Εργασία και έλλειψη δεξιοτήτων: Ένα πρόβλημα που... δεν είναι ελληνικό

Νέα έρευνα του Ευρωβαρόμετρου καταγράφει έντονα προβλήματα στην εύρεση εργαζομένων με τις απαιτούμενες δεξιότητες, την ώρα που οι προσλήψεις από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένουν περιορισμένες.

Παρότι πολλές επιχειρήσεις αναγνωρίζουν ότι η διεθνής αγορά εργασίας μπορεί να προσφέρει λύσεις στα κενά προσωπικού, τα διοικητικά εμπόδια, οι χρονοβόρες διαδικασίες και η έλλειψη ενημέρωσης εξακολουθούν να λειτουργούν αποτρεπτικά. 

Στην Ελλάδα, η εικόνα εμφανίζεται κάπως πιο θετική σε ό,τι αφορά τόσο τη διαδικασία πρόσληψης όσο και την ένταξη εργαζομένων από τρίτες χώρες, γεγονός που αναδεικνύει περιθώρια περαιτέρω αξιοποίησης του διαθέσιμου ανθρώπινου δυναμικού από το εξωτερικό.

Δυσκολία στην εύρεση εργαζομένων με τις κατάλληλες δεξιότητες

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, το 46% των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει ότι αντιμετωπίζει δυσκολίες στην εξεύρεση εργαζομένων με τις απαραίτητες δεξιότητες. Στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται στο 34%, παραμένοντας ωστόσο σημαντικό για την εύρυθμη λειτουργία πολλών επιχειρήσεων.

Παρά τις αυξημένες ανάγκες στελέχωσης, οι προσλήψεις εργαζομένων από χώρες εκτός ΕΕ εξακολουθούν να κινούνται σε χαμηλά επίπεδα. Μόλις το 14% των επιχειρήσεων στην ΕΕ και το 15% στην Ελλάδα επιχείρησαν να προσλάβουν υπηκόους τρίτων χωρών κατά τα τελευταία δύο χρόνια.

Πιο θετική η εμπειρία των ελληνικών επιχειρήσεων

Μεταξύ όσων πραγματοποίησαν διεθνείς προσλήψεις, περισσότεροι από τους μισούς εργοδότες στην ΕΕ (54%) χαρακτηρίζουν τη διαδικασία δύσκολη. Στην Ελλάδα, αντίθετα, μόλις το ένα τέταρτο των επιχειρήσεων θεωρεί ότι αντιμετώπισε δυσκολίες, ενώ σχεδόν δύο στις τρεις επιχειρήσεις (64%) αξιολογούν τη διαδικασία ως εύκολη.

Ανάλογη εικόνα καταγράφεται και στο ζήτημα της ένταξης των εργαζομένων στο εργασιακό περιβάλλον. Το 73% των ελληνικών επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην έρευνα δηλώνει ότι η ενσωμάτωση εργαζομένων από τρίτες χώρες πραγματοποιήθηκε χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα, έναντι 61% σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι τομείς που εμφανίζουν τη μεγαλύτερη ζήτηση για εργαζομένους από το εξωτερικό στην Ελλάδα είναι οι υπηρεσίες καθαριότητας και υποστήριξης, οι κατασκευές και η προετοιμασία ή επεξεργασία τροφίμων, κλάδοι που τα τελευταία χρόνια καταγράφουν αυξημένες ανάγκες στελέχωσης.

Τα εμπόδια και οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες

Οι επιχειρήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο αναφέρουν ως βασικότερα εμπόδια στις διεθνείς προσλήψεις την πολυπλοκότητα των διοικητικών και μεταναστευτικών διαδικασιών (31%), τη δυσκολία εντοπισμού κατάλληλων υποψηφίων (25%) και τα γλωσσικά εμπόδια (24%).

