Βίκυ Δ. Κεφαλά: Οι ευκαιρίες που προσφέρει το EIC στις ελληνικές startups - οι τάσεις σε Ελλάδα και Ε.Ε σήμερα

Διαθέτοντας μεγάλη εμπειρία σε επίπεδο ευρωπαϊκής πολιτικής γύρω από τα χρηματοδοτικά εργαλεία και τα διαθέσιμα επενδυτικά σχήματα, η Ambassador του European Innovation Council (EIC) στην Ελλάδα, κα Βίκυ Κεφαλά περιγράφει τις σημαντικές προοπτικές που υπάρχουν στον τομέα της επιχειρηματικότητας και των startups.

Σε μια εφ' όλης της ύλης συνέντευξη στο epixeiro.gr, εξηγεί αναλυτικά τις διαδικασίες γύρω από τις ευκαιρίες χρηματοδότησης που ανοίγονται σήμερα για ελληνικές startups και scale-ups μέσω του EIC. 

Έχοντας άλλωστε εμπειρία σε μια σειρά ευρωπαϊκών θεσμών όπως το EIC, το EIT και το InvestEU, η ίδια αναλύει τις βασικές τάσεις που διαμορφώνουν το οικοσύστημα καινοτομίας σε Ελλάδα και Ευρώπη, δίνοντας έμφαση στις ελληνικές επιχειρήσεις και το τρόπο να προσεγγίσουν πιο αποτελεσματικά ευρωπαϊκά επενδυτικά εργαλεία.

Όπως επισημαίνει, μεταξύ άλλων, η Ελλάδα αναπτύσσει πραγματικά συγκριτικά πλεονεκτήματα στους τομείς της αγροδιατροφής και της τεχνολογίας τροφίμων ένω έντονο ενδιαφέρον υπάρχει για Green tech / Ενέργεια, Tourism tech, Maritime & Blue Economy. Δίχως αμφιβολία, ιδιαίτερα αυξημένες είναι οι προσπάθειες και τα διαθέσιμα κεφάλαια για ΑΙ και Defense, κάτι που αντικατοπτρίζεται στα πιο πρόσφατα στοιχεία συναρτήσει και των πρωτοβουλιών που λαμβάνουν χώρα στην Ε.Ε. 

Σε κάθε περίπτωση, το ελληνικό οικοσύστημα νεοφυούς επιχειρηματικότητας μπορεί να απέχει ακόμα από τις ώριμες συνθήκες που επικρατούν σε διεθνές επίπεδο η αλλαγή προς την θετική κατεύθυνση είναι αναντίρρητα εντυπωσιακή. Όπως επισημαίνει η κα Κεφαλά αυτό που παραμένει πρόκληση είναι η έλλειψη growth-stage κεφαλαίου και η αδυναμία ανάπτυξης σε κλίμακα (scale up) εντός Ελλάδας, ενώ «κλειδί» για την ίδια είναι η σωστή καθοδήγηση για κάθε Έλληνα ιδρυτή που θέλει να δραστηριοποιηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αναλυτικά, όπως τονίζει: 

Με βάση την εμπειρία σας από τα ευρωπαϊκά επενδυτικά μέσα, πώς έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια το τοπίο χρηματοδότησης για τις νεοφυείς επιχειρήσεις και τις επιχειρήσεις σε φάση κλιμάκωσης στην Ευρώπη;

Το ευρωπαϊκό τοπίο χρηματοδότησης των νεοφυών επιχειρήσεων έχει ωριμάσει σημαντικά, με περισσότερα διαθέσιμα κεφάλαια, καλύτερες υποδομές και ισχυρότερη πολιτική στήριξη σε σχέση με πριν από μία δεκαετία. Η εξέλιξη αυτή τροφοδοτήθηκε από έναν συνδυασμό οικονομικών τάσεων, μεταρρυθμίσεων πολιτικής, τεχνολογικών εξελίξεων και μεταβολών στα επενδυτικά πρότυπα. 

