Όταν η καινοτομία συναντά την Υγεία

Και δεν είναι λίγοι αυτοί που αναζητούν ιατροφαρμακευτικές συμβουλές και καθοδήγηση, «συνομιλώντας με την Τεχνητή Νοημοσύνη». Ερωτήσεις για δεύτερες γνώμες, φάρμακα, συμπτώματα, εξετάσεις όλα περνούν πλέον από την οθόνη. 

Τούτο δοθέντων αξίζει να σημειωθεί πως η OpenAI παρουσίασε πρόσφατα το ChatGPT Health, μια νέα λειτουργία εντός του ChatGPT σχεδιασμένη να υποστηρίζει ερωτήματα υγείας και ευεξίας. 

Η λειτουργία – που ακόμη δεν είναι διαθέσιμη στην Ελλάδα – έρχεται ως αποτέλεσμα του γεγονότος πως το δημοφιλές chatbot τεχνητής νοημοσύνης λαμβάνει καθημερινά εκατομμύρια ερωτήσεις σχετικές με την υγεία. 

Το μέλλον φαντάζει ελπιδοφόρο αλλά αποτελεί συνάμα ακόμη ένα τοπίο στα «αχαρτογράφητα νερά» του ΑΙ που έχει μπει στη ζωή μας: Από τις επιχειρήσεις, τις προσωπικές σχέσεις και τις καθημερινές (ανθρώπινες) ασχολίες... έως το φλέγον ζήτημα της Υγείας.

Το ChatGPT Health εκτιμάται πως μπορεί να επηρεάσει τη σχέση ασθενούς - γιατρού, ενώ παράλληλα μπορεί να καθοδηγήσει με ασφάλεια την κατάλληλη χρήση των εργαλείων ΑΙ, όπως σχολιάζει στο Medical News Today, o David Liebovitz ειδικός στην τεχνητή νοημοσύνη στην κλινική ιατρική στο Πανεπιστήμιο Northwestern. 

Ο ίδιος συνοψίζει τη σωστή χρήση σε τρεις βασικές αρχές:

• Προετοιμασία, όχι διάγνωση. Το εργαλείο είναι κατάλληλο για οργάνωση ερωτήσεων, κατανόηση όρων και παρακολούθηση μοτίβων, όχι για συμπεράσματα σχετικά με διάγνωση, πρόγνωση ή επιλογή θεραπείας.
• Πάντα επαλήθευση. Οτιδήποτε αναφέρει ένα εργαλείο AI πρέπει να θεωρείται απλή υπόδειξη και να επιβεβαιώνεται από την ιατρική ομάδα.
• Κατανόηση των ζητημάτων ιδιωτικότητας. Οι ασθενείς θα πρέπει να γνωρίζουν πως δεδομένα υγείας που μοιράζονται με το ChatGPT δεν προστατεύονται από τη νομοθεσία. Δεν υπάρχει νομικό απόρρητο, όπως στη σχέση ασθενούς–γιατρού.

Η μεγαλύτερη παρεξήγηση, σύμφωνα με τον Liebovitz, είναι ότι οι απαντήσεις της ΑΙ ισοδυναμούν με ιατρική γνώμη. 

Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα παράγουν πιθανό κείμενο, δεν επαληθεύουν την αλήθεια ούτε σταθμίζουν το κλινικό πλαίσιο. Μπορούν να δημιουργήσουν μια στρεβλή εικόνα και να εμφανίζουν λάθος απαντήσεις ως σωστές και μάλιστα ως «αυθεντίες».

Καινοτομία και επενδύσεις: Ο μετασχηματισμός της Υγείας στην Ελλάδα

Τα παραπάνω μπορεί να θεωρούνται «mainstream» ή απλά ευανάγνωστα θέματα μιας και στις μέρες μας η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι «της μόδας», συναντάται παντού και καθημερινά.

Ωστόσο το AI αποτελεί μια μόνο πτυχή γύρω απο την καινοτομία στην Υγεία, με την ευρύτερη έννοια του όρου. 

Όταν μιλάμε για καινοτομία εννοούμε τη συνεχή ενσωμάτωση νέων γνώσεων, τεχνολογιών και πρακτικών (φάρμακα, ψηφιακά εργαλεία, διαδικασίες) για τη βελτίωση της πρόληψης, διάγνωσης και θεραπείας. 

Απώτερος στόχος βέβαια είναι η αύξηση της ποιότητας ζωής, η μείωση της θνησιμότητας/νοσηρότητας και η εξοικονόμηση πόρων.

«Είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχουν υλοποιηθεί σημαντικές μεταρρυθμίσεις με κεντρικό άξονα τον ψηφιακό μετασχηματισμό στην Υγεία, οι οποίες αγκαλιάστηκαν από την ελληνική κοινωνία - ιδιαίτερα κατά την περίοδο της πανδημίας», σχολιάζει στο epixeiro.gr ο Γενικός Διευθυντής του PhARMA Innovation Forum (PIF), κ. Ιωάννης Κωτσιόπουλος, ο οποίος έχει σημαντική εμπειρία επίσης από την δημόσια Υγεία, έχοντας διατελέσει γ.γ του Υπουργείου Υγείας.

Όπως εξηγεί: «σε κεντρικό επίπεδο, αναβαθμίστηκαν κρίσιμες υποδομές και δόθηκε η δυνατότητα να αναπτυχθούν και να κλιμακωθούν λύσεις, κυρίως μέσω του οικοσυστήματος της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, που λειτούργησε ως βασική «ψηφιακή ραχοκοκαλιά» του συστήματος.

Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη ένα ευρύ χαρτοφυλάκιο έργων για την αναβάθμιση των ψηφιακών υποδομών σε επίπεδο νοσοκομείων, αλλά και των φορέων του Υπουργείου Υγείας (π.χ. ΕΟΦ, ΕΚΑΠΥ, ΕΟΠΥΥ). Αυτά τα έργα έχουν σαφώς μεγαλύτερο βαθμό δυσκολίας: καλούνται να αντιμετωπίσουν τον κατακερματισμό των υφιστάμενων συστημάτων, την πολυπλοκότητα της διαλειτουργικότητας, τον μεγάλο αριθμό αναδόχων, καθώς και τις καθυστερήσεις που συχνά προκύπτουν στις διαγωνιστικές και συμβασιοποιητικές διαδικασίες.

Το 2026 θα είναι κρίσιμο έτος "εκτέλεσης" και όχι σχεδιασμού: αν τα έργα δεν παραδοθούν εντός των προβλεπόμενων χρονοδιαγραμμάτων του Ταμείου Ανάκαμψης, είναι ρεαλιστικός ο κίνδυνος να μην εξασφαλίσουν εναλλακτική χρηματοδότηση, με αποτέλεσμα να παγώσουν ή να μην ολοκληρωθούν. Γι’ αυτό χρειάζεται ισχυρή κεντρική διακυβέρνηση, κοινά πρότυπα, σαφή οδικό χάρτη διαλειτουργικότητας και έμφαση στη βιώσιμη λειτουργία και υιοθέτηση από τους επαγγελματίες υγείας».

Από την άλλη πλευρά, οι φαρμακευτικές εταιρείες - ως μεγάλες επιχειρηματικές οντότητες άλλωστε - οφείλουν να προάγουν την καινοτομία. Ποια είναι η εικόνα στην Ελλάδα σήμερα; 

Σύμφωνα με τον κ. Κωτσιόπουλο, «ως μεγάλες μεγάλες επιχειρήσεις έντασης γνώσης και R&D, οι φαρμακευτικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα κινούνται στην καινοτομία σε πολλαπλά επίπεδα».

«Πρώτον, εργαζόμαστε συστηματικά για να διασφαλίζεται η έγκαιρη πρόσβαση των ασθενών σε νέες θεραπείες υψηλής αξίας, μέσα από τεκμηριωμένο διάλογο με την Πολιτεία και προτάσεις που ενισχύουν τη διαφάνεια και την προβλεψιμότητα. Δεύτερον, επενδύουμε σε κλινική έρευνα και σε συνεργασίες με πανεπιστήμια και νοσοκομεία, μεταφέροντας τεχνογνωσία, αναβαθμίζοντας ερευνητικές υποδομές και δημιουργώντας θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης. Τρίτον, αναπτύσσουμε προγράμματα ενημέρωσης και υποστήριξης, καθώς και λύσεις που βελτιώνουν τη σωστή χρήση της θεραπείας και τη μέτρηση εκβάσεων (real-world evidence), κάτι που γίνεται ολοένα πιο κρίσιμο σε ένα σύστημα που στρέφεται στη value-based λογική.

