Ένα βήμα πιο κοντά στο ψηφιακό ευρώ - τι πρέπει να ξέρουν πολίτες και επιχειρήσεις

Η επόμενη μεγάλη αλλαγή στις ευρωπαϊκές πληρωμές

Το ψηφιακό ευρώ περνά πλέον από τη θεωρία στην πράξη. Μετά από αρκετά χρόνια σχεδιασμού και τεχνικής προετοιμασίας, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επιταχύνουν τις διαδικασίες ώστε το νέο ψηφιακό μέσο πληρωμών να αποτελέσει πραγματικότητα μέσα στα επόμενα χρόνια. 

Η πρόσφατη απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να εγκρίνει την έναρξη των τελικών διαπραγματεύσεων για το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο, σε συνδυασμό με την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την επιλογή των παρόχων που θα συμμετάσχουν στις πιλοτικές δοκιμές, σηματοδοτούν ότι το εγχείρημα εισέρχεται πλέον στην πιο ουσιαστική του φάση.

Εάν όλα εξελιχθούν σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να βρίσκεται στα ψηφιακά πορτοφόλια των πολιτών της Ευρωζώνης μέσα στο 2029, προσθέτοντας ένα νέο εργαλείο στις καθημερινές συναλλαγές, χωρίς όμως να αντικαταστήσει τα μετρητά.

Το μεγάλο πιλοτικό πρόγραμμα της ΕΚΤ

Καθοριστικό βήμα αποτελεί η απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να επιλέξει 36 παρόχους υπηρεσιών πληρωμών (Payment Service Providers – PSPs) από όλες τις χώρες της Ευρωζώνης. Πρόκειται για τράπεζες, ιδρύματα πληρωμών και εξειδικευμένες εταιρείες του κλάδου, οι οποίες επιλέχθηκαν μέσω ανοικτής διαδικασίας εκδήλωσης ενδιαφέροντος.

Η ΕΚΤ επιδίωξε να εκπροσωπηθούν διαφορετικά επιχειρηματικά μοντέλα, οργανισμοί διαφορετικού μεγέθους αλλά και όλες οι γεωγραφικές περιοχές της ζώνης του ευρώ, ώστε οι δοκιμές να αντικατοπτρίζουν όσο το δυνατόν πιο ρεαλιστικά τις ανάγκες της ευρωπαϊκής αγοράς πληρωμών.

Το πιλοτικό πρόγραμμα θα ξεκινήσει το δεύτερο εξάμηνο του 2027 και θα διαρκέσει έναν χρόνο. Στη διάρκειά του θα αξιολογηθούν τόσο οι τεχνολογικές δυνατότητες όσο και η εμπειρία των χρηστών σε πραγματικές συνθήκες. Οι δοκιμές θα αφορούν πληρωμές σε φυσικά καταστήματα, ηλεκτρονικό εμπόριο, μεταφορές χρημάτων μεταξύ ιδιωτών, αλλά και συναλλαγές χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο (offline), ένα από τα πιο καινοτόμα χαρακτηριστικά του νέου συστήματος.

Οι συμμετέχοντες θα αναλάβουν διαφορετικούς ρόλους. Ορισμένοι θα λειτουργήσουν ως πάροχοι διανομής, επιτρέποντας στους δοκιμαστικούς χρήστες να ανοίγουν ψηφιακά πορτοφόλια και να πραγματοποιούν πληρωμές. Άλλοι θα συνεργαστούν με επιχειρήσεις, ώστε να δοκιμαστεί η αποδοχή πληρωμών σε ψηφιακά ευρώ, ενώ αρκετοί οργανισμοί θα καλύψουν και τις δύο λειτουργίες.

Στις δοκιμές θα συμμετέχουν εργαζόμενοι της ΕΚΤ και των 19 εθνικών κεντρικών τραπεζών της Ευρωζώνης, καθώς και επιχειρήσεις ηλεκτρονικού εμπορίου, καταστήματα λιανικής, καφέ και εστιατόρια. 

Οι συναλλαγές θα πραγματοποιούνται τόσο μεταξύ ιδιωτών όσο και μεταξύ καταναλωτών και επιχειρήσεων, μέσω φυσικών σημείων πώλησης, εφαρμογών κινητού τηλεφώνου αλλά και λύσεων όπως τα Software Point of Sale (SoftPOS).

Οι πολιτικές αποφάσεις ανοίγουν τον δρόμο

Παράλληλα με τις τεχνικές δοκιμές προχωρά και η θεσμική προετοιμασία. Στις 9 Ιουλίου 2026 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε, με ευρεία πλειοψηφία 416 ψήφων υπέρ, 169 κατά και 22 αποχές, τη διαπραγματευτική του θέση για το ψηφιακό ευρώ, δίνοντας το «πράσινο φως» για την έναρξη των τελικών διαβουλεύσεων με το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ο στόχος είναι η ολοκλήρωση του νομοθετικού πλαισίου μέχρι τα τέλη του 2026. Στη συνέχεια θα ακολουθήσει η πιλοτική εφαρμογή το 2027 και, εφόσον τα αποτελέσματα είναι θετικά και οι πολιτικές αποφάσεις οριστικοποιηθούν, η επίσημη διάθεση του ψηφιακού ευρώ αναμένεται μέσα στο 2029.