Μεταξύ των βασικών εξελίξεων συγκαταλέγονται η αύξηση των επενδύσεων από επιχειρηματικά κεφάλαια (venture capital), η ενίσχυση των μεγάλων γύρων χρηματοδότησης, η αύξηση των ευρωπαϊκών «μονόκερων» και «κενταύρων», καθώς και η αυξημένη έμφαση σε τομείς όπως το fintech, το healthtech, η τεχνητή νοημοσύνη (AI) και οι τεχνολογίες που συνδέονται με το κλίμα (climate tech). Η Ευρώπη εξελίσσεται ταχέως σε σημαντικό πόλο για νεοφυείς επιχειρήσεις με προσανατολισμό στη βιωσιμότητα. 

Παράλληλα, έχει ενισχυθεί αισθητά η δημόσια χρηματοδοτική και γενικότερη στήριξη, με πρωτοβουλίες της ΕΕ όπως το πρόγραμμα «Ορίζοντας Ευρώπη», το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (EIC), ιδίως μέσω του Accelerator, καθώς και το Ταμείο InvestEU, να παρέχουν επιχορηγήσεις, επενδύσεις μετοχικού κεφαλαίου και εγγυήσεις, ιδίως για έργα τεχνολογιών αιχμής και πράσινης καινοτομίας. Η επόμενη φάση θα χαρακτηρίζεται, κατά τη γνώμη μου, από ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στην ανάπτυξη και κλιμάκωση καινοτομιών υψηλού αντικτύπου, με την κλιματική τεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη και το deep tech να παραμένουν στην πρώτη γραμμή.

Σε ό,τι αφορά την ελληνική πραγματικότητα, η αλλαγή είναι εντυπωσιακή αλλά άνισα κατανεμημένη. Οι ελληνικές startups άντλησαν ποσό-ρεκόρ €732 εκατ. το 2025, αύξηση 35% σε σχέση με το 2024, με ισχυρή δραστηριότητα σε AI, SaaS, healthtech και defence tech. Αυτό που έχει αλλάξει ριζικά σε σχέση με το παρελθόν είναι η ύπαρξη ενός πραγματικού οικοσυστήματος: accelerators, angel networks, EquiFund, Elevate Greece, HDBI — δομές που πριν από μια δεκαετία είτε δεν υπήρχαν, είτε δεν είχαν τη σημερινή κλίμακα, συνοχή, θεσμική βαρύτητα και επενδυτική ωριμότητα. Αυτό που παραμένει πρόκληση είναι η έλλειψη growth-stage κεφαλαίου και η αδυναμία ανάπτυξης σε κλίμακα (scale up) εντός Ελλάδας.

Ποιες είναι σήμερα οι σημαντικότερες ευκαιρίες που προσφέρει το EIC στις ελληνικές νεοφυείς επιχειρήσεις και τι το διαφοροποιεί από άλλα χρηματοδοτικά μέσα;

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (EIC) προσφέρει στις ελληνικές νεοφυείς επιχειρήσεις ορισμένες ιδιαίτερα ανταγωνιστικές και ουσιαστικές δυνατότητες χρηματοδότησης, ιδίως για έργα deep tech και ανατρεπτικής καινοτομίας. Για τα πρώιμα στάδια έρευνας, τα εργαλεία Pathfinder και Transition του EIC μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του τεχνολογικού και επιχειρηματικού κινδύνου πριν από την προσέγγιση venture capital (VC). Σχεδιασμένο για έργα υψηλού κινδύνου και υψηλής απόδοσης, τα οποία συχνά δυσκολεύονται να προσελκύσουν παραδοσιακή χρηματοδότηση, το EIC προσφέρει, μεταξύ άλλων, το EIC Transition, το οποίο γεφυρώνει τη διαδρομή από το Pathfinder προς το Accelerator για έργα που έχουν ήδη επιβεβαιώσει την τεχνολογία τους σε εργαστηριακό περιβάλλον και χρειάζονται στήριξη για την περαιτέρω ωρίμανσή τους καθώς και για τη διαμόρφωση επιχειρηματικού σχεδίου.

