Υπηρεσίες Υγείας: Όταν ο ασθενής φτάνει στον γιατρό έχοντας ήδη απάντηση από το AI

Η νέα έρευνα της EY καταγράφει τη στροφή προς την ψηφιακή υγεία, αλλά και τους κινδύνους της «αυτοδιάγνωσης».

Η επόμενη επίσκεψη στον γιατρό μπορεί να ξεκινά πολύ πριν από το ραντεβού. Όχι απαραίτητα στο τηλέφωνο ή στη γραμματεία ενός νοσοκομείου, αλλά μπροστά σε μια οθόνη, με μια ερώτηση σε ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης.

Από την ερμηνεία ενός συμπτώματος και την αναζήτηση πιθανών αιτιών, μέχρι την ενημέρωση για εξετάσεις, θεραπείες ή φάρμακα, η τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται να αποκτά ολοένα και πιο ενεργό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες προσεγγίζουν ζητήματα υγείας.

Η τάση αυτή αποτυπώνεται στην τελευταία έρευνα Global Consumer Health Report της EY, στην οποία συμμετείχαν 7.500 καταναλωτές από 10 αγορές. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η ψηφιακή πληροφορία δεν λειτουργεί πλέον απλώς συμπληρωματικά. Σε αρκετές περιπτώσεις, επηρεάζει ήδη τις αποφάσεις των πολιτών πριν ακόμη απευθυνθούν σε έναν επαγγελματία υγείας.

Το AI γίνεται η νέα «πρώτη γνώμη»

Σύμφωνα με την έρευνα, το 56% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι έχει ζητήσει ή θα εξέταζε το ενδεχόμενο να ζητήσει εξέταση, θεραπεία ή ακόμη και συνταγογράφηση, με βάση πληροφορίες που έχει λάβει από εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.

Το ποσοστό αυτό είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό, καθώς ξεπερνά την αντίστοιχη επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία επηρεάζουν το 45% των συμμετεχόντων. Την ίδια ώρα, οι μηχανές αναζήτησης εξακολουθούν να έχουν ακόμη ισχυρότερη θέση, καθώς επτά στους δέκα αναφέρουν ότι έχουν ζητήσει ή θα μπορούσαν να ζητήσουν κάποια ιατρική υπηρεσία επηρεασμένοι από τις πληροφορίες που βρήκαν online.

Η μεγάλη διαφορά είναι ότι το AI δεν περιορίζεται στην εμφάνιση αποτελεσμάτων ή συνδέσμων. Μπορεί να συνθέτει πληροφορίες, να απαντά σε ερωτήσεις σε φυσική γλώσσα και να προσαρμόζει τον διάλογο στα δεδομένα που του δίνει ο χρήστης. Αυτό δημιουργεί μια νέα σχέση με την πληροφορία: ο πολίτης δεν ψάχνει απλώς για μια απάντηση, αλλά μπορεί να ξεκινά έναν διάλογο γύρω από το πρόβλημα που αντιμετωπίζει.

Έτσι, όλο και περισσότεροι ασθενείς είναι πιθανό να φτάνουν στο ιατρείο έχοντας ήδη σχηματίσει μια άποψη για το τι μπορεί να τους συμβαίνει και για το πώς θα ήθελαν να αντιμετωπιστεί.

Η λεπτή γραμμή ανάμεσα στην ενημέρωση και την αυτοδιάγνωση

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί σημαντικές δυνατότητες, αλλά και προφανείς κινδύνους. Η άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες μπορεί να βοηθήσει τους πολίτες να ενημερωθούν καλύτερα και να κινητοποιηθούν πιο γρήγορα. Από την άλλη πλευρά, η πληροφορία που παράγεται ή συνοψίζεται από ένα σύστημα AI δεν μπορεί να υποκαταστήσει την κλινική αξιολόγηση, το ιατρικό ιστορικό και τη συνολική εικόνα του ασθενούς.

Τα στοιχεία της EY αναδεικνύουν αυτή ακριβώς την αντίφαση. Η τεχνητή νοημοσύνη κερδίζει έδαφος ως εργαλείο ενημέρωσης και αναζήτησης, ωστόσο οι κλινικοί γιατροί εξακολουθούν να αποτελούν την πιο αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης.