Παράλληλα, το 85%-90% των επιχειρήσεων διαχειρίζεται αυτόνομα τις διαδικασίες πρόσληψης προσωπικού από τρίτες χώρες, ενώ η ενημέρωση για τα διαθέσιμα προγράμματα δημόσιας στήριξης παραμένει περιορισμένη. Αντίθετα, η αξιοποίηση ιδιωτικών γραφείων εύρεσης εργασίας εμφανίζεται συχνότερη στις διεθνείς προσλήψεις.

Οι επιχειρήσεις θεωρούν ότι η διαδικασία θα μπορούσε να γίνει αποτελεσματικότερη μέσω οικονομικής ενίσχυσης, καλύτερης ενημέρωσης και καθοδήγησης, υποστήριξης στην αναζήτηση υποψηφίων και διευκόλυνσης της μετανάστευσης και μετεγκατάστασης εργαζομένων.

Στο πλαίσιο αντιμετώπισης των ελλείψεων προσωπικού, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί τη δημιουργία της «Δεξαμενής Ταλέντων της ΕΕ» (EU Talent Pool), μιας πανευρωπαϊκής πλατφόρμας που θα συνδέει εργοδότες με εργαζομένους από τρίτες χώρες σε επαγγέλματα όπου παρατηρούνται σημαντικές ελλείψεις.

Παράλληλα, η Κομισιόν ενισχύει τις συνεργασίες με τρίτες χώρες για την προσέλκυση εξειδικευμένου προσωπικού, ενώ πρόσφατα προχώρησε και σε συμφωνία με την Ινδία για τη διευκόλυνση της κινητικότητας επαγγελματιών. Ως πρώτο βήμα αυτής της προσπάθειας εγκαινιάστηκε πιλοτικά το πρώτο ευρωπαϊκό κέντρο πληροφόρησης «one-stop shop», το οποίο παρέχει υποστήριξη σε φοιτητές, ερευνητές και επαγγελματίες του κλάδου των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών που επιθυμούν να εργαστούν στην Ευρώπη.

Διαρθρωτική πρόκληση η έλλειψη ταλέντου στην Ελλάδα - αυξάνονται οι ανάγκες για εξειδίκευση

Επιπρόσθετα πάντως σύμφωνα με την πρόσφατη έρευνα έλλειψης ταλέντου της ManpowerGroup σε σχέση με την Ελλάδα φαίνεται πως η περαιτέρω άνοδος στις ελλείψεις συνδέεται με την ταυτόχρονη ενίσχυση της ζήτησης για τεχνικές και ψηφιακές δεξιότητες, την επιτάχυνση επενδύσεων σε βασικούς κλάδους όπως οι κατασκευές και η βιομηχανία, αλλά και τη συνεχιζόμενη απόκλιση ανάμεσα στις ανάγκες της αγοράς και τις διαθέσιμες, εφαρμοσμένες δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού.

Αξίζει να αναφερθεί επίσης πως παγκοσμίως, για πρώτη φορά, οι δεξιότητες Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) ξεπερνούν όλες τις υπόλοιπες και αναδεικνύονται ως οι πιο δύσκολες στην εύρεση, αφήνοντας πίσω τις παραδοσιακές δεξιότητες μηχανικής και πληροφορικής. 

Αυτή η ιστορική μετατόπιση υπογραμμίζει μια νέα εποχή στη διαχρονική παγκόσμια κρίση ταλέντου, με το 72% των εργοδοτών παγκοσμίως να αναφέρει δυσκολίες στις προσλήψεις, ποσοστό ελαφρώς μειωμένο σε σχέση με το 74% της προηγούμενης χρονιάς.

Σε σύγκριση με το διεθνές περιβάλλον, η Ελλάδα παραμένει σημαντικά πιο επιβαρυμένη, υπερβαίνοντας κατά 12 ποσοστιαίες μονάδες τον παγκόσμιο μέσο όρο.