Το Accelerator του EIC, από την άλλη, απευθύνεται σε νεοφυείς επιχειρήσεις και ΜΜΕ (SMEs) που αναπτύσσουν καινοτομίες ικανές να δημιουργήσουν νέες αγορές ή να διαταράξουν υφιστάμενες, προσφέροντας επιχορήγηση έως 2,5 εκατ. ευρώ και, κατά περίπτωση, επένδυση μετοχικού κεφαλαίου έως €10 εκατ. μέσω του Ταμείου του EIC (EIC Fund), ενώ υπάρχει η δυνατότητα για μεγαλύτερα  ποσά ως και €30 εκατ. (STEP Scale-Up). Επιπλέον, παρέχονται υπηρεσίες επιχειρηματικής επιτάχυνσης, όπως καθοδήγηση, διασύνδεση με εταιρείες και επενδυτές και συμμετοχή σε στοχευμένες εκδηλώσεις.

Αυτό που διαφοροποιεί το EIC είναι κυρίως ο συνδυασμός χρηματοδότησης μέσω επιδότησης (η οποία δεν αλλοιώνει τα ποσοστά των υφιστάμενων ιδρυτών-μετόχων) και υβριδικής στήριξης με συμμετοχή και σε μορφή μετοχικού κεφαλαίου, όπως και το ισχυρό μήνυμα αξιοπιστίας που εκπέμπει προς τη διεθνή επενδυτική κοινότητα η συμμετοχή του EIC σε ένα έργο. Τέλος, το EIC προσφέρει και υπηρεσίες mentoring, επιτάχυνσης, όπως και πρόσβαση σε σημαντικές ευκαιρίες δικτύωσης μέσω του EIC Summit και άλλων εκδηλώσεων.

Ποια είναι τα πιο συνηθισμένα λάθη που βλέπετε να κάνουν οι νεοφυείς επιχειρήσεις όταν προσεγγίζουν το EIC Accelerator ή άλλα προγράμματα χρηματοδότησης της ΕΕ;

Στα συχνότερα σφάλματα περιλαμβάνεται η ελλιπής κατανόηση των κριτηρίων αξιολόγησης — για παράδειγμα, η ασαφής περιγραφή της καινοτομίας ή του βαθμού τεχνολογικής ετοιμότητας, καθώς και η αδυναμία να αποδειχθεί πώς το έργο συνδέεται με τις προτεραιότητες της ΕΕ, όπως η στρατηγική αυτονομία, η πράσινη μετάβαση, η ψηφιοποίηση, ή η υγεία.  Άλλα συχνά προβλήματα είναι η αδύναμη στρατηγική για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, ένα μη ρεαλιστικό επιχειρηματικό σχέδιο και, βεβαίως, η ανεπαρκής προετοιμασία για το βιντεοσκοπημένο pitch και τη συνέντευξη ενώπιον της κριτικής επιτροπής (jury).

Τελικά, πώς μπορούν οι Έλληνες ιδρυτές και οι ελληνικές πρωτοβουλίες να προσελκύσουν το ενδιαφέρον ευρωπαϊκών θεσμών και επενδυτών; Τι πρέπει να έχει ήδη χτίσει μια εταιρεία πριν προσεγγίσει αυτά τα μέσα;

