε. Μια ψιλόλιγνη κοκκινομάλλα, με ροκ ντύσιμο και τατουάζ που θα ζήλευε και ο Κάπταιν Κουκ. Πιάνει με τον οποιονδήποτε της φανεί συμπαθής την κλασσική κουβέντα περί ανέμων και υδάτων και όλοι οι συνομιλητές της περνάνε ευχάριστα την ώρα τους ακούγοντας τις ενδιαφέρουσες ιστορίες της, καθήμενοι ανάμεσα στον αποχυμωτή και την εσπρεσιέρα.

Στην τελευταία μου επίσκεψη, πραγματοποιήθηκε μια αναφορά στο νεοαποκτηθέν μου πτυχίο, πάνω σε γενική συζήτηση περί σπουδών και μόρφωσης.

«Μπράβο σου βρε Βαγγελάκο, πολύ χαίρομαι. Εγώ δεν το είχα καθόλου με το σχολείο - το μυαλό μου ήταν πάντα πάνω από το κεφάλι μου! Ένα λύκειο έβγαλα Κιλκίς και αυτό με σπρώξιμο. Τα μόνα πράγματα που με τραβάγανε μικρή ήταν το μακιγιάζ (σ.σ. το οποίο και σπούδασε) και η αρρώστια μου (σ.σ. ο Ηρακλής).» απάντησε με ένα χαμόγελο. «Παρασκευές μετά το νυχτερινό, τελειώναμε μάθημα και πηγαίναμε μοτοπομπή δέκα άτομα δικάβαλο όπου έπαιζε μπάλα ο Γηραιός.»

Συνεχίστηκε η κουβέντα. Μου ζήτησε να της θυμίσω το πεδίο σπουδών μου. Της απάντησα Οικονομικά. Εκείνη τότε αναφέρθηκε στον σύντροφό της, στο πόσο έξυπνος είναι και στο γεγονός ότι, παρόλο που δεν τελείωσε ποτέ το λύκειο, του αρέσει να κάθεται να μελετάει στο διαδίκτυο καθημερινά όλα τα πρωτοσέλιδα, από ό,τι εφημερίδα βγει και κάνει κάθε χρόνο την φορολογική του δήλωση ολομόναχος. Ύστερα, συνέχισε λέγοντας μια δική της ιστοριούλα. Και εκεί, ανάμεσα στα κρουασάν και την παγωτομηχανή, οι συνομιλητές της κρεμαστήκανε για άλλη μια φορά από τα χείλη της.

Η μητέρα της, κάπου στις αρχές του γυμνασίου, της είχε μάθει την έννοια της αποταμίευσης, δηλαδή πως «αν θέλεις κάτι, πρέπει να μαζέψεις το αντίτιμο για να το αποκτήσεις, κρατώντας στην άκρη λίγο λίγο από το χαρτζιλίκι σου». Της φάνηκε καλός τρόπος για να πάρει μερικά καινούρια παιχνίδια που ήθελε και, όντως, το προσπάθησε. Μα ο τρόπος με τον οποίο το έκανε τελικά πράξη ήταν πολύ διαφορετικός απ’ ότι θα περίμενε κανείς.

Για τα μεγαλύτερα κέρματα, είχε πλαγιάσει μερικά μονόλιτρα πλαστικά μπουκάλια νερού, ψαλιδίζοντας μια μικρή τομή στο καθένα, και για τα μικρότερης αξίας, χρησιμοποιούσε δυο άδεια μπουκάλια ουίσκι. Όταν όλα γεμίζανε, είχε ήδη μετρήσει και προσημειώσει το βάρος του κάθε νομίσματος και της λεκανίτσας και, αντί να τα μετρήσει ένα-ένα αθροιστικά, τα κατηγοριοποιούσε στην ζυγαριά κουζίνας της μητέρας της και διαιρούσε στο τέλος με το αντίστοιχο μοναδιαίο βάρος, αφαιρώντας πάντα και το βάρος του δοχείου. Μέσα σε λίγα λεπτά, είχε μετρήσει επιτυχώς όλα τα χρήματα που είχε συγκεντρώσει.

Την ίδια στιγμή που τα άλλα παιδιά της ηλικίας περνάγανε το Σάββατο βλέποντας σε βιντεοκασέτες τις δημιουργίες του Γουόλτ Ντίσνεϊ και το μεσημέρι μετράγανε ένα-ένα τα κέρματα του κουμπαρά, εκείνη έψαχνε (και έβρισκε!) τρόπους για να βελτιώσει την αποταμιευτική της διαδικασία. Αξιοποιώντας στρατηγική σκέψη και μαθηματική λογική. Στην Β’ Γυμνασίου. Από ένστικτο.

Η Αλιμιώτικη ιστορία μπορεί να υλοποιήθηκε 300 χρόνια μετά την Χρυσή Εποχή της πειρατείας μα η σύνδεσή τους βρίσκεται εκεί και δηλώνει κάτι· κάτι το απλό μα όχι απλοϊκό. Συνδέεται με το επιχειρηματικό πνεύμα, τα problem solving skills, την βελτιστοποίηση της ποιότητας ζωής αλλά και, σε περιπτώσεις όπως των πειρατών, με ζητήματα θανάτου και αξιοπρέπειας. Πριν η οικονομία διευρυνθεί σαν έννοια και η Οικονομική Επιστήμη καθιερωθεί ως κλάδος, το άτομο, όποιο μορφωτικό επίπεδο και αν είχε (ή δεν είχε), μπορούσε (και μπορεί) να αναγνωρίσει -χρησιμοποιώντας μόνο την «εργοστασιακή» του «καλωδίωση»- ένα οικονομικό πρόβλημα και να το λύσει. Και οι δύο παραπάνω περιπτώσεις το αποδεικνύουν.

Καταλήγοντας, είναι προφανές μέσα από τέτοιου είδους ιστορίες πως οι άνθρωποι έχουμε έμφυτη την οικονομική σκέψη μέσα μας. Η φίλη στην καφετέρια, χωρίς να κατανοεί πλήρως τι έπραττε, εκμεταλλεύτηκε σε μια τόσο μικρή ηλικία δύο καίριες επιχειρηματικές τεχνικές· το time management και utility maximization. Οι πειρατές ενστερνίστηκαν ορμέμφυτα και συνδυαστικά στρατηγική σκέψη, θεωρία παιγνίων και δένδρα αποφάσεων, τόσο στο παραπάνω θέμα όσο και σε άλλα προβλήματα επιβίωσης. Η οικονομική προσέγγιση είναι κομμάτι του ποιοι είμαστε σαν μονάδες, σαν μέλη της ανθρωπότητας και σαν ευφυή όντα. Την διέπει μια ιδιαίτερη καθολικότητα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί πάντα και παντού, σε βαθμό που μόνο λίγα πράγματα μπορούν.

Όπως, δηλαδή, τα χρυσά σκουλαρίκια στην μπιζουτιέρα του Μαυρογένη.