Τα κιλίμια από τη Λακωνία, τα σχέδια του Τσαρούχη και μια νέα έκθεση-προίκα

Χαζεύοντας τα φωτισμένα έργα της έκθεσης, τα υφαντά χρονολογημένα από τον 17ο έως τις αρχές του 20ού αιώνα, μαθαίνουμε ότι με τον συγκεκριμένο αργαλειό μια γυναίκα συνήθως παλαιότερα όπως και οποιοσδήποτε άνθρωπος σήμερα μπορεί να δημιουργήσει μόλις 10 εκατοστά. 

Παρατηρούμε στην επικράτηση του προρφυρού χρώματος να διαφαίνονται επαναλαμβανόμενες μα κάθε φορά ιδιαίτερες παραστάσεις. Η αφθονία της φύσης ανθίζει, γεμίζει μπροστά στα μάτια μας. Μορφές από σαμιαμίδια και μικρά φιδάκια που συμβολικά προστατεύουν το σπίτι, αγροτικές εργασίες και ελιές, συναθροίσεις και γιορτές στην πλατεία του χωριού μας μεταφέρουν στα ήθη και τα έθιμα του τόπου κλωστή με κλωστή.

Ενώ στο περίτεχνο δέντρο της ζωής με τα τρία στάδια, του παιδιού, του μεσήλικα και του μεγάλου πια ανθρώπου βρίσκουμε συχνά παραστάσεις από γάμους, νύφες που χορεύουν με τη μητέρα τους και χαρούμενους γαμπρούς με τα κουστούμια τους. 

Άλλωστε ο ρόλος της υφαντικής υπήρξε άρρηκτα συνδεδεμένος τόσο με την εμπορική χρήση όσο και με τη δημιουργία οικιακού εξοπλισμού, αλλά πολύ συχνά η δημιουργία των κιλιμιών εξυπηρετούσε τη δημιουργία προίκας. Ένα λεπτοδουλεμένο κιλίμι, δαπανηρό στην απόκτησή του, αποτελούσε ένδειξη ευμάρειας και κοινωνικής θέσης του κατόχου του, καθιστώντας το πολύτιμο απόκτημα και οικογενειακό κειμήλιο που περνούσε από γενιά σε γενιά.

Επίσης τα ταγάρια πέρα από τις καθημερινές ανάγκες ντύνονταν τις πιο περίτεχνες μορφές τους για να χρησιμοποιηθούν για τη μεταφορά των επίσης φτιαγμένων με μεράκι και διαχρονική νοστιμιά, γαμήλιων πιτών. Μάλιστα μεταξύ 1931 και 1934, η Έλλη Παπαδημητρίου ανέθεσε στον νεαρό τότε Γιάννη Τσαρούχη να φιλοτεχνήσει μια σειρά σχεδίων για την εταιρεία Ελληνικές Τέχνες Α.Ε και ανάμεσα στα έργα αυτά περιλαμβάνεται και ένα ταγάρι υφασμένο στο Γεράκι.

Η έκθεση αναδεικνύει τη σχέση του Γερακίου με σημαντικούς καλλιτέχνες και διανοούμενους ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, με το χωριό γνωστό για τη δυνατή του πλέξη με την τέχνη της υφανικής να προσελκύει το ενδιαφέρον λόγιων και λαογράφων, συμπεριλαμβανομένου του Φώτη Κόντογλου που σχεδίασε σκηνές και κτίσματα της περιοχής.

Γερακίτικα κιλίμια έχουν επίσης προσφερθεί ως τάματα σε εκκλησίες και μοναστήρια του χωριού, έχουν βρει τον δρόμο τους κάτω από τις εικόνες, τον επιτάφιο και τις κολυμπήθρες για την βάφτιση επιτρέποντας μας να τα θαυμάζουμε ακόμα και σήμερα στη ζωντάνια και το βίωμα των διαχρονικών πτυχών της καθημερινότητας του τόπου. 

Το 2019 ήταν και η χρονιά που ήρθε η αναγνώριση αυτής της μακραίωνης παράδοσης, της υφαντικής τέχνης του Γερακίου με την ένταξη της στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας.  

Στρέφοντας το βλέμμα στις Γερακίτισσες υφάντρες που έχουν αναγνωριστεί στο πέρασμα του χρόνου για την εξαιρετική τους τέχνη, αποσπώντας βραβεία, μεταξύ άλλων, στην Παγκόσμια Έκθεση της Βιέννης το 1873 και στην 8η Διεθνή Έκθεση της Θεσσαλονίκης το 1933 τις φανταζόμαστε να στέκουν για ώρες συλλογιζόμενες, δημιουργώντας, κάνοντας πιθανώς ενδόμυχα όνειρα να ταξιδέψει ο θαυμασμός παράλληλα με ένα είδος σπιτικής θαλπωρής και οικειότητας μαζί με τα έργα τους στους αιώνες.  

Η έκθεση«Υφαίνοντας Όνειρα. Κιλίμια από το Γεράκι Λακωνίας» στο Μουσείο Μπενάκη / Πινακοθήκη Γκίκα, την οποία επιμελούνται η Sharon Gerstel και η Σοφία Πιτούλη, σε αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του Παύλου Θανόπουλου θα παραμείνει ανοικτή για το κοινό έως τις 26 Ιουλιου 2026.

Ενώ η ενδιαφέρουσα εικονογραφημένη ομότιτλη έκδοση που υπογράφουν οι επιμελήτριες της έκθεσης και παρουσιάζει την ιστορία του χωριού και τη λεπτομερή περιγραφή 108 κιλιμιών και ταγαριών, που προέχονται από ιδιωτικές και εκκλησιαστικές συλλογές, είναι καρπός της πρωτοβουλίας που ανέλαβε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Γερακίου μαζί με τη «Γέφυρα», ένα πρόγραμμα συνεργασίας του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες και του Πανεπιστημίου Simon Fraser στο Βανκούβερ, το οποίο υποστηρίζεται από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.