Όταν μια εταιρεία υποβάλλει πρόταση προς χρηματοδότηση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (EIC), και ιδίως στο Accelerator, πρέπει να πληροί ορισμένες βασικές προϋποθέσεις ώστε να είναι ανταγωνιστική. Το EIC στηρίζει καινοτομίες υψηλού κινδύνου και ταυτόχρονα υψηλού αντικτύπου με ισχυρή εμπορική προοπτική, επομένως οι αξιολογητές αναζητούν αποδεδειγμένη πρόοδο, πέρα από το επίπεδο μιας καινοτόμου ιδέας. Η κριτική επιτροπή θα εξετάσει αν υπάρχει λειτουργικό πρωτότυπο ή τεχνολογία επαρκώς επικυρωμένη/επιδειχθείσα ώστε να στηρίζει αξιόπιστη πορεία προς την αγορά, ισχυρή προστασία δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας — ή σαφής πορεία προς αυτό —, τεκμηρίωση της ανάγκης της αγοράς για το προϊόν, εμπορική δυναμική, ικανή ομάδα και δυνατότητα εκτέλεσης του έργου, χρηματοοικονομική ετοιμότητα και στρατηγική χρηματοδότησης, καθώς και νομική και εταιρική ετοιμότητα. Εξίσου σημαντική είναι και η σαφής σύνδεση με τις προτεραιότητες της ΕΕ. Φυσικά, απαιτείται και μια ολοκληρωμένη παρουσίαση, μαζί με κατάλληλο υποστηρικτικό υλικό, που να αποδεικνύει όλα τα παραπάνω με πειστικό και συνεκτικό τρόπο.

Το pitching είναι σημαντικό αλλά δευτερεύον — η ουσία είναι η επίτευξη των ορόσημων του έργου και τα αποτελέσματα. Είναι σημαντικό οι Έλληνες ιδρυτές startups να αποκτήσουν κουλτούρα αποτελεσμάτων, όχι επιχορηγήσεων: ο μεγαλύτερος διαχωρισμός μεταξύ των ελληνικών startups που εξασφαλίζουν χρηματοδότηση από ευρωπαϊκά εργαλεία και αυτών που αποτυγχάνουν είναι η νοοτροπία. Αυτοί που τα κερδίζουν αντιμετωπίζουν τις επιχορηγήσεις ως επιταχυντή της επιχειρηματικής τους ανάπτυξης, όχι ως σκοπό.

Πού βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα στον ευρωπαϊκό χάρτη καινοτομίας; Υπάρχουν τομείς στους οποίους βλέπετε πραγματικό συγκριτικό πλεονέκτημα;

Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Πίνακα Αποτελεσμάτων Καινοτομίας 2025 (EIS), η Ελλάδα κατατάσσεται στην κατηγορία των Μέτριων Καινοτόμων χωρών, επιτυγχάνοντας επίδοση ίση με το 75,8% του μέσου όρου της ΕΕ το 2025. Καταλαμβάνει την 20ή θέση μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και την 24η θέση μεταξύ της ΕΕ και των γειτονικών χωρών.

Ωστόσο, η Ελλάδα αναπτύσσει πραγματικά συγκριτικά πλεονεκτήματα στους τομείς της αγροδιατροφής και της τεχνολογίας τροφίμων, σε μεγάλο βαθμό χάρη στη μακρά και ισχυρή παράδοση στις επιστήμες τροφίμων, με σημαντική ερευνητική δραστηριότητα σε κορυφαία πανεπιστήμια. Η Ελλάδα είναι ο κύριος παραγωγός βαμβακιού στην ΕΕ και διαθέτει ισχυρή θέση σε προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας της μεσογειακής διατροφής, όπως η φέτα, το ελαιόλαδο υψηλής ποιότητας και η ιχθυοκαλλιέργεια, όπου είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός τσιπούρας και λαβρακιού στην ΕΕ.