Η χώρα κατατάσσεται μεταξύ των αγορών με τη μεγαλύτερη ένταση έλλειψης ταλέντων, σε υψηλά επίπεδα αντίστοιχα με την Ιαπωνία (84%) και τη Σλοβακία (87%). Αντίθετα, αγορές όπως η Κίνα (48%) εμφανίζουν σημαντικά χαμηλότερη πίεση, αναδεικνύοντας την κατακερμάτιση του παγκόσμιου τοπίου όπου οι τοπικές συνθήκες καθορίζουν τη διαθεσιμότητα ταλέντου.

Όλοι οι κλάδοι έχουν ελλείψεις...

Η έλλειψη ταλέντου αποτελεί οριζόντια πρόκληση για το σύνολο της ελληνικής οικονομίας, επηρεάζοντας σχεδόν όλους τους βασικούς κλάδους.

Τα υψηλότερα ποσοστά εντοπίζονται στις Κατασκευές και τα Ακίνητα (93%), όπου η έντονη ζήτηση για τεχνικά επαγγέλματα υπερβαίνει σημαντικά την προσφορά εξειδικευμένων τεχνιτών, κυρίως λόγω των αυξημένων έργων υποδομών και ανάπτυξης. 

Ακολουθούν η Βιομηχανία (88%) και οι Κοινωφελείς Υπηρεσίες & Φυσικοί Πόροι (91%), ενώ υψηλές ελλείψεις καταγράφονται επίσης στο Εμπόριο & Logistics (84%), στις Επαγγελματικές, Επιστημονικές και Τεχνικές Υπηρεσίες (83%) και στον Τουρισμό & την Εστίαση (82%). 

Ακόμη και κλάδοι υψηλής εξειδίκευσης όπως η Τεχνολογία και οι Τηλεπικοινωνίες (81%) και ο Δημόσιος Τομέας, η Υγεία και οι Κοινωνικές Υπηρεσίες (80%) καταγράφουν σημαντικές ελλείψεις. 

Ο κλάδος της Πληροφορικής (Tech & IT Services) κινείται επίσης σε υψηλά επίπεδα (80%), αντανακλώντας την αυξανόμενη ζήτηση για tech και digital δεξιότητες. Αντίστοιχα, σε διεθνές επίπεδο, η έλλειψη ταλέντου εμφανίζεται ως διακλαδικό φαινόμενο, με τον κλάδο της Πληροφορικής να καταγράφει τα υψηλότερα επίπεδα (75%), αλλά και τομείς όπως η Φιλοξενία και ο Δημόσιος Τομέας να αντιμετωπίζουν σχεδόν ισοδύναμες πιέσεις.

HR δεξιότητες: Είδος προς εξαφάνιση; 

Στην Ελλάδα, οι εργοδότες δυσκολεύονται κυρίως να βρουν HR δεξιότητες με 21% και αύξηση 3 ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με πέρσυ, αντικατοπτρίζοντας την αναδιαμόρφωση του ρόλου του ανθρώπινου δυναμικού, σύμφωνα με τα στοιχεία.

Το HR εξελίσσεται σε στρατηγικό εταίρο, με αυξημένες απαιτήσεις σε ψηφιακά εργαλεία, data-driven αποφάσεις, workforce planning και διαχείριση αλλαγής. 

Στο ίδιο επίπεδο (21%) καταγράφονται και οι δεξιότητες Βιομηχανίας και Παραγωγής, ενώ ακολουθούν για πρώτη φορά οι δεξιότητες Ανάπτυξης Μοντέλων και Εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης (19%) και ο Γραμματισμός στην ΤΝ (AI literacy) με 16%. Παρά τη δυναμική τους, οι AI δεξιότητες στην Ελλάδα δεν έχουν ακόμη φτάσει στην κορυφή, σε αντίθεση με τη διεθνή τάση όπου αποτελούν πλέον τη σημαντικότερη πρόκληση για τους εργοδότες.

