Η αύξηση της χρηματοδότησης σε ΜμΕ… και οι δυστοκίες με το Ταμείο Ανάκαμψης

Άξια αναφοράς, μεταξύ άλλων, ωστόσο είναι και η εικόνα που υπάρχει σε δύο κρίσιμους τομείς: Τη χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων που αποτελούν τη «ραχοκοκκαλία« της της ελληνικής οικονομίας... αλλά και τις δυστοκίες που εντοπίζονται στην ορθή απορρόφηση κονδυλιών του RRF (Ταμείο Ανακάμψης). Πιο αναλυτικά αναλύοντας τα στοιχεια:

Μετά από μια δεκαετία απομόχλευσης και περιορισμένης τραπεζικής δραστηριότητας, τα στοιχεία δείχνουν ότι η χρηματοδότηση επανέρχεται. Η συνολική πιστωτική επέκταση προς τον ιδιωτικό τομέα κινείται σε θετικό έδαφος, ενώ η χρηματοδότηση των επιχειρήσεων εμφανίζει σημαντική δυναμική, με ετήσιους ρυθμούς που ξεπερνούν το 15%.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι αυτή η τάση αρχίζει - έστω και διστακτικά- να αγγίζει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, δηλαδή τις κατηγορίες που είχαν αποκλειστεί σε μεγάλο βαθμό από την τραπεζική χρηματοδότηση την προηγούμενη δεκαετία. Η βελτίωση των συνθηκών χρηματοδότησης συνδέεται και με τη σταδιακή αποκλιμάκωση των επιτοκίων, καθώς η νομισματική πολιτική στην ευρωζώνη γίνεται λιγότερο περιοριστική.

Στην Ελλάδα, αυξήθηκε και η ζήτηση για δάνεια τακτής λήξης (χρηματοδοτικά προϊόντα με προκαθορισμένη διάρκεια, συγκεκριμένο ποσό και σταθερό πρόγραμμα αποπληρωμής), δείχνοντας ότι οι επιχειρήσεις δεν διστάζουν να επενδύσουν και να αναπτυχθούν. Στα θετικά συγκαταλέγεται και η μείωση των επιτοκίων δανεισμού, ως αποτέλεσμα των κινήσεων της ΕΚΤ. 

Η έρευνα δείχνει ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ελλάδα συνεχίζουν να βλέπουν βελτίωση στη χρηματοδότηση από τις τράπεζες. Συγκεκριμένα, καταγράφεται καθαρή αύξηση 11% στη διαθεσιμότητα δανείων με καθορισμένη διάρκεια, ενώ και οι πιστωτικές γραμμές ή οι υπεραναλήψεις ενισχύθηκαν κατά 7% για το α εξάμηνο του 2025. Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο θετική στο τέλος του έτους. Το τέταρτο τρίμηνο του 2025, η αύξηση στη διαθεσιμότητα δανείων εκτοξεύτηκε στο 11% από μόλις 2% το προηγούμενο τρίμηνο, ενώ οι πιστωτικές γραμμές γύρισαν επίσης σε θετικό έδαφος (6% από -1%). Αυτό δείχνει ότι οι τράπεζες στην Ελλάδα άνοιξαν ακόμη περισσότερο τη στρόφιγγα της χρηματοδότησης.

Ωστόσο, πίσω από τη θετική εικόνα, υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: Η αύξηση της χρηματοδότησης γενικότερα δεν κατανέμεται ομοιόμορφα

Οι τράπεζες εξακολουθούν να κατευθύνουν τη ρευστότητα κυρίως προς μεγαλύτερες και πιο «ώριμες» επιχειρήσεις, με ισχυρά οικονομικά στοιχεία και επενδυτικά σχέδια που πληρούν αυστηρά πιστοδοτικά κριτήρια. Αντίθετα, ένα σημαντικό μέρος των μικρών επιχειρήσεων παραμένει εκτός, είτε λόγω έλλειψης εξασφαλίσεων είτε λόγω περιορισμένης πιστοληπτικής ικανότητας.