Πρόκειται για τομέα με σημαντικές προοπτικές περαιτέρω ανάπτυξης, καθώς η ελληνική γεωργία προσαρμόζεται σταδιακά στην κλιματική αλλαγή, μέσω καλλιεργειών ανθεκτικών στην ξηρασία και εφαρμογών γεωργίας ακριβείας (precision farming). Άλλοι τομείς (πέραν του agri-food και food tech) που θεωρώ ότι η Ελλάδα έχει συγκριτικό πλεονέκτημα: 

• Green tech / Ενέργεια: Ηλιακή, υπεράκτια αιολική, υδρογόνο — φυσικοί πόροι σε συνδυασμό με ισχυρή ευρωπαϊκή ζήτηση. 
• Tourism tech: Η Ελλάδα αποτελεί φυσικό «εργαστήριο» για λύσεις AI-driven travel tech με άμεση δυνατότητα εξαγωγής και σε άλλες χώρες. 
• Maritime & Blue Economy: Ο ισχυρότερος ναυτιλιακός κλάδος παγκοσμίως δεν έχει ακόμα αντίστοιχο tech ecosystem — αποτελεί μεγάλη ευκαιρία.

Παρατηρούμε έντονο ενδιαφέρον για τον τομέα της αμυντικής τεχνολογίας (defense tech), καθώς και για οτιδήποτε σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ). Ποια είναι η δική σας εκτίμηση; 

Πράγματι, πρόκειται για μία από τις πιο ουσιαστικές μετατοπίσεις που παρατηρούμε σήμερα στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα καινοτομίας και επιχειρηματικών κεφαλαίων. Οι επενδύσεις σε ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις αμυντικής τεχνολογίας ανήλθαν το 2024 σε 5,2 δισ. δολάρια, σε ιστορικό υψηλό για εκείνη τη χρονιά. Σε νεότερη ανάλυση της Dealroom με το NATO Innovation Fund, οι ευρωπαϊκές startups στους τομείς άμυνας, ασφάλειας και ανθεκτικότητας (DSR) άντλησαν 8,7 δισ. δολάρια το 2025, σημειώνοντας αύξηση 55% σε σχέση με το 2024. Αυτό δείχνει ότι ο χώρος αυτός δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως περιφερειακός ή εξειδικευμένος, αλλά ως μέρος της ευρύτερης ευρωπαϊκής στρατηγικής για τεχνολογική κυριαρχία, ασφάλεια και ανθεκτικότητα. 

Η τεχνητή νοημοσύνη διατρέχει οριζόντια αυτό το κύμα επενδύσεων, καθώς συνδέεται με κρίσιμες εφαρμογές σε λογισμικό, αισθητήρες, κυβερνοασφάλεια, αυτόνομα συστήματα και κρίσιμες υποδομές. Η ίδια ανάλυση δείχνει ότι η AI υποστήριξε το 44% της συνολικής χρηματοδότησης στον κλάδο DSR το 2025.  
Σε επίπεδο ευρωπαϊκής πολιτικής, η κατεύθυνση είναι επίσης σαφής. Το Πρόγραμμα Εργασίας 2026 του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (EIC) περιλαμβάνει το Pathfinder Challenge «DeepRAP: Deep Reasoning, Abstraction & Planning towards trustworthy Cognitive AI Systems», με έμφαση στην ανάπτυξη αξιόπιστης, ανθρωποκεντρικής γνωσιακής τεχνητής νοημοσύνης. Υπό την προϋπόθεση νομοθετικών αλλαγών, προβλέπεται πιθανή τροποποίηση ώστε το EIC Accelerator να μπορεί στο μέλλον να στηρίζει καινοτομίες διττής χρήσης και equity-only επενδύσεις στην άμυνα. Αυτό αποτυπώνει τη σταδιακή μετατόπιση της ευρωπαϊκής πολιτικής προς μεγαλύτερη στήριξη στρατηγικών τεχνολογιών, χωρίς να εγκαταλείπεται το ρυθμιστικό και αξιακό της πλαίσιο.  