Απαραίτητες οι ανθρώπινες δεξιότητες

Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, παρά την τεχνολογική μετάβαση, οι ανθρώπινες δεξιότητες διατηρούν κομβικό ρόλο. 

Η επικοινωνία και η συνεργασία (45%), καθώς και ο επαγγελματισμός και η εργασιακή ηθική (45%), αποτελούν τις πιο περιζήτητες δεξιότητες, ενώ ακολουθεί η κριτική σκέψη και επίλυση προβλημάτων (37%). 

Η εικόνα αυτή ευθυγραμμίζεται με τις διεθνείς τάσεις, όπου τα soft skills όχι μόνο διατηρούν τη σημασία τους, αλλά ενισχύονται ως κρίσιμος παράγοντας αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών.

Δεν είναι όλα AI - Δεν είμαστε και τόσο κοντά σε επίπεδο υιοθέτησης

Με αφορμή όλα τα παραπάνω, αξίζει να αναφερθεί πως όσα και αν λέγονται και γράφονται για την Τεχνητή Νοημοσύνη η πραγματικότητα δείχνει πως απαιτείται ακόμη αρκετή δουλεία για να υπάρξει πραγματική υιοθέτηση του ΑΙ. Να υπάρξουν απτά αποτελέσματα που να ποσοτικοποιούν τις αποδόσεις (στο πεδίο και την εργασία) όλων αυτών των τεράστιων επενδύσεων.

Πιο συγκεκριμένα, τελευταία έρευνα της Adecco αναδεικνύει ότι η επιτυχία του ψηφιακού μετασχηματισμού δεν εξαρτάται αποκλειστικά από
την τεχνολογία, αλλά κυρίως από την εμπιστοσύνη που χτίζουν οι διοικήσεις των επιχειρήσεων με τους
ανθρώπους τους, την επένδυση στην ανάπτυξη δεξιοτήτων και την ανθρωποκεντρική ηγεσία.

Η έρευνα καταγράφει σημαντικό έλλειμμα ετοιμότητας σε επίπεδο δεξιοτήτων, καθώς μόλις το 22% των στελεχών δηλώνει ότι η εταιρεία του αναπτύσσει αποτελεσματικά τις απαραίτητες ψηφιακές και future-ready δεξιότητες. 

Την ίδια στιγμή, μόνο το 31% των ανώτατων στελεχών θεωρεί ότι η ηγετική ομάδα της εταιρείας διαθέτει επαρκή γνώση γύρω από την AI, ώστε να κατανοεί ουσιαστικά τους κινδύνους και τις ευκαιρίες που προκύπτουν, ενώ μόλις το 40% δηλώνει ότι έχει επικοινωνήσει ξεκάθαρα στους εργαζομένους πώς η ΑΙ επηρεάζει τους ρόλους και την επαγγελματική τους εξέλιξη. 

Τα ευρήματα αναδεικνύουν την ανάγκη σύνδεσης της τεχνολογίας με μια ολοκληρωμένη στρατηγική ανθρώπινου δυναμικού, η οποία θα δίνει έμφαση στην ανάπτυξη δεξιοτήτων, στη διαφάνεια, στην ενίσχυση της προσαρμοστικότητας και στη συστηματική οικοδόμηση εμπιστοσύνης.

Η μετάβαση στην AI αποδεικνύεται πιο δύσκολη απ’ όσο ανέμεναν οι επιχειρήσεις

Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, μόλις το 6% των οργανισμών χαρακτηρίζεται «future-ready» - οργανισμοί ανθρωποκεντρικοί, τεχνολογικά ώριμοι και ικανοί να αξιοποιούν στρατηγικά την ΑΙ. 

Το ποσοστό αυτό εμφανίζεται μειωμένο κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με πέρυσι, γεγονός που δείχνει ότι η μετάβαση από τον αρχικό ενθουσιασμό στην εφαρμογή της AI σε μεγάλη κλίμακα συνοδεύεται από αυξημένες προκλήσεις.