Οι προκλήσεις των ΜμΕ σε Ελλάδα και Ευρωζώνη

Μιλώντας πάντως για προκλήσεις οι ΜμΕ δεν έχουν να αντιμετωπίσουν σήμερα μόνο τα ζητήματα γύρω από τη χρηματοδότηση. Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, το 2025 οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντιμετώπισαν σειρά σημαντικών προβλημάτων που επηρεάζουν την καθημερινή τους λειτουργία και την ανάπτυξή τους.

Οι περισσότερες μικρομεσαίες επιχειρήσεις του δείγματος θεωρούσαν ως κυριότερο πρόβλημα την εξεύρεση ειδικευμένου προσωπικού (το 26% των επιχειρήσεων του δείγματος στην Ελλάδα και ομοίως στην ευρωζώνη). 

Ως αμέσως επόμενο σε σπουδαιότητα πρόβλημα οι επιχειρήσεις στην Ελλάδα ανέφεραν την αύξηση του κόστους παραγωγής ή εργασίας (15%), καθώς και τον ανταγωνισμό στην ίδια θέση με την πρόσβαση σε εξωτερική χρηματοδότηση (14%), ενώ οι επιχειρήσεις στην ευρωζώνη ανέφεραν κατά σειρά την εξεύρεση πελατών (19%), το κόστος παραγωγής ή εργασίας (15%) και το κανονιστικό πλαίσιο (13%).

Ταμείο Ανάκαμψης: πολλά χρήματα, λίγοι δικαιούχοι

Αναλύοντας τα στοιχεία γύρω από το πλέον κομβικό χρηματοδοτικό εργαλείο των τελευταίων ετών, οι προκλήσεις παραμένουν μεγάλες. Παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα καταγράφει υψηλές επιδόσεις στην απορρόφηση πόρων σε επίπεδο εκταμιεύσεων από την Ευρωπαϊκή Ένωση –έχοντας ήδη λάβει πάνω από το 68% των συνολικών πόρων– , το κρίσιμο ζήτημα βρίσκεται αλλού: Πόσα από αυτά τα χρήματα φτάνουν πραγματικά στην αγορά;

Σύμφωνα με τα στοιχεία που αναδεικνύει η ΤτΕ, ένα σχετικά μικρό ποσοστό των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης έχει καταλήξει στους τελικούς δικαιούχους – μόλις περίπου το ένα τρίτο. 

Ως εκ τούτου. η εικόνα αυτή αποκαλύπτει ένα σημαντικό χάσμα μεταξύ της θεσμικής απορρόφησης (δηλαδή των εκταμιεύσεων προς το κράτος) και της πραγματικής οικονομικής απορρόφησης (δηλαδή της διοχέτευσης σε επιχειρήσεις και επενδύσεις).

Την ίδια στιγμή, τα στοιχεία δείχνουν ότι υπάρχει κινητικότητα στο δανειακό σκέλος του Ταμείου, με συμβάσεις για επενδύσεις σχεδόν 20 δισ. ευρώ και σημαντική συμμετοχή μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Ωστόσο, η ύπαρξη συμβάσεων δεν ισοδυναμεί με υλοποίηση έργων. Και εκεί ακριβώς εντοπίζεται το πρόβλημα.

Συνοπτικά, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΤτΕ:

Μόνο το 36% των πόρων του ΤΑΑ έχει φτάσει σε τελικούς δικαιούχους με την Τράπεζα της Ελλάδος να χαρακτηρίζει φιλόδοξο τον στόχο πλήρους απορρόφησης των δανείων του ΤΑΑ, επισημαίνοντας καθυστερήσεις και δημοσιονομικούς κινδύνους

Όπως αποτυπώνεται στην Έκθεση, η Ελλάδα έχει εισπράξει 23,4 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 12,9 δισ. έχουν διοχετευθεί στην αγορά. Πιο αναλυτικά, το 40% των επιχορηγήσεων παραμένει σε ενδιάμεσους φορείς του δημοσίου χωρίς να έχει εκταμιευθεί. Ο στόχος των 13,3 δισ. ευρώ σε δάνεια θεωρείται εξαιρετικά φιλόδοξος με καταληκτική ημερομηνία τον Μάιο 2026. Τέλος, μη ολοκληρωμένα έργα επιχορηγήσεων ενδέχεται να μεταφερθούν στο ΠΔΕ επιβαρύνοντας τα δημοσιονομικά μεγέθη, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά.