Άνοιξη στο ΕΜΣΤ: 3 νέες εκθέσεις μεταφυτεύουν ρίζες της ελληνικής πρωτοπορίας

Κάπου στον αντίποδα των αναδρομικών εκθέσεων, οι νέες εκθέσεις του ΕΜΣΤ συναποτελούν μια συντονισμένη «χειρονομία» όχι τόσο αποκατάστασης της ιστορικής αλήθειας, μα αναμόχλευσης μιας άτακτα αποκρυσταλλωμένης αλήθειας για μια γενιά δημιουργών που κινήθηκαν με κοσμοπολίτικο αέρα, συνομίλησαν με τη διεθνή avant-garde, αλλά συχνά παρέμειναν εν μέρη «ξένοι» ή αποσπασματικά κατανοητοί μέσα στην ίδια τους τη χώρα.

Καλλιτεχνικές πρακτικές που αναπτύχθηκαν σε διάλογο με τα διεθνή ρεύματα της εποχής, την ευρωπαϊκή πρωτοπορία, τη μουσική avant-garde, και μια κοσμοπολίτικη αντίληψη του κόσμου βρέθηκαν μέσα στις συνθήκες μιας αμήχανης σχέσης με το εγχώριο καλλιτεχνικό πλαίσιο με αποτέλεσμα να παραμείνουν για δεκαετίες αποσπασματικά παρουσιασμένες ή ερμηνευμένες μέσα από περιοριστικά πλαίσια.

Οι εκθέσεις επανασυστήνουν επί της ουσίας ένα κομμάτι της πρόσφατης ελληνικής τέχνης σε ένα ευρύτερο πια κοινό λειτουργώντας σα μια πρόσκληση συνάντησης με το εύρος, τη συνέπεια και τα ρηξικέλευθα για την χώρα μας στοιχεία του έργου των συγκεκριμένων δημιουργών, διευρύνοντας τα όρια της αφήγησης περί της πρόσφατης ελληνικής καλλιτεχνικής ιστορίας που στάθηκε σε παγκόσμιο επίπεδο χωρίς ενδεχομένως εμείς να το ανα-γνωρίζουμε.

Νίκη Καναγκίνη: Μια «Ωδή» στον Κόσμο των Πραγμάτων

Η αναδρομική έκθεση της Νίκης Καναγκίνη στον 3ο όροφο λειτουργεί ως μια πολυαισθητηριακή αφήγηση. Εμπνευσμένη από την ποίηση του Πάμπλο Νερούδα, η Καναγκίνη εστίασε στα «πράγματα» της καθημερινότητας, όχι ως άψυχα αντικείμενα, αλλά ως φορείς μνήμης και έμφυλης ταυτότητας.

Από την πρωτοποριακή χρήση της ταπισερί έως τις συμμετοχικές εγκαταστάσεις που ανατέμνουν την καταναλωτική κοινωνία και τη θέση της γυναίκας, το έργο της παραμένει συγκλονιστικά επίκαιρο. Η έκθεση αναδεικνύει την ικανότητά της να ενώνει τις καλές τέχνες με τις εφαρμοσμένες, τη γραφή με την εικόνα, και το οικείο, καθημερινό βίωμα με την κοινωνική κριτική.

Γιάννης Χρήστου: Ο «Ηχητικός Φιλόσοφος» της Εναντιοδρομίας

Στην έκθεση αυτή ο επισκέπτης εισέρχεται στα συρτάρια και τα ράφια με τις σημειώσεις και μυστηριακό σύμπαν του Γιάννη Χρήστου. Η έκθεση «Εναντιοδρομία» σπάει το στερεότυπο του «αδικημένου συνθέτη» και παρουσιάζει έναν επίμονο και σχολαστικό στοχαστή. Μέσα από το πολύτιμο αρχείο του που ανοίγει για πρώτη φορά στο ευρύ κοινό, αποκαλύπτεται η μέθοδος ενός ανθρώπου που διέθετε τον τρόπο να μετατρέπει τη φιλοσοφία σε ήχο.

Παρτιτούρες που μοιάζουν με εικαστικά έργα, ιδιόχειρες σημειώσεις για τον Jung και τον Wittgenstein, και ένας ειδικά μελετημένος ηχητικός σχεδιασμός, συνθέτουν μια εμπειρία που χρησιμοποιεί τη μουσική ως πύλη σε ανείποτους κόσμους. 

Ο Χρήστου δεν έγραφε απλώς νότες σε παρτιτούρες σχεδιασμένες από τον ίδιο, αναζητούσε το «μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης» μέσα από τελετουργίες, αρχέγονους μύθους και α-κονόνιστους ήχους. 

Στάθης Λογοθέτης: Όταν η Ζωγραφική γίνεται Σώμα και Γη

Στο ισόγειο του μουσείου, η έκθεση «Στη Γη» μας συστήνει ξανά τον Στάθη Λογοθέτη. Για τον Λογοθέτη, ο καμβάς δεν ήταν ποτέ μια επιφάνεια προς διακόσμηση, αλλά ένα «δέρμα» που φέρει ανοιχτές πληγές, φθείρεται μα και επουλώνεται.Με μια πρακτική που αγγίζει τα όρια της τελετουργίας, ο καλλιτέχνης ταύτισε τα υλικά του με την οργανική ύλη και το κόκκινο χώμα με το αίμα και την αναπόδραστη φθορά.

Είναι η πρώτη μεγάλη αναδρομική έκθεση μετά από τριάντα χρόνια, προσφέροντας μια νέα, επίκαιρη ανάγνωση του έργου του μέσα από το πρίσμα της πολιτικής του σώματος.
Όπως σημειώνει η Καλλιτεχνική Διευθύντρια του ΕΜΣΤ, Κατερίνα Γρέγου, ο κοινός παρονομαστής αυτών των δημιουργών είναι η μετάβαση από το στατικό αντικείμενο στην εμπειρία.

Το έργο τέχνης εδώ δεν είναι κάτι που απλώς «κοιτάς». Είναι ένα συμβάν που ενεργοποιείται στον χώρο και τον χρόνο.

Ένα συμβάν που ίσως καθυστέρησε κάπου στη διαδρομή του γραμμικού χρόνου μα μας περιμένει να το βιώσουμε με τη σειρά μας τις ανοιξιάτικες αυτές ημέρες στο ΕΜΣΤ, θα προσθέσουμε εμείς.