Παρότι η χώρα διαθέτει εξαιρετικό επιστημονικό δυναμικό, παραμένει πίσω στην προσέλκυση κλινικών δοκιμών σε σχέση με το ευρωπαϊκό αποτύπωμα επενδύσεων R&D, άρα υπάρχει σημαντικό περιθώριο ανάπτυξης με ταχύτερες, πιο προβλέψιμες διαδικασίες και λιγότερη γραφειοκρατία. Κρίσιμο εμπόδιο, όμως, είναι η βιωσιμότητα του περιβάλλοντος: όταν οι υποχρεωτικές επιστροφές—ιδίως στο νοσοκομειακό κανάλι—αγγίζουν εξαιρετικά υψηλά επίπεδα (έχει καταγραφεί ακόμη και 79,8% για καινοτόμες θεραπείες), δημιουργείται ισχυρό αντικίνητρο επένδυσης και τελικά καθυστερεί η πρόσβαση. Η θέση μας ως PhARMA Innovation Forum (PIF) είναι σαφής: χρειαζόμαστε ένα πλαίσιο με κανόνες, όρια και κίνητρα που να επιβραβεύει την έρευνα και να επιτρέπει στην καινοτομία να έρχεται πιο γρήγορα στους ασθενείς.

Η «μεγάλη εικόνα» διεθνώς

Οι προκλήσεις στον τομέα της υγείας που αναμένεται να κυριαρχήσουν το 2026 έχουν στο επίκεντρο αναμφίβολα την καινοτομία και την τεχνολογία, αλλά ταυτόχρονα θέτουν σημαντικά ζητήματα τόσο σε επίπεδο εφαρμογής όσο και σε επίπεδο ευρύτερου συστήματος. Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη (AI) ενσωματώνεται όλο και περισσότερο στην υγειονομική περίθαλψη, ανοίγει μεγάλες δυνατότητες για τη διάγνωση, τη διαχείριση ασθενειών, την εξατομικευμένη φροντίδα και την πρόληψη - όμως και μια σειρά από προκλήσεις προκύπτουν ταυτόχρονα.

Μία από τις πλέον καθοριστικές προκλήσεις είναι η υιοθέτηση καινοτόμων συστημάτων AI σε κλινικό επίπεδο με αξιόπιστο και ασφαλή τρόπο. Παρά το γεγονός ότι τεχνολογίες όπως τα AI εργαλεία υποστήριξης κλινικών αποφάσεων, η ανάλυση μεγάλων δεδομένων και οι ψηφιακές πλατφόρμες παρακολούθησης ασθενών μπορούν να βελτιώσουν δραστικά την ποιότητα περίθαλψης, πολλοί φορείς υγειονομικής περίθαλψης δεν έχουν ακόμη ενσωματώσει πλήρως τέτοιες λύσεις σε καθημερινά πρωτόκολλα. Η έλλειψη δεξιοτήτων, τα ζητήματα διαλειτουργικότητας των συστημάτων και η ανάγκη για αυστηρότερη ρύθμιση επιβραδύνουν την υιοθέτηση, αναφέρει σε τελευταία μελέτη της η Deloitte (2026 Global Health Care Outlook).

Επιπλέον, η διαχείριση και προστασία των δεδομένων ασθενών αποτελεί κομβική πρόκληση. Τα νέα ψηφιακά εργαλεία επεξεργάζονται τεράστιες ποσότητες ευαίσθητων πληροφοριών, η σωστή διαχείρισή τους απαιτεί ισχυρά πρότυπα ασφάλειας και σαφείς κανονιστικές δομές για να αποφευχθούν παραβιάσεις ή καταχρήσεις.

Τέλος, ενώ η καινοτομία μπορεί να συμβάλει στην ανακούφιση των ελλείψεων προσωπικού και στην αύξηση της αποτελεσματικότητας, απαιτείται παράλληλη επένδυση σε εκπαίδευση υγειονομικού προσωπικού που θα συνεργάζεται με αυτές τις τεχνολογίες. Επιπλέον, η χρηματοδότηση των ψηφιακών υποδομών σε περίοδο περικοπών αποτελεί πρόσθετη πρόκληση για πολλά συστήματα υγείας στον κόσμο.