Οι Τεχνικές εγκλωβίζουν τη Σκέψη

Μάλλον σας έχω προετοιμάσει για αυτά που θα διαβάσετε παρακάτω και αντιλαμβάνομαι ότι η πρώτη σας αντίδραση μπορεί να είναι η κάθετη διαφωνία. Ωστόσο, για να μην κατηγορηθείτε και εσείς για δογματισμό, όπως εγώ, συνεχίστε την ανάγνωση. 

Έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι τεχνικές οδηγούν σε δυσλειτουργίες και αγκυλώσεις, τόσο σε προσωπικό όσο και σε εταιρικό επίπεδο. Στο δικό μου χώρο  –εκπαίδευση και ανάπτυξη στελεχών– πρωταγωνιστούν πολλές μορφές τεχνικών: διαπραγματεύσεων, επικοινωνίας, feedback, παρακίνησης, διαχείρισης εντάσεων, κ.ο.κ. Πολύ συχνά –τουλάχιστον όταν κάνουμε αναφορά σε soft skills– γίνεται λόγος για «εργαλεία» και «εργαλειοθήκες». Πλέον δεν έχω καμία αμφιβολία ότι όσο περισσότερο χρησιμοποιούμε αυτά τα λεκτικά σχήματα, τόσο πιο πολύ απομακρυνόμαστε από την αρχή όλων, τη Σκέψη. Δεν θέλουμε και δεν πρέπει να αντικαταστήσουμε τη Σκέψη με τις τεχνικές. Τουλάχιστον ας εντρυφήσουμε στην κριτική σκέψη πριν καταλήξουμε στη χρήση τεχνικών που εμείς θα επιλέξουμε αν και πώς θα χρησιμοποιήσουμε προκειμένου να μας εξυπηρετήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. 

Οι τεχνικές δεν είναι τίποτα περισσότερο από συγκεκριμένες μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για την επίτευξη ενός αποτελέσματος, ενώ η σκέψη είναι η ευρύτερη γνωστική διαδικασία της λογικής, της ανάλυσης και του σχηματισμού ιδεών. Το πρόβλημα έγκειται στο ότι αντί να αναπτύσσουμε τη σκέψη μας, μαθαίνουμε –και μάλιστα καθ΄ υπαγόρευσιν– τεχνικές και αυτό γίνεται με ένα μηχανικό, άκαμπτο και συστηματικό τρόπο, κάνοντας την υπόθεση ότι αν όλες αυτές οι τεχνικές –μεγάλη υπόθεση αυτό το αν– εφαρμόζονται σωστά απ’ όλους τότε θα παράγουν τα επιθυμητά αποτελέσματα. Τι σημαίνει «σωστά» και πώς είναι δυνατόν οι τεχνικές να ισχύουν για όλους; Μας τις παρουσιάζουν σαν κάτι το θέσφατο, σαν να μη χωρούν καμία αμφισβήτηση ενώ  δημιουργούν εμπόδιο στην αναλυτική και τη συνθετική σκέψη. 

Εν τω μεταξύ το παράδοξο και η αντίφαση βρίσκεται στο ότι οι επιχειρήσεις παραμένουν πιστές και διακηρύσσουν την προσήλωση τους στη δημιουργικότητα, την καινοτομία, την ανάδειξη πρωτοβουλιών, την ευελιξία, την προσαρμοστικότητα και τη διαφορετικότητα στον τρόπο σκέψης και δράσης.

Δεν νομίζω ότι όταν ο François Jullien γράφει ότι ένα από τα δυσκολότερα  πράγματα στη ζωή είναι να παίρνεις αποστάσεις από τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεσαι, είχε στο μυαλό να πάρουμε διαζύγιο με τη σκέψη. Όταν η Hannah Arendt διατύπωνε πως αν «η σκέψη απαιτεί όχι μόνο ευφυία και βάθος αλλά πάνω από όλα θάρρος» τότε οι τεχνικές, οι μεθοδολογίες και οι μοντελοποιήσεις είναι κάτι σαν τα λυσάρια και την παπαγαλία του σχολείου. Αν ζούσε ο Σωκράτης σήμερα, θα μας επαναλάμβανε: «Δεν μπορώ να διδάξω τίποτα σε κανέναν, μπορώ μόνο να τους κάνω να σκεφτούν». Φοβάμαι ότι έχουμε καταφέρει ακριβώς το αντίθετο και το χειρότερο είναι ότι δεν κάνουμε τίποτα για να το αλλάξουμε.