Για την Ελλάδα, η τάση αυτή συνιστά πραγματική ευκαιρία. Η χώρα μας συνδυάζει γεωπολιτική θέση υψηλής στρατηγικής σημασίας, διαρκώς υψηλές αμυντικές δαπάνες και αναπτυσσόμενη τεχνολογική βάση. Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει πρόγραμμα αμυντικών επενδύσεων ύψους 25 δισ. ευρώ έως το 2036, ενώ η Ελλάδα δαπανά ήδη περίπου 3% του ΑΕΠ της για την άμυνα. Παράλληλα, το ΕΛΚΑΚ έχει περάσει στη φάση ενεργού υλοποίησης: τον Μάρτιο του 2026 υπεγράφησαν τέσσερις νέες συμβάσεις για την ανάπτυξη drones και UCAVs, ενώ ο ερευνητικός του ορίζοντας περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, secure data routing supported by artificial intelligence, Counter-UAS και Directed Energy Systems. Επιπλέον, η συνεργασία του ΕΛΚΑΚ με το EIT Digital προβλέπει την ανάπτυξη του National Dual-Use Technology Accelerator, με στόχο την ενίσχυση της εξωστρέφειας των ελληνικών startups και τη διασύνδεσή τους με ευρωπαϊκά δίκτυα, αγορές και επενδυτές. Για ελληνικές εταιρείες με ισχυρή τεχνολογική βάση, το παράθυρο ευκαιρίας είναι πλέον σαφές και ουσιαστικό.  

Ποιες είναι οι βασικές τάσεις που θα διαμορφώσουν το ευρωπαϊκό οικοσύστημα καινοτομίας τα επόμενα τρία χρόνια;

Η πιο καθοριστική τάση, κατά τη γνώμη μου, είναι η ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας και η μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων από μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις. 
Δεύτερον, παρά τον κύκλο μείωσης επιτοκίων που έχει εκκινήσει η ΕΚΤ, το περιβάλλον venture capital παραμένει επιλεκτικό και με αυξημένη τάση αποστροφής κινδύνου — στοιχεία που μπορεί να ωθήσουν τις νεοφυείς επιχειρήσεις να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στην κερδοφορία και στα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία, αντί να στηρίζονται αποκλειστικά σε ιδιωτικά κεφάλαια. 
Η δια νόμου ρυθμιζόμενη τεχνητή νοημοσύνη, η κβαντική τεχνολογία και η αμυντική τεχνολογία αναμένεται να είναι από τους κυρίαρχους τομείς, ενώ ελπίζω ότι θα υπάρξει σταθερή συνέχεια και στους τομείς της πράσινης τεχνολογίας και της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

Υπάρχουν ενδείξεις αναδίπλωσης ή αναστολής επενδύσεων λόγω γεωπολιτικής αστάθειας ή ευρύτερων παγκόσμιων οικονομικών πιέσεων;

Υπάρχουν σαφείς ενδείξεις επιβράδυνσης των ροών κεφαλαίου στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα καινοτομίας, λόγω γεωπολιτικής αστάθειας, οικονομικής αβεβαιότητας και διαρθρωτικών μεταβολών στις πηγές χρηματοδότησης. 

Παρότι η Ευρώπη παραμένει προσηλωμένη σε μακροπρόθεσμους στρατηγικούς στόχους, όπως η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η ψηφιακή κυριαρχία και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας μέσω τεχνολογιών αιχμής, οι βραχυπρόθεσμες ροές κεφαλαίου, το επενδυτικό κλίμα και οι εταιρικές δαπάνες φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο από τη διεθνή αστάθεια. 

Κλείνοντας, ποια θα ήταν η μία βασική συμβουλή σας προς έναν Έλληνα ιδρυτή που θέλει να δραστηριοποιηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο;

Η βασική μου συμβουλή προς έναν Έλληνα ιδρυτή που θέλει να δραστηριοποιηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι να ξεκινήσει με σωστή καθοδήγηση. Το δίκτυο Enterprise Europe Network (EEN) αποτελεί ένα εξαιρετικό σημείο εκκίνησης, καθώς μπορεί να τον καθοδηγήσει στο πρώτο στάδιο και να τον βοηθήσει να διαμορφώσει μια εξατομικευμένη στρατηγική και έναν σαφή οδικό χάρτη.