Η νέα «κανονικότητα του άγχους»: Μια κοινωνία που ζει υπό διαρκή πίεση

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, αυτό που κάποτε θεωρούσαμε «φυσιολογικό άγχος» της καθημερινότητας αρχίζει να αποκτά πιο ανησυχητικές διαστάσεις. Η πίεση δεν είναι πια στιγμιαία, αλλά είναι διαρκής, συσσωρευτική και, κυρίως, μετρήσιμη.

Μια νέα έρευνα με τη συμμετοχή περισσότερων από 1.000 πολιτών σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη με πρωτοβουλία της Uber και την επιστημονική επιμέλεια της ΕΠΑΨΥ έρχεται να επιβεβαιώσει αυτό που πολλοί βιώνουν αλλά λίγοι ποσοτικοποιούν: το στρες έχει εγκατασταθεί στον πυρήνα της αστικής ζωής. 

Από τις μετακινήσεις και την οικονομική πίεση μέχρι την αβεβαιότητα για το μέλλον, η καθημερινότητα μοιάζει να λειτουργεί ως ένας μηχανισμός συνεχούς επιβάρυνσης. Και το ερώτημα πλέον δεν είναι αν αγχωνόμαστε, αλλά πόσο αντέχει αυτή η νέα «κανονικότητα».

Μια κοινωνία σε διαρκή πίεση

Τα ευρήματα της έρευνας είναι αποκαλυπτικά: σχεδόν 7 στους 10 πολίτες (69%) δηλώνουν ότι βιώνουν μέτρια επίπεδα στρες, ενώ ένα επιπλέον 15% κινείται σε υψηλά επίπεδα ψυχικής επιβάρυνσης. Με άλλα λόγια, περισσότερο από το 80% των πολιτών βρίσκεται σε μια ζώνη συνεχούς πίεσης.

Ο σύνθετος δείκτης «Στρεσόμετρο» καταγράφει μέση τιμή 49 σε κλίμακα έως το 100, επιβεβαιώνοντας ότι η καθημερινότητα ισορροπεί οριακά μεταξύ ελέγχου και έντασης. Δεν πρόκειται για ακραίες περιπτώσεις, αλλά για μια «μέση κατάσταση» που χαρακτηρίζει τη μεγάλη πλειονότητα.

Την ίδια στιγμή, τα δεδομένα από την κλίμακα PHQ-4 δείχνουν ότι το 57% των συμμετεχόντων εμφάνισε αγχώδη συμπτώματα και το 47% καταθλιπτικά συμπτώματα τις τελευταίες δύο εβδομάδες. Πρόκειται για ποσοστά που δύσκολα μπορούν να αγνοηθούν, καθώς αποτυπώνουν μια κοινωνία που δεν βιώνει απλώς πίεση, αλλά κινείται στα όρια της ανθεκτικότητας της.

Οι νέοι και οι γυναίκες στο επίκεντρο του στρες

Αν υπάρχει μια ομάδα που «πληρώνει» περισσότερο το τίμημα της σύγχρονης καθημερινότητας, αυτή είναι οι νέοι. Οι ηλικιακές ομάδες 18–24 και 25–34 καταγράφουν τα υψηλότερα επίπεδα στρες, με τους φοιτητές να εμφανίζονται ως η πιο επιβαρυμένη επαγγελματική κατηγορία.

Η εξήγηση δεν είναι μονοδιάστατη. Πρόκειται για μια γενιά που καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε ακαδημαϊκές απαιτήσεις, επαγγελματική αβεβαιότητα και οικονομική πίεση. Δεν είναι τυχαίο ότι το 35% δηλώνει πως δυσκολεύεται να καλύψει τα μηνιαία του έξοδα, ενώ ένα επιπλέον 22% βρίσκεται εκτός αγοράς εργασίας.

Παράλληλα, οι γυναίκες εμφανίζουν σταθερά υψηλότερα επίπεδα στρες σε σχέση με τους άνδρες, επιβεβαιώνοντας ότι οι κοινωνικοί και επαγγελματικοί ρόλοι εξακολουθούν να επιβαρύνουν δυσανάλογα συγκεκριμένες ομάδες.

Στον αντίποδα, οι μεγαλύτερες ηλικίες –ιδίως μεταξύ 44 και 55 ετών– και οι συνταξιούχοι εμφανίζουν χαμηλότερα επίπεδα άγχους, γεγονός που ενδεχομένως σχετίζεται με μεγαλύτερη σταθερότητα ή διαφορετικές προσδοκίες από την καθημερινότητα.

Ο παράγοντας... μετακινήσεις

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα –και ενδεχομένως υποτιμημένα– ευρήματα της έρευνας αφορά τις μετακινήσεις. Δεν είναι τόσο ο τρόπος μετακίνησης που προκαλεί άγχος, όσο η αβεβαιότητα που τη συνοδεύει.

Το 41% των πολιτών δηλώνει ότι βιώνει συχνά στρες λόγω καθυστερήσεων, είτε εξαιτίας της κίνησης είτε λόγω προβλημάτων στα μέσα μαζικής μεταφοράς. Επιπλέον, το 35% όσων μετακινούνται πάνω από μία ώρα ημερησίως εμφανίζει σημαντικά υψηλότερα επίπεδα στρες.

Σε μια καθημερινότητα όπου το 51% χρησιμοποιεί μέσα μαζικής μεταφοράς και το 34% ιδιωτικό όχημα, ο χρόνος μετακίνησης μετατρέπεται σε κρίσιμο παράγοντα ποιότητας ζωής. Δεν είναι απλώς χαμένος χρόνος – είναι χρόνος φορτισμένος με αβεβαιότητα, εκνευρισμό και αίσθηση απώλειας ελέγχου.

Όταν το στρες γίνεται «κανονικότητα»

Ίσως το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα της έρευνας δεν είναι τα υψηλά ποσοστά, αλλά η εξοικείωση με αυτά. Όταν το 33% δηλώνει ότι αισθάνεται έλλειψη ελέγχου «μερικές φορές» και το 32% ακόμα συχνότερα, γίνεται σαφές ότι η πίεση έχει ενσωματωθεί στην καθημερινή εμπειρία.

Αντίστοιχα, το 27% νιώθει ότι οι δυσκολίες συσσωρεύονται «μερικές φορές» και το 30% πιο συχνά, σκιαγραφώντας μια πραγματικότητα όπου τα προβλήματα δεν επιλύονται – απλώς προστίθενται.

Κι εδώ βρίσκεται η ουσία: το στρες στις σύγχρονες πόλεις δεν προκύπτει από έναν μεμονωμένο παράγοντα. Είναι το αποτέλεσμα μιας αλυσίδας μικρών, καθημερινών πιέσεων – οικονομικών, κοινωνικών, χρονικών – που αθροιστικά δημιουργούν ένα διαρκές υπόβαθρο έντασης.

Η επόμενη μέρα για τις πόλεις

Αν κάτι αναδεικνύεται με σαφήνεια, είναι η ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις που θα βελτιώσουν την ποιότητα ζωής στις πόλεις.

Η διαχείριση του στρες δεν αφορά μόνο υποδομές και μετακινήσεις αλλά και το πώς οργανώνεται συνολικά η αστική ζωή: από την εργασία και την οικονομία μέχρι την πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.