Πέρα από τη διευκόλυνση των συναλλαγών, η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει το εγχείρημα και ως στρατηγική επιλογή. Στόχος είναι να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή αυτονομία στις ψηφιακές πληρωμές, περιορίζοντας την εξάρτηση από διεθνή δίκτυα και τεχνολογικούς κολοσσούς που σήμερα κυριαρχούν στις ηλεκτρονικές συναλλαγές, όπως οι Visa, Mastercard, Apple Pay και Google Pay.

Τι θα αλλάξει για πολίτες και επιχειρήσεις

Η βασική φιλοσοφία του ψηφιακού ευρώ είναι ότι θα λειτουργεί ως ψηφιακή μορφή των μετρητών και όχι ως υποκατάστατό τους. Η πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα θα συνεχίσουν να κυκλοφορούν κανονικά, ενώ η ίδια η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει τη διατήρηση της πρόσβασης των πολιτών στα μετρητά.

Οι πολίτες θα μπορούν να δημιουργούν ψηφιακό πορτοφόλι, να αποθηκεύουν ψηφιακά ευρώ και να πραγματοποιούν βασικές συναλλαγές χωρίς χρεώσεις. Το νέο μέσο πληρωμών θα υποστηρίζει τόσο online όσο και offline συναλλαγές, επιτρέποντας πληρωμές ακόμη και όταν δεν υπάρχει πρόσβαση στο διαδίκτυο.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην προστασία της ιδιωτικότητας. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, οι συναλλαγές θα επαληθεύονται χωρίς η ΕΚΤ να αποκτά πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα των χρηστών, επιδιώκοντας να καθησυχάσει τις ανησυχίες περί μαζικής παρακολούθησης.

Παράλληλα, οι περισσότερες επιχειρήσεις θα υποχρεούνται να αποδέχονται το ψηφιακό ευρώ, με εξαιρέσεις για πολύ μικρές επιχειρήσεις ή αυτοαπασχολούμενους που δεν δέχονται γενικά ηλεκτρονικές πληρωμές.

Τα ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά

Παρότι το έργο προχωρά με γρήγορους ρυθμούς, αρκετές σημαντικές παράμετροι εξακολουθούν να συζητούνται.

Μία από αυτές αφορά το ανώτατο ποσό που θα μπορεί να διατηρεί κάθε πολίτης στο ψηφιακό του πορτοφόλι. Το επικρατέστερο σενάριο προβλέπει όριο μεταξύ 3.000 και 4.000 ευρώ, προκειμένου να αποτραπεί η μαζική μεταφορά τραπεζικών καταθέσεων προς το ψηφιακό ευρώ και να προστατευθεί η σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος.

Οι εμπορικές τράπεζες, από την πλευρά τους, επισημαίνουν ότι θα χρειαστούν σημαντικές επενδύσεις για την αναβάθμιση των πληροφοριακών τους υποδομών, ενώ εκφράζουν προβληματισμό για τον πιθανό αντίκτυπο που θα είχε μια σημαντική μετακίνηση καταθέσεων στην ικανότητά τους να χρηματοδοτούν επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Παράλληλα, ιδιαίτερο τεχνολογικό ενδιαφέρον συγκεντρώνει ο τρόπος λειτουργίας των offline πληρωμών. Η πρόθεση είναι δύο συσκευές να μπορούν να ανταλλάσσουν αξία απευθείας, ακόμη και χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο, με την τελική ενημέρωση του συστήματος να πραγματοποιείται μόλις επανέλθει η σύνδεση. Εφόσον το μοντέλο αυτό αποδειχθεί ασφαλές και αξιόπιστο, θα προσφέρει εμπειρία ιδιαίτερα κοντά στη χρήση των μετρητών, διατηρώντας παράλληλα τα πλεονεκτήματα της ψηφιακής τεχνολογίας.

Το επόμενο δωδεκάμηνο αναμένεται να είναι καθοριστικό για την οριστική μορφή του εγχειρήματος. Οι πολιτικές αποφάσεις, οι τεχνικές δοκιμές και η ανταπόκριση των χρηστών θα κρίνουν εάν το ψηφιακό ευρώ θα αποτελέσει την επόμενη μεγάλη αλλαγή στο ευρωπαϊκό σύστημα πληρωμών ή αν θα χρειαστούν περαιτέρω προσαρμογές πριν από την οριστική του κυκλοφορία.