Με άλλα λόγια, η τεχνολογία αλλάζει τη διαδρομή μέχρι τον γιατρό, αλλά δεν καταργεί την ανάγκη για τον γιατρό. Αντίθετα, όσο αυξάνεται ο όγκος της διαθέσιμης πληροφορίας, τόσο σημαντικότερος γίνεται ο ρόλος του επαγγελματία που μπορεί να την αξιολογήσει, να τη συνδέσει με τα πραγματικά δεδομένα του ασθενούς και να αναλάβει την ευθύνη μιας θεραπευτικής απόφασης.

GLP-1 και οι νέοι δρόμοι πρόσβασης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα σχετικά με τα φάρμακα GLP-1, τα οποία έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της συζήτησης τα τελευταία χρόνια, τόσο για τη χρήση τους στον διαβήτη τύπου 2 όσο και για τη διαχείριση του βάρους.

Παρότι το 58% όσων τα χρησιμοποιούν αναφέρει ότι η πρόσβαση έγινε μέσω επαγγελματία υγείας, σημαντικό ποσοστό στράφηκε σε άλλες διαδρομές. Το 23% αναφέρει προγράμματα διαχείρισης βάρους, ενώ από 20% δηλώνουν ότι απέκτησαν πρόσβαση μέσω διαδικτυακών ή άλλων άτυπων πηγών.

Παράλληλα, οι χρήστες αυτών των φαρμάκων εμφανίζονται πιο εξοικειωμένοι με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων για θέματα υγείας. Το 60% δηλώνει ότι βασίζεται στο AI για σχετικές πληροφορίες, έναντι 37% όσων δεν χρησιμοποιούν GLP-1.

Ωστόσο, η έρευνα δείχνει και την άλλη πλευρά της εικόνας. Όσοι λαμβάνουν αποφάσεις με βάση πληροφορίες από AI και χρησιμοποιούν GLP-1 είναι πιο πιθανό να αναφέρουν αρνητικά αποτελέσματα, ενώ οι κίνδυνοι αυξάνονται όταν η πρόσβαση στα φάρμακα γίνεται μέσω άτυπων καναλιών.

Η νέα πρόκληση για τις υπηρεσίες υγείας

Το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι ότι οι οργανισμοί υγείας δεν μπορούν να αγνοήσουν τη νέα συμπεριφορά των πολιτών. Οι ασθενείς βρίσκονται ήδη στα ψηφιακά κανάλια, παρακολουθούν δεδομένα, χρησιμοποιούν φορητές συσκευές και αναζητούν απαντήσεις πριν απευθυνθούν σε έναν ειδικό.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να ανακοπεί αυτή η τάση, αλλά να δημιουργηθούν ασφαλέστεροι μηχανισμοί που θα συνδέουν την τεχνολογία με την αξιόπιστη ιατρική φροντίδα.

Ενδεικτικό είναι ότι το 57% των ερωτηθέντων παρακολουθεί ήδη δεδομένα σχετικά με την υγεία του, όμως μόλις το 30% δηλώνει ότι ο γιατρός του έχει πρόσβαση και αξιοποιεί ενεργά δεδομένα από φορητές συσκευές.

Το κενό αυτό ίσως αποτελεί και μία από τις μεγαλύτερες ευκαιρίες για την επόμενη ημέρα της ψηφιακής υγείας. Στο μέλλον, η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να λειτουργήσει όχι ως υποκατάστατο του γιατρού, αλλά ως ένας ενδιάμεσος μηχανισμός που βοηθά τον πολίτη να κατανοεί καλύτερα τα δεδομένα του και τον επαγγελματία υγείας να έχει μια πληρέστερη εικόνα.

Άλλωστε, σχεδόν τρεις στους τέσσερις ερωτηθέντες θεωρούν πιθανό ότι μέσα στα επόμενα τρία έως πέντε χρόνια η τεχνολογία θα χρησιμοποιείται συστηματικά για την αξιολόγηση ζητημάτων υγείας πριν από την επικοινωνία με έναν επαγγελματία.

Η «πρώτη ερώτηση» για ένα σύμπτωμα, λοιπόν, μπορεί όλο και συχνότερα να απευθύνεται σε ένα σύστημα AI. Η τελική απάντηση, όμως, φαίνεται ότι θα εξακολουθήσει να απαιτεί κάτι που η τεχνολογία δεν μπορεί από μόνη της να προσφέρει: ανθρώπινη κρίση, κλινική αξιολόγηση και μια σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον ασθενή και τον γιατρό.